"Gia đình văn hóa" và những giá trị thực

Một tờ báo uy tín nọ giật tít: "Gần 19 triệu gia đình văn hoá, vẫn lo về văn hoá". Phải chăng tờ báo này có cái nhìn bi quan quá đà, không phản ánh đúng cái thực chất văn hoá và trình độ văn hoá của người Việt.

Cả nước ta hiện nay có 22 triệu gia đình trong đó có 19 triệu gia đình đạt chuẩn "Gia đình văn hoá", đạt tỉ lệ 85, 03 %. Theo số liệu này, chứng tỏ số lượng gia đình văn hoá của ta đã tăng 2% so với cùng kỳ năm ngoái. Thế mà mới đây, một tờ báo uy tín nọ giật tít: "Gần 19 triệu gia đình văn hoá, vẫn lo về văn hoá". Phải chăng tờ báo này có cái nhìn bi quan quá đà, không phản ánh đúng cái thực chất văn hoá và trình độ văn hoá của người Việt.

Văn hoá là cái gì? Khó để trả lời câu hỏi mang tính kinh điển này, bởi Đông Tây kim cổ xưa nay có tới hơn 300 cái định nghĩa khác nhau, và định nghĩa nào nghe cũng rất có lý. Vấn đề đặt ra là: phải chăng cũng có thể đưa ra tới hơn 300 cái định nghĩa về "Gia đình văn hoá" khác nhau? Nếu thế, chưa biết chừng một kẻ cực đoan nào đó sẽ định nghĩa thế này: "Gia đình văn hoá là một khái niệm không tin được!". Giả dụ có một định nghĩa như thế thì bạn nghĩ sao? Đồng tình hay phản đối?

Những chiếc biển được gắn một cách phản cảm trước cửa nhà một số hộ dân.
Những chiếc biển được gắn một cách phản cảm trước cửa nhà một số hộ dân.

Hôm qua mở báo thấy bảo con đường này đội vốn tới vài chục triệu USD, sáng nay mở báo lại thấy vụ một tay giàu sụ nọ xây hẳn một cái "biệt phủ" rộng 1.411 mét vuông trên đỉnh đèo Hải Vân, trong một khu vực được quy hoạch là "rừng đặc dụng", và ngày mai mở báo sẽ lại thấy vụ một tổ chức xã hội từ thiện kia dám ăn chặn của ngay cả những...bệnh nhân tâm thần. Trời ạ, ăn chặn của người nghèo đói bình thường, trong những phong trào quyên góp, từ thiện bình thường đã là vô nhân, vậy thì ăn chặn của ngay cả những người tâm thần - những người không còn khả năng suy nghĩ và hành động như một thực thể sống bình thường có lẽ phải gọi là đại vô nhân, là táng tận lương tâm không để đâu cho hết?

Những chuyện to lớn, đại sự thì như thế, những chuyện đời thường, vụn vặt thì nay ta thấy một nhóm nữ sinh này rút guốc nện đầu nhau, mai lại thấy một nhóm nữ sinh nọ cào cấu, xé áo nhau. Tất cả những cái như thế, từ đại sự đến tiểu sự có thể gọi là gì đây? Là văn hoá hay phản văn hoá? Và tất cả những người tham gia những màn trò phản cảm như thế đang sống trong 85,03 % những gia đình văn hoá, hay chỉ sống trong 2% những gia đình chưa được đánh giá là "chuẩn văn hoá" (chẳng nhẽ lại gọi thẳng là thiếu văn hoá, hay chưa chuẩn văn hóa) còn sót lại?

Trò chuyện với những người đã sống trong cái thời bao cấp nghèo khổ, thiếu thốn ngày xưa, bao giờ cũng nghe được một điệp khúc lặp đi lặp lại: "Thời ấy nghèo khổ, nhưng con người sống tử tế, có tình với nhau". Tò mò hỏi: Thế thời ấy có bao nhiêu "Gia đình văn hoá" nhỉ? Thời ấy nghèo đến mức người ta chỉ lo đến cái ăn cái mặc thôi, chứ chẳng cần nghĩ tới những danh xưng "Gia đình văn hoá" làm gì? Hay là thời ấy dù nghèo, dù đói nhưng người ta vẫn coi sự tồn tại của văn hoá, đặc biệt là văn hoá ứng xử là một lẽ đương nhiên, là cái tất lẽ dĩ ngẫu của đời sống nên chẳng cần nghĩ ra cái danh xưng bóng bẩy, sáng choang ấy làm gì cho mất thời gian?

Lùi lại thời phong kiến, dễ thấy các nhà nước phong kiến xưa nay cũng không đề cập tới khái niệm "Gia đình văn hoá", nhưng "con người văn hoá" thì có, và những "con người văn hoá" một khi đã được xác tín, tôn vinh thì luôn nhận được sự tôn trọng tuyệt đối của bàn dân thiên hạ. Tấm bảng "Tiết hạnh khả phong" mà triều đình phong kiến phong tặng cho những người phụ nữ chung thuỷ, thủ tiết thờ chồng chính là sự tôn vinh hình tượng con người văn hoá ấy.

