Kịch bản cuộc “Cách mạng hoa tulip” lặp lại ở Kyrgyzstan

Chỉ trong vòng 5 năm gần đây, chính quyền tại Kyrgyzstan đã hai lần bị thay đổi bằng con đường bạo lực, khi kịch bản của cuộc “Cách mạng hoa tulip" hồi năm 2005 lại được lặp lại vào những ngày đầu tháng 4 này. Sau những vụ xô xát đẫm máu giữa những người biểu tình với cảnh sát (khiến gần 100 người chết và hơn 400 người bị thương), phe đối lập đã chiếm được thủ đô cùng một số thành phố khác.

14/04/2010 17:10

Chính phủ đã tuyên bố từ chức, còn Tổng thống Kurmanbek Bakiyev cùng gia đình đã lên máy bay chạy tới thành phố Osh ở miền Nam đất nước. Thủ lĩnh phe đối lập - cựu Bộ trưởng Ngoại giao Roza Otunbayeva khẳng định lực lượng đối lập đã nắm quyền kiểm soát gần hết cả nước, đồng thời tuyên bố thành lập một chính quyền nhân dân mới do cựu Ngoại trưởng Roza Otunbayeva đứng đầu...

Cuộc nổi loạn không thể kiểm soát

Bắt đầu từ cuộc biểu tình của phe đối lập tại thành phố Talas (phía bắc Kyrgyzstan ), tình hình căng thẳng tiếp tục lan nhanh trên khắp đất nước, đỉnh điểm là tại thủ đô Bishkek. Ngay từ sáng sớm ngày 7/4, gần 2.000 người biểu tình ủng hộ phe đối lập đã tập trung tại tòa nhà trụ sở của đảng Dân chủ xã hội, khiến cảnh sát phải dùng vũ lực để giải tán đám đông.

Tuy nhiên, tình hình nhanh chóng chuyển thành phức tạp, sau khi xuất hiện thông tin chính quyền bắt giữ một loạt những nhân vật chủ chốt của phe đối lập - cựu Thủ tướng Almazbek Atambaev, người đứng đầu Phong trào nhân dân thống nhất; Omurbek Tekebaev - thủ lĩnh đảng "Ata-Meken" và Bolot Sherniyazov, người cầm đầu vụ đánh chiếm tòa nhà chính quyền địa phương tại Talas.

Tình hình nhanh chóng diễn tiến theo chiều hướng mất khả năng kiểm soát. Tổng thống Bakiyev đã ký lệnh ban bố tình trạng khẩn cấp tại thủ đô Bishkek và 4 tỉnh khác trên cả nước. Tuy nhiên, sắc lệnh của Tổng thống đã không được thực thi. Các nghị sĩ đã không thể tới trụ sở Quốc hội (đã bị chiếm giữ) để phê chuẩn sắc lệnh. Trên thực tế cho đến tối ngày 7/4, phe đối lập đã giành quyền kiểm soát thủ đô Bishkek và phần lớn khu vực phía bắc Kyrgyzstan , giải thoát các thủ lĩnh phe đối lập bị bắt giữ trước đó.

Kyrgyzstan trên "bàn cờ" tranh giành ảnh hưởng

Nằm ở khu vực Trung Á, giáp ranh với Trung Quốc, Kyrgyzstan là một trong những quốc gia nghèo nhất trong các nước thuộc Liên Xô cũ.

Về mặt chính trị, Tổng thống Askar Akayev là người đầu tiên lên nắm quyền sau khi Kyrgyzstan tuyên bố độc lập, tách khỏi Liên Xô năm 1991. Mất uy tín nghiêm trọng vì tình trạng nghèo đói và tham nhũng, chính quyền của Akayev đã bị lật đổ vào năm 2005 sau cuộc chính biến được mệnh danh là cuộc “Cách mạng hoa tulip". Tổng thống kế nhiệm Kurmanbek Bakiyev cũng không thành công trong nỗ lực nhằm khôi phục lại ổn định và uy tín của các cơ quan nhà nước, trong khi mâu thuẫn sắc tộc (70% dân số là người Kyrgyz, 15% người Uzbekz còn lại là một số sắc tộc khác, phần lớn là dân theo đạo Hồi) vẫn là một căn bệnh kinh niên.

Còn về mặt địa lý, Kyrgyzstan đóng một vai trò cực kỳ quan trọng trên bàn cờ tranh giành ảnh hưởng tại Trung Á giữa các cường quốc như Nga, Mỹ và Trung Quốc. Trên đất Kyrgyzstan hiện đang có hai căn cứ quân sự của cả Nga và Mỹ. Trong đó, căn cứ không quân Manas của Mỹ tại đây là một địa điểm trung chuyển quan trọng trong cầu hàng không tiếp tế cho lực lượng quân đồng minh tại Afghanistan.

Hồi tháng 10/2008, Tổng thống Bakiyev từng đe dọa đóng cửa căn cứ này, sau khi đạt được một thỏa thuận về khoản vay tài chính quan trọng với Nga. Ông chỉ rút lại quyết định trên, sau khi Washington đồng ý tăng gấp 3 khoản tiền thuê hàng năm cho căn cứ này. Chỉ một tuần sau đó, Kyrgyzstan tiếp tục cho phép Nga mở thêm một căn cứ quân sự thứ hai trên đất của mình, như một hình thức cân bằng với sự hiện diện quân sự của Mỹ tại đây.

Người biểu tình đốt xe ôtô tại trung tâm thủ đô Bishkek.

Chính vì vậy mà theo giới quan sát, kết cục cuối cùng của cuộc đối đầu chính trị tại Kyrgyzsatn lần này sẽ phụ thuộc rất nhiều vào quan điểm của những "đối tác ảnh hưởng chính" trong khu vực như Trung Quốc, Mỹ và Nga. Về cơ bản, tất cả các cường quốc trên đều bày tỏ sự lo ngại trước cuộc chính biến lần này. Bắc Kinh lo ngại những bất ổn tại quốc gia láng giềng này sẽ lan sang khu vực tự trị Tân Cương của mình. Còn với Mỹ thì mọi chuyện đã quá rõ ràng, bất ổn chính trị tại Kyrgyzstan rất có thể làm gián đoạn kênh tiếp tế cho lực lượng quân đội Mỹ và NATO tại Afghanistan .

Riêng đối với Moskva, Thủ tướng Vladimir Putin đã lên tiếng kêu gọi các bên phải hết sức kiềm chế, đồng thời bác bỏ nhiều tin đồn về việc Nga đứng đằng sau cuộc chính biến lần này của phe đối lập. Cũng theo ông Putin, kết cục hiện nay của Bakiyev là hậu quả của việc đi theo vết xe đổ kiểu "gia đình trị" của chính quyền tiền nhiệm Akayev, đưa người thân quen vào các vị trí chủ chốt và có nhiều lợi lộc trong các cơ quan nhà nước, làm xói mòn lòng tin của người dân vào giới chức lãnh đạo

Hồng Sơn (tổng hợp)