Giải pháp nào để trọng dụng, giữ chân được người tài?

Nhân tài không xuất hiện ngẫu nhiên mà cần được phát hiện từ sớm, được chăm lo, vun trồng, bồi dưỡng có hệ thống, từ phổ thông đến đại học và sau đại học.

Ngày 8/4, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Báo Tiền phong phối hợp với một số trường đại học đã tổ chức Hội thảo “Đào tạo, trọng dụng tài năng trong bối cảnh mới”. 

GS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT) cho rằng, muốn phát triển nhanh và bền vững, Việt Nam phải trở thành quốc gia có chính sách đồng bộ phát hiện, bồi dưỡng, sử dụng và giữ chân được người tài. Để đạt được mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong thời gian tới, chúng ta cần có nguồn nhân lực chất lượng cao; đội ngũ nhân tài khoa học là hạt nhân phát triển.

thảo.jpg -0
GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT) chia sẻ tại hội thảo.

Thời gian qua, hệ thống giáo dục đại học Việt Nam đã có những chuyển biến về quy mô đào tạo các ngành STEM; đóng góp trực tiếp cho các ngành công nghệ kỹ thuật, công nghệ then chốt. Năm 2022, toàn hệ thống tuyển sinh được hơn 177 nghìn sinh viên, thì đến năm 2024 con số này đã tăng lên gần 200 nghìn.

Một số lĩnh vực chiến lược như vi mạch bán dẫn đã hình thành mạng lưới đào tạo rộng khắp. Cả nước có tới 150 cơ sở giáo dục đại học tham gia đào tạo khối ngành này. Chúng ta đã có 166 cơ sở đào tạo các ngành liên quan; tuyển sinh được hơn 18,4 nghìn sinh viên nhập học.

“Tuy nhiên, chúng ta cũng cần thẳng thắn nhìn nhận các chính sách chưa được triển khai đồng bộ. Chương trình tài năng vẫn còn là thuật ngữ xa xỉ. Chính sách phát hiện và bồi dưỡng nhân tài còn thiếu hệ thống và chưa liên tục. Liên kết giữa đào tạo – nghiên cứu – sử dụng còn lỏng lẻo…”, GS Thảo bày tỏ, và ông cho rằng, nhân tài không xuất hiện ngẫu nhiên mà cần được phát hiện từ sớm, được chăm lo, vun trồng, bồi dưỡng có hệ thống, từ phổ thông đến đại học và sau đại học.

thảo 2.jpg -0
Các nhà khoa học, nhà giáo đề xuất các giải pháp thu hút nhân tài.

Tại hội thảo, nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến, Phó Tổng Biên tập báo Tiền Phong chia sẻ, trong cuộc cạnh tranh toàn cầu hôm nay, khoảng cách giữa các quốc gia không còn nằm ở tài nguyên, mà nằm ở khả năng phát hiện, đào tạo và trọng dụng nhân tài.

“Trong bối cảnh mới, khi chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế tri thức đang định hình lại cấu trúc xã hội, thì khái niệm tài năng cũng đang thay đổi. Không chỉ là những cá nhân xuất sắc trong khuôn khổ truyền thống, mà còn là những người có tư duy sáng tạo, khả năng thích ứng nhanh, tinh thần dấn thân và khát vọng cống hiến. Điều đó đòi hỏi hệ thống giáo dục - đào tạo phải đổi mới mạnh mẽ; các cơ quan, tổ chức phải linh hoạt hơn trong cách sử dụng nhân lực; và toàn xã hội cần xây dựng một môi trường khuyến khích sáng tạo, chấp nhận khác biệt”, nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến cho hay.

abc -0
GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ cho rằng, giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực chất lượng cao là yêu cầu cấp bách.

Hiện nền kinh tế Việt Nam đang chuyển đổi mạnh mẽ sang các lĩnh vực công nghệ cao như công nghệ thông tin, điện tử viễn thông, bán dẫn vi mạch, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, công nghệ y sinh học. GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, để đáp ứng yêu cầu phát triển này, chúng ta phải giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực chất lượng cao.