Wikipedia viết về lễ gia phong danh hiệu cao quý một thủa này: "Lễ rước biển có trống đánh và kèn thổi, đám rước sẽ dừng lại trước nhà thờ họ chồng để tiết phụ lễ bái tổ tiên nhà chồng, sau đó đám rước có thêm nhiều đám tháp tùng và cùng tiến về nhà thờ họ. Trên đường đám rước đi qua, ở đầu mỗi làng đều có thiết lập hương án cung kính đón chào, khắc ghi cho đông đảo người xem một ấn tượng khó phai mờ về sự tôn vinh mà xã hội dành riêng cho tiết hạnh của người quả phụ. Bản thân người tiết phụ được người dân tôn kính, còn gia tộc 2 bên nội ngoại đều vô cùng tự hào vì đã làm rạng rỡ Gia phong tổ tiên. Tấm biển sẽ lưu lại nhà thờ họ, để gia tộc người tiết phụ lấy đó làm tấm gương răn dạy cháu con".

Bao giờ thì tấm biển "Gia đình văn hoá" của chúng ta bây giờ cũng được nhìn nhận với đầy sự tin tưởng và trân quý như tấm biển "Tiết hạnh khả phong" thời phong kiến? Bao giờ thì "gần 19 triệu gia đình văn hoá", chiếm tới hơn 80% gia đình, 80% dân số Việt Nam mới khiến những trí thức Việt Nam (là những trí thức thực có văn hoá thực sự, chứ không phải trí thức giả nhan nhản ngoài đường) mới thực sự hết lo ngại về tình trạng văn hoá nước nhà?

Thật hoang mang với sự tồn tại của "gần 19 triệu gia đình văn hoá" trong một khí quyển văn hoá như bây giờ!

Phan Đăng

Các tin khác

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Khi “Non sông liền một dải”, trở về với cuộc sống đời thường, những điệp báo viên A10 lại tiếp tục chung tay kiến thiết, xây dựng đất nước bằng tất cả tâm huyết của mình, trong số đó có bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Cụm phó Cụm Điệp báo A10.

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Giữa làn mưa bom bão đạn của chiến trường miền Nam khốc liệt, có một đội quân không chỉ cầm súng mà còn cầm bút, tạo nên những trang sử bằng mực in và cả máu xương. Đó là những cán bộ, phóng viên Báo Quân giải phóng (mật danh A4, Báo chỉ tồn tại trong 12 năm: 1963-1975) - những người đã viết nên kỳ tích với 338 số báo, trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Đã 51 năm trôi qua, mỗi khi nhớ đến ngày 30/4/1975, biết bao người con đất Việt không khỏi nghẹn ngào xúc động, họ là những nhân chứng trong ngày vui bất tận của dân tộc, ngày hội non sông thu về một mối, Bắc – Nam một nhà. Ngày hội già trẻ, gái, trai từ Nam chí Bắc ngập trong rừng cờ, rừng hoa. Mỗi gương mặt sáng rỡ lên trong trời đất lộng gió hòa bình.

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Có những điểm đến gây ấn tượng bằng sự náo nhiệt. Trà Sư thì làm điều ngược lại. Khu rừng ngập nước này của An Giang không vội vàng chinh phục du khách bằng những cú “wow” phô trương, mà bằng một trải nghiệm lặng, sâu và kéo người ta ra khỏi nhịp sống quá nhanh.

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Cùng với chuyển biến tư duy từ bảo tồn văn hoá đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, nhiều địa phương đã từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự “sống” trong cộng đồng, tạo ra giá trị, nuôi sống cộng đồng thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhiều thanh niên, sinh viên tạm biệt mái trường, quê hương, gia đình để lên đường. Bến phà Gianh, Quảng Bình (cũ) là nơi họ đến cùng với nhân dân địa phương để bảo vệ tuyến đường huyết mạch vào Nam. Và nhiều người mãi mãi tuổi 20 ở lại phà Gianh.

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Cấm hát nhép được triển khai tại tất cả các địa phương trên cả nước, không phải chỉ riêng ở TP Hồ Chí Minh. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã có công văn đề nghị các địa phương chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, trong đó tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bao gồm cả hát nhép.

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Cuốn sách “Chí sĩ Nguyễn Khắc Cần trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX” của tác giả Thiếu tá Nguyễn Mạnh Tấn - một cán bộ đang công tác tại Công an TP Hà Nội - là một công trình có giá trị, thể hiện tinh thần trách nhiệm khoa học, sự tâm huyết với lịch sử và truyền thống dân tộc.

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

Nằm yên bình giữa miền đồi núi trập trùng của vùng Đơn Dương, Samten Hills Dalat (Lâm Đồng), không chỉ là một điểm đến mà còn là hành trình trở về với sự tĩnh tại trong mỗi con người. Ở nơi ấy, khi đêm vừa kịp khép lại, bình minh bắt đầu hé mở, thiên nhiên dường như cất lên một bản giao hưởng dịu dàng sâu lắng, nơi mây, nắng và gió quyện hòa trong từng khoảnh khắc.

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Văn nghệ Công an số 805 Phát hành thứ Năm, ngày 2/4/2026. Văn nghệ Công an số 805 với nhiều bài viết hấp dẫn, dày 24 trang, khổ 30x40cm, giá bán lẻ 8.000 đồng/ tờ.

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Một đời sống mới của du lịch văn hoá đã sẵn sàng từ khi Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ban hành. Mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và thế giới đã và đang có sự tham gia đặc biệt tích cực của một lực lượng sáng tạo nòng cốt, đó là kinh tế tư nhân.