GS, NGND, Nhà văn Hà Minh Đức: Đón tuổi 89 cùng với 90 cuốn sách ra đời

Thầy Hà Minh Đức từng liên tục đứng trên bục giảng ở khoa Văn từ năm 1957-1991, làm Phó Chủ nhiệm khoa Văn rồi làm Chủ nhiệm đầu tiên của khoa Báo chí Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn từ năm  1991- 2000 song song với đảm nhiệm Viện trưởng Viện Văn học từ năm 1995 đến 2003. Có thể nói, dường như suốt cuộc đời, GS Hà Minh Đức chủ yếu đứng trên bục giảng và nghiên cứu lý luận văn học.

Trước Tết Quý Mão 2023, tôi đến khu đô thị Ecopark- Thành phố xanh của tỉnh Hưng Yên thăm GS, Nhà giáo Nhân dân (NGND), Nhà văn Hà Minh Đức, người thầy từng dạy chúng tôi từ thuở khoa Ngữ Văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội.

Thầy Hà Minh Đức từng liên tục đứng trên bục giảng ở khoa Văn từ năm 1957-1991, làm Phó Chủ nhiệm khoa Văn rồi làm Chủ nhiệm đầu tiên của khoa Báo chí Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn từ năm  1991- 2000 song song với đảm nhiệm Viện trưởng Viện Văn học từ năm 1995 đến 2003. Có thể nói dường như suốt cuộc đời, GS Hà Minh Đức chủ yếu đứng trên bục giảng và nghiên cứu lý luận văn học.

Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân, Nhà văn Hà Minh Đức: Đón tuổi 89 cùng với 90 cuốn sách ra đời -0
GS, NGND, Nhà văn Hà Minh Đức.

Trong buổi trò chuyện với GS, dẫu ở tuổi xấp xỉ 90 (ông sinh năm 1935 tại xã Vĩnh An huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa), điều khiến tôi rất vui là thầy vẫn còn minh mẫn, trí nhớ thật tuyệt vời. Khi nói chuyện thầy sử dụng ngôn ngữ rất nghiêm cẩn, nhưng thỉnh thoảng lại pha chút hài hước thú vị, có sức hấp dẫn và lôi cuốn. Điều đáng kinh ngạc là năm Quý Mão này, GS, NGND, nhà phê bình văn học Hà Minh Đức bước sang tuổi 89 nhưng ông đã xuất bản đến 90 cuốn sách. Đó là kỷ lục hiếm thấy ở Việt Nam.

Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật mà Nhà nước tặng thầy đã ghi nhận xứng đáng quá trình sáng tạo liên tục, cống hiến không mệt mỏi của GS, NGND, nhà phê bình văn học hàng đầu Việt Nam. Chỉ tính riêng những cuốn sách mà thầy tặng tôi gần đây thì đã có 3 cuốn cùng xuất bản vào năm 2022 là: “Đừng sợ” (Tập 96 đoản thi-NXB Văn học), “Du ngoạn vườn hồng và thăm cảnh đẹp non nước” (Bút ký, NXB Thuận Hóa” năm 2022), và cuốn sách mới nhất của nhà văn Hà Minh Đức là tập truyện ký “Vườn khuya trăng vẫn sáng” (NXB Hội nhà văn, phát hành 9-2022). Nhà văn Nguyễn Trí Huân (nguyên Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam các khóa VI, VII, VIII, IX) từng nhận xét: “Những cuốn sách làm đầy thêm cái gia tài nghiên cứu sáng tạo đồ sộ của ông, một nhà khoa học nhân văn, một nhà văn hóa xuất sắc”.

