Năm 2026 đánh dấu tròn 50 năm Quốc hội quyết nghị chính thức đặt tên thành phố Sài Gòn - Gia Định là TP Hồ Chí Minh (2/7/1976 - 2/7/2026). Đây là dấu mốc chính trị, lịch sử đặc biệt quan trọng, thể hiện tình cảm thiêng liêng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh; đồng thời khẳng định sứ mệnh lịch sử của Thành phố trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước.
Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Trương Minh Huy Vũ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP Hồ Chí Minh cho biết, đây là một trong những hoạt động hướng tới kỷ niệm 50 năm Thành phố vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hội thảo nhằm nhìn lại chặng đường phát triển của Thành phố trong tiến trình đổi mới đất nước; phân tích những bài học kinh nghiệm về đổi mới thể chế, cơ chế đặc thù; đồng thời đề xuất các luận cứ khoa học và thực tiễn phục vụ nghiên cứu, xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TP Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới.
Trong bối cảnh Thành phố bước vào giai đoạn phát triển mới sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai các chủ trương lớn của Trung ương, việc nghiên cứu mô hình quản trị đô thị hiện đại và cơ chế phát triển đặc thù càng trở nên cấp thiết.
Ban Tổ chức đã nhận được hơn 100 tham luận tập trung làm rõ tầm vóc lịch sử của sự kiện Thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh; nhận diện bản sắc và vai trò đầu tàu kinh tế; đánh giá công tác chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của người dân; đồng thời đề xuất các giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, nâng cao năng lực quản trị đô thị và phát huy vai trò cực tăng trưởng của Thành phố trong giai đoạn mới.
Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận các nhóm vấn đề trọng tâm như: Tầm vóc lịch sử và hành trình 50 năm phát triển của Thành phố, qua đó làm rõ ý nghĩa chính trị, lịch sử của việc đổi tên thành phố Sài Gòn - Gia Định thành TP Hồ Chí Minh năm 1976, cũng như những chuyển biến nổi bật về kinh tế, xã hội và diện mạo đô thị trong nửa thế kỷ qua.
Khát vọng vươn mình cùng đất nước với mục tiêu xây dựng TP Hồ Chí Minh trở thành siêu đô thị thông minh, xanh, hiện đại và đáng sống; giữ vai trò đô thị hạt nhân, cực tăng trưởng chủ đạo của cả nước, đồng thời là trung tâm tài chính, logistics, giáo dục, y tế và văn hóa mang tầm khu vực, quốc tế.
Động lực thể chế cho phát triển đột phá trong kỷ nguyên mới, trong đó tập trung làm rõ yêu cầu xây dựng khung pháp lý đặc thù cho một siêu đô thị đa trung tâm, có quy mô và mức độ liên kết kinh tế ngày càng lớn; đề xuất các cơ chế, chính sách và giải pháp pháp lý đột phá thông qua Luật Đô thị đặc biệt nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng sống của người dân.
Tham luận tại hội thảo, Phó giáo sư tiến sĩ Hà Minh Hồng, Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử TP Hồ Chí Minh cho rằng, danh xưng Sài Gòn - Gia Định gắn liền với lịch sử đấu tranh anh hùng của thành phố vì độc lập, tự do, hòa bình và thống nhất đất nước; đồng thời gắn với tình cảm, niềm tin, ý chí và tâm nguyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh dành cho đồng bào, chiến sĩ miền Nam. Những giá trị lịch sử ấy đã làm nên cơ sở để Sài Gòn - Gia Định xứng đáng được mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Việc đặt tên thành phố theo tên Bác không phải là quyết định nhất thời, mà là kết quả của quá trình hình thành nhận thức kéo dài gần 30 năm. TP Hồ Chí Minh là niềm tự hào chính đáng của dân tộc, bởi đây là nơi Bác ra đi tìm đường cứu nước, mở đầu hành trình đưa dân tộc Việt Nam đến với độc lập, tự do, hòa bình, thống nhất, đổi mới, phát triển và hội nhập quốc tế. Đây cũng là tâm nguyện của lòng dân, của nhiều trí thức, nhân sĩ yêu nước, trong đó bác sĩ Trần Hữu Nghiệp là người đại diện đề xuất tiêu biểu.
TP Hồ Chí Minh đã trở thành biểu tượng của tinh thần chiến đấu, sự hy sinh và ý chí gắn bó với Tổ quốc của nhân dân Việt Nam; là thành phố “vì cả nước, cùng cả nước” và cũng nhận được sự chung sức của cả nước. Việc mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh còn thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, sự tri ân sâu sắc đối với vị lãnh tụ vĩ đại, Anh hùng giải phóng dân tộc, Danh nhân văn hóa kiệt xuất của Việt Nam.
Phát biểu tại hội thảo, Tiến sĩ Trần Du Lịch cho rằng, gần nửa thế kỷ qua, cùng với khát vọng phát triển của dân tộc, TP Hồ Chí Minh đã phát huy truyền thống năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, không chùn bước trước khó khăn để tìm hướng đi mới. Từ thực tiễn phát triển của thành phố đã hình thành nhiều mô hình, cơ chế và chính sách được Trung ương tổng kết, nhân rộng, trở thành nền tảng cho quá trình đổi mới và vận hành nền kinh tế thị trường của cả nước.
Thành phố cũng đang đứng trước cơ hội lớn khi nhiều cơ chế đặc thù đã được Quốc hội thông qua, cùng kỳ vọng sớm ban hành Luật Đô thị đặc biệt để tạo khung pháp lý đồng bộ cho quá trình phân cấp, phân quyền và phát triển.
Ban Tổ chức cho biết sẽ tiếp thu, tổng hợp các ý kiến tại hội thảo làm cơ sở nghiên cứu, đề xuất các giải pháp hiện thực hóa mục tiêu phát triển TP Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới.
