Tham dự chương trình có PGS.TS Phạm Minh Tuấn, Phó Tổng biên tập Tạp chí Cộng sản, Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam; Nhà báo Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam phụ trách phía Nam.
Về phía TP Hồ Chí Minh có đồng chí Lê Văn Minh, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Tuyên giáo Thành ủy; đồng chí Nguyễn Ngọc Hồi, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao (VH&TT) TP Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam, Trưởng Ban Tổ chức Hội sách Côn Đảo, cùng đại diện lãnh đạo địa phương và các cơ quan, đơn vị.
Trước lễ khai mạc, đoàn đại biểu đã dâng hương, dâng hoa tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ, đồng bào yêu nước tại Nghĩa trang Hàng Keo, Nghĩa trang Hàng Dương và Đền thờ Côn Đảo.
Gìn giữ ký ức, phát huy giá trị di sản Côn Đảo
Với thông điệp “Giữ ký ức - Gieo tri thức - Lan tỏa giá trị”, Hội sách “Huyền thoại Côn Đảo” năm 2026 hướng đến Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11). Sự kiện không chỉ tôn vinh lịch sử đấu tranh cách mạng mà còn tạo không gian kết nối di sản với đời sống, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Phát biểu tại lễ khai mạc, Phó Giám đốc Sở VH&TT TP Hồ Chí Minh Nguyễn Ngọc Hồi nhấn mạnh hội sách là dịp tưởng nhớ, tri ân các thế hệ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc; đồng thời góp phần bảo tồn, phát huy giá trị di sản và lan tỏa văn hóa đọc trong cộng đồng.
Theo đồng chí Nguyễn Ngọc Hồi, Côn Đảo đang từng ngày đổi mới, phát triển nhưng những câu chuyện về lịch sử đấu tranh hào hùng vẫn là giá trị đặc biệt làm nên chiều sâu của vùng đất này. Bảo tồn di sản không chỉ là gìn giữ công trình, di tích, hiện vật mà còn phải lưu giữ những giá trị tinh thần, câu chuyện và ký ức lịch sử.
Đồng chí Nguyễn Ngọc Hồi nhấn mạnh: “Di sản chỉ thực sự sống khi được hiểu, được trân trọng và được trao truyền qua các thế hệ”. Từ định hướng đó, hội sách đưa những tư liệu lịch sử đến gần công chúng thông qua sách, không gian trưng bày và các hoạt động tương tác.
Lấy cảm hứng từ tác phẩm "Những lá thư thời chiến Việt Nam" do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật ấn hành, hội sách giới thiệu những bức thư thời chiến chứa đựng tình cảm gia đình, tình đồng đội, lòng yêu nước và khát vọng hòa bình.
Thông qua các khu vực trưng bày sách, hình ảnh, thư tay, nhật ký và bút tích của các cựu tù chính trị, anh hùng liệt sĩ từng bị giam giữ tại Côn Đảo, người xem có dịp hiểu sâu hơn về một giai đoạn lịch sử đặc biệt.
Những địa danh như Trại Phú Hải, Cầu tàu 914 cùng hệ thống di tích nhà tù là chứng tích về chế độ lao tù khắc nghiệt, đồng thời ghi dấu tinh thần kiên cường, bất khuất của các chiến sĩ cách mạng.
Đặc biệt, Hội sách năm nay tiếp tục phát huy vai trò là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, lan tỏa ý nghĩa nhân văn sâu sắc của công tác đền ơn đáp nghĩa. Thông qua việc giới thiệu tư liệu, hình ảnh về Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, Hội sách còn góp phần nhắc nhớ trách nhiệm của mỗi chúng ta trong hành trình tìm lại tên tuổi, quê hương và gia đình cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc.
Trước lễ khai mạc, chương trình giao lưu “Thư viện Người - Những cuốn sách sống về lòng yêu nước” đã tạo cơ hội để đoàn viên, thanh niên, học sinh gặp gỡ, lắng nghe những câu chuyện từ các cựu tù chính trị Côn Đảo. Qua cuộc gặp gỡ và lắng nghe những ký ức ấy, lịch sử không chỉ hiện lên qua trang sách mà còn được cảm nhận từ trải nghiệm của những con người đã trực tiếp đi qua chiến tranh, góp phần bồi đắp lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm và sự trân trọng đối với những hy sinh của các thế hệ đi trước.