“Tôi cho rằng, vai trò của các trường đại học là vô cùng quan trọng. Các cơ sở giáo dục đại học không chỉ cần đảm bảo chất lượng đào tạo mà còn phải là trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ. Đặc biệt, việc liên kết với doanh nghiệp và quốc tế có vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận những xu hướng công nghệ mới, từ đó chuẩn bị tốt hơn cho thị trường lao động toàn cầu, sẵn sàng đương đầu với mọi thách thức”, GS.TS Chử Đức Trình cho biết.

Tại hội thảo, cô Trần Thùy Dương, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Hà Nội Amsterdam phân tích, khái niệm nhân tài trong nhà trường đang dịch chuyển rõ rệt: Từ học sinh thuần túy giỏi môn học sang thế hệ có năng lực đa dạng, được nhìn nhận và nuôi dưỡng theo nhiều hướng khác nhau.

Tại Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, cách nhìn về nhân tài đang thay đổi theo nhịp phát triển của thời đại.

thảo 3.jpg -0
Cô Trần Thùy Dương, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Hà Nội Amsterdam (cầm micro) cho rằng, thầy cô đã nhìn học sinh tài năng bằng “lăng kính mới”.

Nếu trước đây, học sinh giỏi thường được “đóng khung” trong các môn như Toán, Văn, thì nay, bức tranh đã rộng mở hơn. Một học sinh chuyên Toán không chỉ hướng tới các kỳ thi quốc tế, mà còn có thể tỏa sáng ở những lĩnh vực khác như robot, kỹ thuật, STEM.

Cô Trần Thùy Dương cho biết thêm, để nuôi dưỡng những “hạt giống tốt”, nhà trường cần nhiều hơn đội ngũ giáo viên giỏi. Cơ sở vật chất, đặc biệt là hệ thống phòng thí nghiệm STEM, đang trở thành yếu tố then chốt trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ.

PGS.TS Nguyễn Phong Điền, Phó Giám đốc Đại học Bách khoa chia sẻ, tại Đại học Bách khoa, sinh viên tài năng được tham gia trực tiếp vào các đề tài trong các lab, qua đó hình thành năng lực sáng tạo và giải quyết vấn đề thực tiễn. Nhà trường cũng mở rộng hợp tác quốc tế và không đặt nặng yếu tố quốc tịch trong thu hút giảng viên giai đoạn tới, nhằm tạo môi trường học thuật đa dạng.

điền.jpg -0
PGS.TS Nguyễn Phong Điền (giữa), Phó Giám đốc Đại học Bách khoa chia sẻ tại hội thảo,

Thực tế cho thấy cách tiếp cận này đang phát huy hiệu quả. Có những cựu sinh viên của Bách khoa đã làm việc tại Thung lũng Silicon và quay trở lại hỗ trợ các chương trình đào tạo trong nước, tham gia hướng dẫn ứng dụng AI cho hàng chục nghìn giáo viên. Điều đó có nghĩa là nếu được đào tạo đúng cách, sinh viên không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có khả năng lan tỏa tri thức và hội nhập quốc tế.

Còn PGS.TS Đặng Thị Thu Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (KHXH&NV), Đại học Quốc gia Hà Nội thì cho rằng, nếu khoa học – công nghệ giúp xã hội đi nhanh, thì KHXH&NV giúp xã hội đi xa và đi đúng hướng. Đây là lĩnh vực cung cấp hệ giá trị, chuẩn mực và tầm nhìn – những yếu tố ngày càng quan trọng trong bối cảnh thế giới số và trí tuệ nhân tạo làm gia tăng các vấn đề về văn hóa, bản sắc và quản trị con người.

Tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, chiến lược đào tạo nhân tài được triển khai theo hướng cá thể hóa và ươm mầm sớm. Từ bậc THPT với mô hình chuyên KHXH&NV, đến đại học với các quỹ hỗ trợ khoa học cơ bản và học bổng thường niên, nhà trường từng bước xây dựng hệ sinh thái phát triển “tài năng xã hội”.

Đặc biệt, việc tăng cường năng lực số và hợp tác quốc tế – tiêu biểu như chương trình hợp tác với Meta đang mở ra không gian mới để sinh viên tiếp cận tri thức hiện đại.

