Trong bối cảnh đó, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đã kịp thời lãnh đạo nhân dân vùng lên trong cuộc đấu tranh quyết liệt chống đế quốc xâm lược và phong kiến tay sai. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, phong trào đấu tranh của nhân dân bùng lên mạnh mẽ từ đầu năm 1930 trên khắp cả ba miền Bắc - Trung - Nam. Từ thành phố đến nông thôn, trên cả ba miền đất nước đã xuất hiện nhiều truyền đơn, cờ Đảng, mít tinh, bãi công, biểu tình, tuần hành thị uy.
Cao trào cách mạng do Đảng chủ trương và phát động đã diễn ra trên 25 tỉnh, thành trong cả nước, trong đó Nghệ Tĩnh là nơi phong trào phát triển mạnh mẽ nhất. Hình thức đấu tranh diễn ra quyết liệt, quần chúng đã vũ trang tự vệ, biểu tình thị uy có vũ trang, tiến công vào cơ quan chính quyền của địch ở địa phương.
Đặc biệt, cuộc đấu tranh của hơn 8.000 nông dân Hưng Nguyên nổ ra ngày 12/9/1930 để hưởng ứng cuộc đấu tranh của nông dân các huyện và cuộc bãi công của công nhân Vinh, Bến Thủy phản đối chính sách khủng bố của bọn đế quốc và phong kiến tay sai. Đế quốc Pháp cho máy bay tới ném bom làm 217 người chết, 125 người bị thương.
 |
| Xô viết Nghệ Tĩnh, cao trào cách mạng do Đảng Cộng sản Đông Dương lãnh đạo năm 1930 - 1931. |
Như đổ thêm dầu vào lửa, phong trào đấu tranh của quần chúng nhân dân vùng lên như vũ bão, bộ máy chính quyền của đế quốc và phong kiến tay sai ở nhiều huyện bị tê liệt, ở nhiều xã bị tan rã. Trước tình hình đó, các tổ chức cơ sở Đảng ở địa phương đã kịp thời lãnh đạo quần chúng thực hiện quyền làm chủ, tự đứng ra quản lý đời sống của mình, mặc nhiên làm nhiệm vụ của chính quyền nhân dân theo hình thức Xô viết.
Chính quyền Xô viết đã ban bố và thi hành nhiều chủ trương, chính sách đem lại nhiều lợi ích chính đáng cho nhân dân: ban bố quyền tự do dân chủ, tổ chức cho quần chúng tham gia các đoàn thể cách mạng, tự do bàn bạc, góp ý kiến giải quyết các vấn đề xã hội, trừng trị bọn phản cách mạng, giữ gìn trật tự an ninh, chia lại công điền, công thổ cho nông dân, thực hiện giảm tô, xóa nợ, thủ tiêu các thứ thuế vô lý, tổ chức cứu đói…
Chính quyền Xô viết cũng tỏ rõ bản chất cách mạng và tính ưu việt của mình, thực sự là một chính quyền của dân, do dân và vì dân.
Cao trào cách mạng 1930-1931, đặc biệt là phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh là một sự kiện lịch sử trọng đại trong lịch sử cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng. So với các hình thức Xô viết trong lịch sử thế giới (Công xã Pari năm 1871 chỉ tồn tại trong 72 ngày; Công xã Quảng Châu năm 1927, Xô viết Nga năm 1905, Xô viết Bavie, Đức năm 1919…) thì Xô viết Nghệ Tĩnh đã tồn tại trong bảy tháng và dù còn sơ khai nhưng đã để lại những dấu ấn về một Nhà nước công nông đầu tiên, chưa có trong tiền lệ lịch sử, đáp ứng với khát vọng độc lập, tự do cháy bỏng của người dân nô lệ.
Thành quả lớn nhất của cao trào đã khẳng định trong thực tế quyền lãnh đạo và năng lực lãnh đạo cách mạng của giai cấp công nhân thông qua chính đảng tiên phong của mình, đoàn kết với các tầng lớp nhân dân yêu nước có đủ khả năng lật đổ nền thống trị của đế quốc, phong kiến tay sai, giải phóng dân tộc, đem lại tự do, hạnh phúc cho nhân dân.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Tuy đế quốc Pháp đã dập tắt phong trào đó trong một biển máu nhưng Xô viết Nghệ Tĩnh đã chứng tỏ tinh thần oanh liệt và năng lực cách mạng của nhân dân lao động Việt Nam. Phong trào tuy thất bại, nhưng nó rèn lực lượng cho cuộc Cách mạng Tháng Tám thắng lợi sau này”.
Tại phiên họp ngày 14/4/1931, Hội nghị toàn thể lần thứ 11 của Ban Chấp hành Quốc tế Cộng sản đã ra quyết định công nhận Đảng Cộng sản Đông Dương là phân bộ độc lập trực thuộc Quốc tế Cộng sản. Sự kiện đó đánh dấu một bước ngoặt vĩ đại của Đảng ta trên con đường lãnh đạo nhân dân đấu tranh giành độc lập dân tộc và đi lên chủ nghĩa xã hội, góp phần vào thắng lợi chung của cách mạng thế giới.
Kết quả này đã minh chứng, cao trào cách mạng 1930 - 1931 mà đỉnh cao là Xô viết Nghệ Tĩnh thực sự là cuộc diễn tập đầu tiên của nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng, chuẩn bị cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
85 năm đã trôi qua, Xô viết Nghệ Tĩnh vẫn lan tỏa bởi tinh thần, nhuệ khí cách mạng. Tinh thần Xô viết Nghệ Tĩnh không chỉ tạo đà để dân tộc ta dưới sự lãnh đạo của Đảng giành chính quyền về tay nhân dân vào mùa Thu năm 1945 mà luôn song hành cùng nhân dân ta trong các giai đoạn cách mạng, đó là ý chí vượt qua khó khăn, thách thức để xây dựng Việt Nam giàu mạnh, dân chủ, văn minh.
Ngày nay, trong công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, đất nước đối mặt với nhiều nguy cơ, thách thức đe dọa chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, đe dọa đến hòa bình, ổn định và phát triển, song chúng ta luôn có niềm tin tất thắng. Giá trị Xô viết minh chứng rằng, một khi Đảng ta phát huy được sức mạnh lòng dân thì đó là nội lực vững chắc để vượt qua mọi khó khăn, thách thức.
