Trong tuyên bố qua video gửi Đài BBC và nhật báo Basque Gara ngày 5/9, ETA khẳng định sẽ không tiến hành các hoạt động tấn công vũ trang, đồng thời nhấn mạnh thông qua đối thoại và đàm phán, ETA sẵn sàng thỏa thuận về các điều kiện dân chủ tối thiểu để khởi động một tiến trình dân chủ, nếu Chính phủ Tây Ban Nha có thiện chí. Chưa rõ liệu lệnh ngừng bắn này là lâu dài hay tạm thời.
Trong hơn 40 năm qua, ETA đã tiến hành một chiến dịch đẫm máu để đòi độc lập cho xứ Basque - vốn phần lớn nằm trong lãnh thổ Tây Ban Nha và một phần thuộc miền Nam Pháp. Hơn 820 người thiệt mạng, hàng ngàn người bị thương trong các vụ đánh bom do ETA thực hiện, chưa kể hàng chục vụ bắt cóc. Hơn 700 thành viên ETA đang ngồi tù tại Tây Ban Nha, Pháp và các nước khác. Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) liệt ETA vào danh sách các tổ chức khủng bố.
Tuy nhiên kể từ tháng 3/2006, ETA đã ngừng những vụ tấn công này và nhiều thủ lĩnh cấp cao của tổ chức này đã bị bắt giữ tại Tây Ban Nha và Pháp. Mới đây cánh chính trị của ETA là Batasuna cùng đồng minh là đảng Eusko Alkartasuna đã đưa ra một lộ trình hòa bình, kêu gọi ETA chấp nhận một thỏa thuận ngừng bắn vĩnh viễn dưới sự chứng thực của quốc tế.
Phản ứng trước động thái trên, đảng Xã hội cầm quyền tại Tây Ban Nha và trong khu vực tự trị Basque, khẳng định tuyên bố ngừng bắn trên là "hoàn toàn chưa đủ" vì tổ chức này chưa từ bỏ bạo lực hay tuyên bố giải thể. Quan chức phụ trách an ninh xứ Basque, ông Rodolfo Ares cho rằng cam kết của ETA không tính đến những gì mà đại đa số người dân xứ Basque yêu cầu và đòi hỏi từ ETA, đó là phải từ bỏ hoàn toàn hoạt động khủng bố. Đây là phản ứng cứng rắn tự nhiên của chính quyền Tây Ban Nha vì vốn dĩ ETA từng tuyên bố ngừng bắn vào tháng 3/2006 nhưng sau đó đã nuốt lời.
Trong nhiệm kỳ Thủ tướng đầu tiên, ông José Luis Rodriguez Zapatero đã đặt rất nhiều hy vọng vào một tiến trình hòa bình tại xứ Basque, thậm chí ông còn sẵn sàng chấp nhận cho những cuộc đàm phán bí mật giữa chính phủ trung ương với ETA ngay cả khi tổ chức này không tôn trọng thỏa thuận mà vẫn tiếp tục vòi tiền của các doanh nghiệp xứ Basque để lấy nguồn tài chính và mua vũ khí. Tuy nhiên, ETA đã dập tắt hy vọng đàm phán này sau khi cho nổ một chiếc xe bom ở bãi đậu xe ôtô của sân bay Madrid, làm 2 người nhập cư Ecuador thiệt mạng.
Sau khi bị chơi vố này, đảng Xã hội Tây Ban Nha đã yêu cầu kể từ nay trở đi khi ETA muốn bất kỳ một cuộc đàm phán nào thì trước hết phải từ bỏ vĩnh viễn mọi hành động bạo lực. Nhưng thông báo hôm 5/9 của ETA lại không hoàn toàn đúng với yêu cầu trên của Chính phủ Tây Ban Nha.
Cái mới trong tuyên bố lần này là một bộ phận những thành phần đấu tranh bằng con đường chính trị của ETA cũng cảm thấy thông báo hôm 5/9 của cánh vũ trang là chưa đủ. Trong nhiều thập niên, nhiều phe cánh chính trị của ETA, mà nay là Batasuna, đều rất trung thành với đường lối đấu tranh quân sự của tổ chức này. Tuy nhiên, từ mùa xuân năm 2010, cánh chính trị của ETA, dưới áp lực của những cố vấn người Nam Phi và Bắc Irlande, có vẻ như đã quyết định gây áp lực lên cánh quân sự để buộc họ phải chuyển qua con đường đấu tranh chính trị, điều này yêu cầu họ phải buông vũ khí.
Báo chí Tây Ban Nha tiết lộ rằng những lãnh đạo của đảng Batasuna (bị cấm hoạt động từ năm 2003) đã chờ đợi ETA thông báo một lệnh ngừng bắn lâu dài nếu không muốn nói là vĩnh viễn và có thể được kiểm soát bởi một ủy ban quốc tế. Với mong muốn giới thiệu những ứng cử viên cho cuộc bầu cử vùng vào năm 2011, phong trào Batasuna muốn một lần nữa được hợp pháp hóa các hoạt động của mình. Nhưng lệnh ngừng bắn lần này của ETA lại không dài hạn cũng không được ai kiểm chứng.
Hồi cuối tháng 5 vừa qua, Cảnh sát Pháp thông báo bắt giữ nhân vật bị nghi là chỉ huy quân sự của phong trào ETA. Mikel Karrera Sarobe bị bắt khi cảnh sát đột kích vào một ngôi nhà tại thành phố Bayonne, phía tây nam nước Pháp. Ngoài ra còn có 2 người khác bị nghi là thành viên của phong trào ETA cũng bị bắt trong đợt này.
Truyền thông tại Pháp cho hay trong số người bị bắt có nhân vật số 2 của nhánh quân sự thuộc tổ chức này. Hồi tháng 3/2010, cảnh sát Tây Ban Nha xác nhận rằng Sarobe là chỉ huy quân sự của ETA, sau khi người tiền nhiệm của y là Ibon Gogeascoechea bị bắt. Mikel Karrera Sarobe là người thứ 6 bị nghi là thủ lĩnh của tổ chức ETA bị bắt kể từ năm 2008.
Vấn đề đặt ra hiện nay là trong khi bộ máy quân sự của ETA đang trong tình trạng suy yếu thì liệu những thành viên mong muốn con đường đấu tranh chính trị có đủ khả năng để buộc cánh quân sự phải buông súng hay không