ThS. Tân Anh, Phụ trách Ban Phát triển nguồn nhân lực, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (Bộ Tài chính) cho biết, thị trường bán dẫn toàn cầu đang tăng trưởng rất nhanh, với tốc độ kép khoảng 14%/năm trong hai thập kỷ qua và dự kiến đạt quy mô 1.000 tỷ USD vào năm 2030. Đi cùng với đó là nhu cầu hơn 1 triệu lao động trên toàn cầu, mở ra cơ hội lớn cho các quốc gia tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Việt Nam có cơ hội rõ rệt nhờ lực lượng kỹ sư công nghệ đông đảo, nền tảng điện tử tốt và các quan hệ đối tác chiến lược với nhiều quốc gia có ngành bán dẫn phát triển. Chúng ta đã tạo được niềm tin với các tập đoàn lớn.

Tuy nhiên, trước những hạn chế như năng lực đào tạo đại học, thiếu chuyên gia đầu ngành; đầu tư hạ tầng, phòng thí nghiệm và hỗ trợ tài chính cho người học còn là thách thức; liên kết giữa Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp chưa đủ chặt chẽ…, thì việc “định vị” Việt Nam trên bản đồ nhân lực bán dẫn toàn cầu, cần triển khai đồng bộ các giải pháp chiến lược. Trọng tâm là Chương trình 1017, với mục tiêu đến năm 2030 đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên, trong đó có 15.000 kỹ sư thiết kế, 35.000 kỹ sư sản xuất, đóng gói, kiểm thử và khoảng 5.000 nhân sự chuyên sâu về AI phục vụ ngành.

Đây không chỉ là câu chuyện của riêng ngành giáo dục mà cần sự vào cuộc của tất cả bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp. Nhà nước cần ưu tiên đầu tư phòng thí nghiệm, có chính sách tín dụng ưu đãi, học bổng; địa phương phải chuẩn bị hạ tầng; còn doanh nghiệp phải tham gia sâu vào đào tạo, đặt hàng nhân lực.

Để nắm bắt “cơ hội vàng” của ngành bán dẫn, Việt Nam cần một chiến lược tổng thể, trong đó đào tạo, thu hút và sử dụng hiệu quả nhân lực chất lượng cao là trụ cột then chốt...

Tại hội thảo, GS David Trần đến từ ĐH Massachusetts, Boston, Mỹ, đồng thời ông phụ trách Chương trình Blockchain tại Viện Nghiên cứu Cao cấp về Toán; Phó Chủ tịch Hội đồng Viện công nghệ và kinh tế số, Đại học Bách khoa Hà Nội cho biết, ông có gần ba thập kỷ làm việc tại Mỹ.

Khoảng 5 năm trở lại đây, ông bắt đầu trở về Việt Nam nhiều hơn để tham gia giảng dạy, kết nối học thuật và đóng góp vào các chương trình phát triển khoa học - công nghệ trong nước.

GS David Trần cho rằng, quyết định trở về của ông không xuất phát từ những lời mời gọi hay chính sách trải thảm đỏ, mà bắt đầu từ chính mong muốn nội tại. Khát vọng cá nhân ấy gặp đúng thời điểm Việt Nam đang cần những lực lượng khoa học, công nghệ chất lượng cao để tạo đột phá.

"Chúng ta cần coi việc đầu tư cho các nhà khoa học là một trong những khoản đầu tư chiến lược cho tương lai quốc gia. Có thể không phải ai cũng đạt kỳ vọng, nhưng chỉ cần một vài người tạo ra những đóng góp đủ lớn để đưa Việt Nam ghi dấu trên bản đồ khoa học thế giới, đó đã là thành công rất đáng giá…", GS David Trần nói.

Thu Phương

Các tin khác

Tôn vinh 335 nhà giáo tiêu biểu toàn quốc

Tôn vinh 335 nhà giáo tiêu biểu toàn quốc

Mỗi nhà giáo được tôn vinh là một câu chuyện riêng về lòng yêu nghề, tình thương học trò, sự tận tụy và khát vọng cống hiến của các thầy, cô giáo trên mọi miền Tổ quốc.

Bảo vệ học sinh trước những nguy cơ mất an toàn

Bảo vệ học sinh trước những nguy cơ mất an toàn

Từ phòng, chống xâm hại trên không gian mạng, bạo lực học đường đến phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ và phòng, chống đuối nước, lực lượng Công an Thanh Hóa đang đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn kỹ năng tự bảo vệ cho học sinh.