Tôi mạo muội hỏi thầy, vì sao có những trải nghiệm của thầy cách đây đã 60 năm, thậm chí 70, 80 năm mà thầy vẫn nhớ và viết thành những hồi ức có giá trị hết sức sâu sắc, ấn tượng? Thay câu trả lời, GS Hà Minh Đức kể chuyện rất chi tiết, hấp dẫn, rành rọt là đi đâu ông cũng ghi chép hết sức tỷ mỉ. Trong mỗi chuyến đi công tác, dù ở Trung Quốc hay Hoa Kỳ, Nga hay Pháp, Lào hay Campuchia, ông đều gắng đi thăm thật nhiều vùng đất, nhiều địa chỉ, có lúc la cà, đi chậm một mình tìm hiểu cảnh vật, phong cảnh, di tích văn hóa để tìm hiểu, ghi nhớ trong đầu, về nơi ở thì lấy sổ tay ghi chép lại. Thậm chí, khi được bạn nước ngoài chiêu đãi hoặc đoàn tự ăn món gì lạ, uống thứ rượu gì, ở đâu, ông đều hỏi kỹ cả nguồn gốc và cách chế biến, trải nghiệm sự thưởng thức thú vị để nhớ sâu, sau đó ghi chép lại cảm tưởng ngày ấy. Sau này, đọc lại những ý chính, sự kiện chính sẽ đánh thức nhiều ký ức khác từ vốn sống của những trải nghiệm với những gì tai nghe, mắt thấy, từ những chuyến đi ấy sẽ như còn tươi mới bởi sự chính xác của sự kiện và sự vật.

Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân, Nhà văn Hà Minh Đức: Đón tuổi 89 cùng với 90 cuốn sách ra đời -0
 Một số cuốn sách của GS Hà Minh Đức.

Có lần, GS kể với tôi, khi thầy còn trẻ ở tuổi 30, 40 có nhiều lần tiếp xúc với các nhà thơ Tố Hữu, Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Huy Cận, Tô Hoài và nhiều nhà văn, nhà thơ nổi tiếng khác, dù chủ động hay bất ngờ gặp gỡ, ông đều nhớ “chết” trong đầu, sau đó phải ghi lại ngay vào sổ cùng không gian và thời gian nơi diễn ra cuộc gặp.

Có lần, nhà thơ Xuân Diệu mời ông đến nhà chơi, đàm đạo, hai người cùng ngồi dưới ánh trăng trò chuyện, nhà thơ Xuân Diệu kể lại những kỷ niệm sáng tác văn chương, những ký ức về con đường thơ, con đường đưa ông đến với cách mạng từ phong trào Thơ mới. Thầy giáo trẻ Hà Minh Đức đã vội lấy bút và sổ tay ghi dưới ánh trăng khuya những dòng chữ chi chít. Sau buổi gặp, về nhà ông làm ngay cái công việc “dịch” chữ mình một cách khẩn trương nhất, kết hợp hài hòa giữa trí nhớ và “dịch” chữ nên tư liệu đảm bảo chính xác, mới mẻ.

Với nhà văn Tô Hoài cũng vậy, nhiều lần GS Hà Minh Đức mời vợ chồng nhà văn đi ăn cơm mừng một sự kiện nào đấy, trong bữa ăn ông đều gợi chuyện để nhà văn tâm sự. Không thể ghi chép tại bữa tiệc vì yêu cầu phải lịch sự và tự nhiên, về nhà ông cặm cụi ghi chép lại ngay... Chính vì thế, nhiều bài báo hay, những công trình khoa học nghiên cứu của GS về  văn học, về văn hóa, phần trích dẫn đàm luận bao giờ cũng khiến nhiều nhà văn đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác, thán phục và luôn đồng thuận, đồng tình với tác giả...

Cuối buổi trò chuyện, GS Hà Minh Đức có nhờ tôi chuyển cho một nhà xuất bản một bản thảo mới thể loại truyện ký. Mồng 1 Tết Quý Mão, tôi xin phép gọi điện thoại chúc Tết thầy, GS vui lắm khi tôi báo tin hành trình cuốn bản thảo mới, ông nói vui có thể đó là cuốn sách 91 đấy và dừng lại ở đấy. Ông hỏi địa chỉ để gửi tặng tôi quyển sách mới đang chuẩn bị in xong ở nhà xuất bản. Thật mừng và cũng thật kinh ngạc. GS còn kể, dịp sát Tết, nhiều cơ quan có lời mời trân trọng ông đến dự gặp mặt, nhưng vì lý do giao thông và thời tiết, thầy rất cám ơn và xin được vắng mặt. Thầy nói nhỏ với tôi “ 89 rồi anh ạ. Còn tý sức khỏe nên tôi phải tiết kiệm” và cười rất vui qua điện thoại cầm tay...

