Không chỉ tạo ra bước đột phá trong tư duy kinh tế lâm nghiệp, đây còn là hành trình khoa học đầy tâm huyết nhằm bảo tồn nguyên vẹn hệ sinh thái rừng cây đặc hữu của khu vực núi cao Ngọc Linh và khẳng định tầm nhìn phát triển bền vững trước thách thức biến đổi khí hậu.
Giải mã bài toán sinh thái
Nói đến dãy núi Ngọc Linh là nói đến một vùng đất có điều kiện tự nhiên vô cùng khắc nghiệt nhưng lại ẩn chứa những sản vật quý giá bậc nhất thế giới. Sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis Ha et Grushv.) - loài dược liệu đặc hữu được các nhà khoa học phát hiện từ năm 1973 với hàm lượng saponin phong phú và giá trị y học, kinh tế đặc biệt - đòi hỏi những tiêu chuẩn sinh thái khắt khe đến tuyệt đối.
Sâm chỉ mọc dưới tán rừng nguyên sinh ở độ cao từ 1.500m trở lên, nơi có độ tàn che từ 0.7 - 0.9, nhiệt độ trung bình từ 16 - 20 độ C, ẩm độ cao và đặc biệt là tầng đất mặt giàu mùn hữu cơ hình thành tự nhiên từ thảm thực vật bản địa.
Chia sẻ về nguyên tắc cốt lõi trong công tác phục hồi rừng để trồng sâm, ông Võ Hùng Nhân, Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ TP Đà Nẵng, phân tích sâu sắc về những thách thức tự nhiên nơi đây: mùa đông nhiệt độ có lúc hạ xuống 1 - 3 độ C, trong khi mùa hè gió quật mạnh từ cấp 4 đến cấp 7. Từ thực tiễn đó, việc lựa chọn loài cây trồng là yếu tố quyết định sự thành công của công tác phục hồi rừng, đảm bảo độ tàn che phục vụ cho việc trồng dược liệu dưới tán rừng, nhất là sâm Ngọc Linh.
Nếu du nhập các loài cây ngoại lai, chúng sẽ khó lòng thích nghi với thời tiết khắc nghiệt; ngược lại, nếu chúng thích nghi nhưng có thể làm thay đổi cấu trúc rừng nguyên sinh vốn có từ bao đời nay, sẽ làm biến đổi lý - hóa tính của đất, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng, phát triển của sâm.
Do đó, việc xác định chính xác các loài cây bản địa như Thông nàng (Podocarpus imbricatus), Dung/Akaz (Symplocos sp.), Thông tre lá dài (Podocarpus neriifolius), Hoàng đàn giả (Dacrydium elatum), Giổi găng (Paramichelia baillonii), Giổi hương (Michelia mediocris), hay Trâm trắng (Syzygium wightianum), Mít nài (Artocarpus asperulus) có ý nghĩa quyết định. Đây chính là nền tảng sinh thái vững chắc nhất để hoạch định giải pháp phục hồi rừng, vừa đảm bảo mục tiêu phòng hộ thượng nguồn, vừa tạo ra môi trường hoàn hảo để phát triển kinh tế dưới tán rừng.
Chuẩn hóa quy trình và khát vọng nâng tầm giá trị dược liệu
Không dừng lại ở tư duy bảo tồn và phục hồi sinh thái, hành trình đưa sâm Ngọc Linh vươn lên thành mũi nhọn kinh tế dưới tán rừng của Đà Nẵng đang được bài bản hóa bằng hành lang pháp lý và kỹ thuật chuẩn mực. Bước ngoặt quan trọng được đánh dấu vào ngày 21/8/2026, khi Sở Nông nghiệp và Môi trường Đà Nẵng ban hành Quyết định số 985/QĐ-SNNMT về hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc sâm Ngọc Linh dưới tán rừng cũng như công tác thu hoạch, sơ chế, bảo quản theo tiêu chuẩn GACP-WHO.
Việc áp dụng bộ tiêu chuẩn thực hành tốt nuôi trồng và thu hái dược liệu không chỉ giúp bảo tồn trọn vẹn dược tính quý giá của loài sâm đặc hữu phân bố tự nhiên trên dải đất giáp ranh giữa Đà Nẵng và Quảng Ngãi, mà còn mở ra cánh cửa lớn để sản phẩm vươn xa trên thị trường trong nước và quốc tế. Sự kết hợp hoàn hảo giữa bàn tay con người, quy trình khoa học nghiêm ngặt và hệ sinh thái rừng phòng hộ được khôi phục bền vững đang tạo nên một “vùng đất hứa” thực sự.
Từ những tán lá thông nàng, giổi găng vươn mình chống chọi gió ngàn cho đến những luống sâm Ngọc Linh đang âm thầm tích tụ dưỡng chất dưới lớp mùn ẩm sâu trong lòng đại ngàn dãy Ngọc Linh hùng vĩ, TP Đà Nẵng đang chứng minh một triết lý phát triển nhất quán: Giữ rừng để giàu rừng, và làm giàu từ rừng bằng sự tôn trọng tuyệt đối các quy luật của tự nhiên. Đó chính là chìa khóa để bảo vệ “lá phổi xanh” trường tồn cùng thời gian và kiến tạo một tương lai thịnh vượng bền vững cho thế hệ mai sau.
“Để bảo tồn và phát triển “quốc bảo” sâm Ngọc Linh cùng hệ thống dược liệu dưới tán rừng, tôi nghĩ rằng chúng ta không thể dùng những giải pháp thiếu căn cơ hay dùng cây ngoại lai. Việc phục hồi và giữ gìn nghiêm ngặt các loài cây bản địa chính là “chìa khóa vàng” để duy trì cấu trúc sinh thái nguyên bản, bảo vệ tính lý - hóa tính của đất và tạo ra ngôi nhà tự nhiên hoàn hảo nhất cho cây sâm phát triển bền vững”, Ông Võ Hùng Nhân, Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ TP Đà Nẵng, chia sẻ.