Đổi mới trường chuyên: Phát triển toàn diện, giữ vững chiều sâu tài năng

Đổi mới trường chuyên: Phát triển toàn diện, giữ vững chiều sâu tài năng

Đằng sau câu chuyện tuyển sinh vào trường THPT chuyên theo môn hay theo khối là vấn đề lớn hơn: Trường chuyên cần thay đổi như thế nào để đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao nhưng vẫn giữ được chiều sâu học thuật và khả năng phát hiện, bồi dưỡng những tài năng thực sự nổi trội?

Nâng cao năng lực đọc hiểu độc lập của học sinh

Nâng cao năng lực đọc hiểu độc lập của học sinh

Khi giáo dục phổ thông chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực người học, đọc hiểu ngày càng giữ vai trò then chốt, không chỉ trong môn Tiếng Việt, Ngữ văn mà còn trong việc học các môn học khác và giải quyết những vấn đề của cuộc sống.

Học sinh cả nước thi tìm hiểu pháp luật phòng, chống ma túy

Học sinh cả nước thi tìm hiểu pháp luật phòng, chống ma túy

Nếu nhà trường là nơi trực tiếp giáo dục, định hướng nhận thức, hành vi và lối sống cho học sinh thì lực lượng Công an là một trong những lực lượng nòng cốt trong tuyên truyền, phổ biến pháp luật, phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh với tội phạm, tệ nạn ma túy.

Ngăn chặn ma túy xâm nhập học đường từ những dấu hiệu ban đầu

Ngăn chặn ma túy xâm nhập học đường từ những dấu hiệu ban đầu

Vụ việc hai học sinh Trường THPT Hướng Hóa, xã Khe Sanh, tỉnh Quảng Trị liên quan đến một vụ án ma túy đang được cơ quan Công an điều tra đã khiến nhiều phụ huynh không khỏi lo lắng. Từ sự việc này, vấn đề đặt ra không chỉ là xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật mà còn là làm thế nào để nhận diện, ngăn chặn từ sớm nguy cơ ma túy tiếp cận học sinh, bảo đảm môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh.

Dư luận nói gì về dự thảo đổi mới thi vào lớp 10 chuyên?

Dư luận nói gì về dự thảo đổi mới thi vào lớp 10 chuyên?

Nhiều ý kiến cho rằng, trường THPT chuyên không đơn thuần là một mô hình trường học có chất lượng đầu vào cao mà còn là môi trường phát hiện, tuyển chọn, bồi dưỡng nhân tài. Vì vậy, mọi thay đổi về quy chế tổ chức và phương án thi vào lớp 10 THPT chuyên cần được cân nhắc trên nhiều phương diện. 

TP Hồ Chí Minh thiếu hơn 8.000 giáo viên

TP Hồ Chí Minh thiếu hơn 8.000 giáo viên

Ngày 9/11, Đoàn giám sát số 401 của Ban Bí thư Trung ương Đảng do Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Nguyễn Văn Chiến làm Trưởng đoàn đã có buổi làm việc chuyên đề về công tác giáo dục phổ thông đối với Ban Thường vụ Đảng ủy UBND TP Hồ Chí Minh, trong triển khai thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Lãnh đạo NXBGDVN trao tặng sách cho Trường THCS Kim Liên.

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tặng hơn 2.100 cuốn sách giáo khoa hỗ trợ Trường THCS Kim Liên sau vụ cháy

Trước những thiệt hại do vụ cháy xảy ra tại khu học tạm của Trường THCS Kim Liên, TP Hà Nội, ngày 9/11, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (NXBGDVN) cùng Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Giáo dục Hà Nội (đơn vị thành viên NXBGDVN) đã trao tặng 2.147 cuốn sách giáo khoa và sách bài tập, góp phần giúp học sinh khắc phục khó khăn, sớm ổn định việc học tập.

Khởi động hành trình chinh phục học bổng “Điều kì diệu của Techcombank” trị giá 1 triệu USD

Khởi động hành trình chinh phục học bổng “Điều kì diệu của Techcombank” trị giá 1 triệu USD

AI Thực chiến 2026 chính thức lên sóng VTV2, mở màn cuộc tranh tài của 100 đội thi xuất sắc được tuyển chọn từ gần 1.000 hồ sơ trong nước và quốc tế. Chương trình dành học bổng trị giá 1 triệu USD cho đội vô địch, góp phần thúc đẩy phát triển nhân tài trí tuệ nhân tạo (AI) và nguồn nhân lực công nghệ chất lượng cao của Việt Nam.