Bên cạnh đó, chương trình nghệ thuật chuyển thể tác phẩm văn học “Côn Đảo - Lời gửi mai sau” tại Di tích Trại Phú Hải và lễ thắp nến tưởng niệm, tri ân các anh hùng liệt sĩ, đồng bào yêu nước đã hy sinh tại Côn Đảo tại Cầu tàu lịch sử 914 tiếp tục lan tỏa thông điệp tri ân bằng ngôn ngữ nghệ thuật, góp phần kết nối quá khứ với hiện tại.
“Với thông điệp “Giữ ký ức – Gieo tri thức – Lan tỏa giá trị”, chúng tôi hy vọng Hội sách Côn Đảo năm 2026 sẽ góp phần nuôi dưỡng tình yêu sách, khơi dậy sự quan tâm đến lịch sử và nâng cao ý thức gìn giữ di sản trong mỗi người dân, mỗi bạn đọc, nhất là thế hệ trẻ”, đồng chí Nguyễn Ngọc Hồi nhấn mạnh.
Phát triển văn hóa đọc trong thời kỳ mới
Bên cạnh bảo tồn ký ức lịch sử, hội sách còn hướng đến phát triển xuất bản, ứng dụng công nghệ số và xây dựng hệ sinh thái văn hóa đọc hiện đại.
Phát biểu tại chương trình, PGS.TS Phạm Minh Tuấn nhấn mạnh vai trò của ngành xuất bản trong hệ sinh thái kiến tạo tri thức quốc gia. Theo PGS.TS Phạm Minh Tuấn, Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới đặt ra yêu cầu phát triển ngành xuất bản theo hướng chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại, gắn với chuyển đổi số và công nghiệp văn hóa.
PGS.TS Phạm Minh Tuấn cho rằng phát triển văn hóa đọc phải gắn với nâng cao dân trí, phát triển con người và bảo đảm cơ hội tiếp cận tri thức bình đẳng. Trong đó, người đọc cần được đặt ở vị trí trung tâm của hoạt động xuất bản và phát triển văn hóa đọc.
Đối với Côn Đảo, nguồn tài nguyên lịch sử phong phú là chất liệu quý để sáng tạo các sản phẩm xuất bản, văn hóa trên nhiều nền tảng. Vì vậy, cần tăng cường liên kết giữa nhà xuất bản, đơn vị công nghệ và các thiết chế văn hóa; đẩy mạnh khuyến đọc trong trường học, cộng đồng; kết hợp thư viện truyền thống với thư viện số, phát triển mô hình “Thư viện Người” và gắn xuất bản với bảo tồn di sản, du lịch văn hóa bền vững.
Từ định hướng này, sách không chỉ là phương tiện lưu giữ tri thức mà còn trở thành cầu nối đưa di sản đến gần cộng đồng. Việc số hóa tư liệu, đa dạng hóa hình thức tiếp cận sẽ góp phần mở rộng không gian lan tỏa giá trị lịch sử, từ di tích đến trường học, thư viện và đời sống xã hội.
Hội sách “Huyền thoại Côn Đảo” năm 2026 diễn ra từ ngày 19 đến 22/11 tại khu vực Di tích Nhà Công quán và Công viên đường Tôn Đức Thắng. Sự kiện do UBND TP Hồ Chí Minh chỉ đạo, Sở Văn hóa và Thể thao chủ trì, phối hợp các cơ quan, đơn vị tổ chức.
Dịp này, ban tổ chức và các đơn vị đồng hành trao tặng nhiều tủ sách, tư liệu và không gian đọc cho địa phương. Trong đó, Sở VH&TT TP Hồ Chí Minh trao tặng tủ sách lý luận chính trị cho Đặc khu Côn Đảo; Hội Nhà báo Việt Nam, Văn phòng đại diện phía Nam phối hợp Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ trao tặng các bản sao tư liệu quý về Côn Đảo.
Nhà xuất bản Kim Đồng và VietNam Books trao sách cho Không gian văn hóa Hồ Chí Minh của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Đặc khu Côn Đảo; Nhà xuất bản Trẻ trao tủ sách cho Tổng Công ty Du lịch Sài Gòn. Chương trình cũng ký kết phối hợp sử dụng Nền tảng Thư viện số dùng chung ViLIB và trao tặng Không gian tri thức số dùng chung cho địa phương.
Về học bổng, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP Hồ Chí Minh trao 10 suất, mỗi suất 3 triệu đồng; Hội Nhà báo Việt Nam trao 10 suất, mỗi suất 1 triệu đồng. Báo Tuổi Trẻ trao 200 triệu đồng cho 40 suất học bổng, mỗi suất 5 triệu đồng. Tổng giá trị học bổng trong đợt này là 260 triệu đồng, bao gồm các suất đã trao tại Trường Tiểu học Cao Văn Ngọc ngày 20/11.