Phát biểu tại Viện C.D. Howe, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nhấn mạnh: “Rõ ràng là chúng ta còn rất nhiều dư địa để tăng cường hợp tác với nhau.”
Trong bài phát biểu, bà von der Leyen nhiều lần nhắc đến những biểu tượng văn hóa nổi tiếng của Canada, từ họa sĩ Emily Carr đến nhạc sĩ Leonard Cohen, đồng thời khẳng định: “Canada và Liên minh châu Âu là hai hệ thống bổ sung cho nhau”.
Chính sách thuế quan, các tuyên bố về sáp nhập lãnh thổ và những chỉ trích của Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với các thể chế đa phương đang tạo thêm sức ép lên quan hệ Mỹ – châu Âu, khiến nhiều nước trong khu vực lo ngại về định hướng chính sách của Washington.
Đối với Canada, những tác động này càng trở nên sâu sắc do nền kinh tế nước này từ lâu đã phụ thuộc chặt chẽ vào Mỹ. Trong bối cảnh đó, việc tìm kiếm và đa dạng hóa các đối tác quốc tế không còn đơn thuần là một lựa chọn chiến lược, mà đã trở thành một yêu cầu mang tính sống còn.
Ý định biến Canada thành "bang thứ 51" của Tổng thống Trump đã giáng một đòn mạnh vào mối quan hệ láng giềng được vun đắp qua nhiều thế kỷ giữa hai quốc gia, vốn từng được xem là có nền tảng vững chắc, ít chịu tác động từ những thay đổi về chính trị đảng phái.
Những lo ngại và thách thức chung mà EU và Canada đang đối mặt đã được thể hiện rõ nét trong các hoạt động ngoại giao trước thềm hội nghị thượng đỉnh.
Hồi tháng 9, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã mời Thủ tướng Canada Mark Carney tham dự buổi đọc Thông điệp của Liên minh châu Âu. Tại đây, bà von der Leyen gây bất ngờ khi đề xuất đưa Canada trở thành "thành viên liên kết" đầu tiên trong lịch sử của EU.
Về phần mình, trong bài phát biểu tại Strasbourg, Thủ tướng Mark Carney đã đề xuất xây dựng một "liên minh vì tương lai", dựa trên nền tảng thịnh vượng và an ninh chung.
Trước thềm hội nghị, Thủ tướng Carney nhấn mạnh rằng liên minh này cần phải "đủ vững mạnh để không ai có thể áp đặt lựa chọn của mình", đồng thời "đủ cởi mở để các đối tác khác có thể tham gia". Tuyên bố được xem là lời phản bác gián tiếp đối với chính sách "Nước Mỹ trên hết" của Tổng thống Trump.
Ảnh: The Canadian Press/Christopher Katsarov
Hội nghị thượng đỉnh EU–Canada dự kiến sẽ mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực chiến lược, bao gồm thương mại, đầu tư, chuỗi cung ứng, trí tuệ nhân tạo (AI), ứng phó với biến đổi khí hậu, an ninh và khu vực Bắc Cực.
Bên cạnh đó, hai bên cũng hướng tới thúc đẩy sự tham gia sâu rộng hơn của Canada vào các chương trình của EU, trong đó có chương trình nghiên cứu và đổi mới sáng tạo Horizon Europe và chương trình trao đổi giáo dục Erasmus.
Các nguyên liệu thô thiết yếu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) – hai mặt hàng xuất khẩu chiến lược mà Canada sẵn sàng tăng cường cung ứng – cũng là những nội dung trọng tâm trong chương trình nghị sự.
EU đang tìm cách đa dạng hóa nguồn cung khoáng sản nhằm giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc, trong bối cảnh Bắc Kinh bị cáo buộc sử dụng nguồn cung các khoáng sản này như một công cụ gây sức ép về mặt địa chính trị. Đồng thời, khối cũng đang tích cực tìm kiếm các nhà cung cấp năng lượng mới nhằm hạ giá năng lượng bán lẻ cho người tiêu dùng.
Một vấn đề ưu tiên hàng đầu khác trong chương trình nghị sự là hỗ trợ Ukraine. Quốc gia đang chịu ảnh hưởng nặng nề của chiến sự này phải đối mặt với khoản thiếu hụt ngân sách lên tới 70 tỷ euro trong năm 2027, trong bối cảnh Nga tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động quân sự, gây thiệt hại nghiêm trọng cho các lĩnh vực kinh tế chủ chốt của Ukraine và phong tỏa các tuyến vận tải qua Biển Đen.
Thể hiện tầm quan trọng của hội nghị thượng đỉnh lần này, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen có mặt tại Montréal cùng Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa, Đại diện cấp cao EU về chính sách đối ngoại và an ninh Kaja Kallas và 9 Ủy viên châu Âu.
Sự hiện diện của đông đảo lãnh đạo cấp cao EU cho thấy liên minh mới không chỉ hướng tới việc mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực chiến lược mà còn chú trọng tăng cường liên kết ở cấp độ thể chế. Theo kế hoạch, hai bên sẽ thúc đẩy mối quan hệ chặt chẽ hơn giữa các cơ quan chính phủ, nghị viện và cơ quan tư pháp.
Brussels cũng đang xem xét tổ chức cuộc họp giữa toàn thể thành viên Ủy ban châu Âu và Nội các Canada vào năm 2027, nhằm tiếp tục củng cố và làm sâu sắc hơn quan hệ hợp tác song phương.