Xin kính chúc GS, NGND, Nhà văn Hà Minh Đức luôn mạnh khỏe để cống hiến cho đời thêm nhiều cuốn sách, những cuốn sách hay đi trước tuổi mới của thầy. 

Hà Nội, mồng 2 Tết Quý Mão 2023

Thiếu tướng, Nhà văn Nguyễn Hồng Thái

Các tin khác

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Khi “Non sông liền một dải”, trở về với cuộc sống đời thường, những điệp báo viên A10 lại tiếp tục chung tay kiến thiết, xây dựng đất nước bằng tất cả tâm huyết của mình, trong số đó có bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Cụm phó Cụm Điệp báo A10.

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Giữa làn mưa bom bão đạn của chiến trường miền Nam khốc liệt, có một đội quân không chỉ cầm súng mà còn cầm bút, tạo nên những trang sử bằng mực in và cả máu xương. Đó là những cán bộ, phóng viên Báo Quân giải phóng (mật danh A4, Báo chỉ tồn tại trong 12 năm: 1963-1975) - những người đã viết nên kỳ tích với 338 số báo, trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Đã 51 năm trôi qua, mỗi khi nhớ đến ngày 30/4/1975, biết bao người con đất Việt không khỏi nghẹn ngào xúc động, họ là những nhân chứng trong ngày vui bất tận của dân tộc, ngày hội non sông thu về một mối, Bắc – Nam một nhà. Ngày hội già trẻ, gái, trai từ Nam chí Bắc ngập trong rừng cờ, rừng hoa. Mỗi gương mặt sáng rỡ lên trong trời đất lộng gió hòa bình.

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Có những điểm đến gây ấn tượng bằng sự náo nhiệt. Trà Sư thì làm điều ngược lại. Khu rừng ngập nước này của An Giang không vội vàng chinh phục du khách bằng những cú “wow” phô trương, mà bằng một trải nghiệm lặng, sâu và kéo người ta ra khỏi nhịp sống quá nhanh.

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Cùng với chuyển biến tư duy từ bảo tồn văn hoá đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, nhiều địa phương đã từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự “sống” trong cộng đồng, tạo ra giá trị, nuôi sống cộng đồng thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhiều thanh niên, sinh viên tạm biệt mái trường, quê hương, gia đình để lên đường. Bến phà Gianh, Quảng Bình (cũ) là nơi họ đến cùng với nhân dân địa phương để bảo vệ tuyến đường huyết mạch vào Nam. Và nhiều người mãi mãi tuổi 20 ở lại phà Gianh.

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Cấm hát nhép được triển khai tại tất cả các địa phương trên cả nước, không phải chỉ riêng ở TP Hồ Chí Minh. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã có công văn đề nghị các địa phương chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, trong đó tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bao gồm cả hát nhép.

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Cuốn sách “Chí sĩ Nguyễn Khắc Cần trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX” của tác giả Thiếu tá Nguyễn Mạnh Tấn - một cán bộ đang công tác tại Công an TP Hà Nội - là một công trình có giá trị, thể hiện tinh thần trách nhiệm khoa học, sự tâm huyết với lịch sử và truyền thống dân tộc.

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

Nằm yên bình giữa miền đồi núi trập trùng của vùng Đơn Dương, Samten Hills Dalat (Lâm Đồng), không chỉ là một điểm đến mà còn là hành trình trở về với sự tĩnh tại trong mỗi con người. Ở nơi ấy, khi đêm vừa kịp khép lại, bình minh bắt đầu hé mở, thiên nhiên dường như cất lên một bản giao hưởng dịu dàng sâu lắng, nơi mây, nắng và gió quyện hòa trong từng khoảnh khắc.

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Văn nghệ Công an số 805 Phát hành thứ Năm, ngày 2/4/2026. Văn nghệ Công an số 805 với nhiều bài viết hấp dẫn, dày 24 trang, khổ 30x40cm, giá bán lẻ 8.000 đồng/ tờ.

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Một đời sống mới của du lịch văn hoá đã sẵn sàng từ khi Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ban hành. Mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và thế giới đã và đang có sự tham gia đặc biệt tích cực của một lực lượng sáng tạo nòng cốt, đó là kinh tế tư nhân.