Trong mọi giai đoạn cách mạng, công tác tư tưởng luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng, là một bộ phận cấu thành có ý nghĩa quyết định trong công tác xây dựng Đảng. Tư tưởng thống nhất thì hành động thống nhất; niềm tin được củng cố thì sức mạnh chính trị, tinh thần của Đảng, Nhà nước và nhân dân được phát huy. Trong điều kiện đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với những thời cơ, thuận lợi đan xen với không ít khó khăn, thách thức, yêu cầu đặt ra đối với công tác tư tưởng ngày càng cao, toàn diện và cấp thiết hơn.
Trên cơ sở đó, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 25-NQ/TW về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới. Nghị quyết không chỉ khẳng định lại vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng của công tác tư tưởng mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức, lực lượng và công cụ tiến hành công tác tư tưởng, đáp ứng yêu cầu xây dựng, chỉnh đốn Đảng, củng cố niềm tin của nhân dân và bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.
Đòi hỏi cấp thiết từ thực tiễn mới
Thực tiễn cách mạng cho thấy, công tác tư tưởng luôn phải đi trước một bước, góp phần định hướng nhận thức, thống nhất ý chí và hành động trong toàn Đảng, toàn dân, toàn quân. Nghị quyết 25-NQ/TW tiếp tục khẳng định công tác tư tưởng là một trong những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng của toàn bộ hoạt động lãnh đạo của Đảng; gắn chặt với công tác tổ chức, cán bộ, kiểm tra, giám sát, dân vận và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Sự cần thiết ban hành nghị quyết trước hết xuất phát từ những biến đổi nhanh chóng, sâu sắc và khó dự báo của tình hình thế giới, khu vực và trong nước. Cách mạng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, không gian mạng và sự phát triển mạnh mẽ của các phương tiện truyền thông đang làm thay đổi căn bản phương thức con người tiếp nhận, chia sẻ và kiểm chứng thông tin.
Thông tin ngày nay có thể được truyền tải với tốc độ gần như tức thời, không bị giới hạn bởi không gian, địa giới hành chính hay biên giới quốc gia. Điều đó tạo ra những cơ hội rất lớn để đưa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với nhân dân; đồng thời cũng làm xuất hiện những thách thức mới đối với công tác tư tưởng.
Nghị quyết chỉ rõ yêu cầu phải đổi mới công tác tư tưởng trước những vấn đề mới, trong đó có tác động của không gian mạng, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, các phương thức truyền thông mới và sự gia tăng nhanh chóng của thông tin đa chiều.
Đáng chú ý, những hạn chế trong công tác tư tưởng ở một số nơi cũng đặt ra yêu cầu phải có sự chuyển biến mạnh mẽ. Nghị quyết thẳng thắn chỉ ra tình trạng có nơi chưa nhận thức đầy đủ trách nhiệm đối với công tác tư tưởng; việc nắm bắt, dự báo và định hướng tư tưởng có lúc còn chậm; phương thức tuyên truyền có nơi chưa thực sự phù hợp; khả năng đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch còn hạn chế.
Vì vậy, ban hành một chiến lược mới về công tác tư tưởng không đơn thuần là yêu cầu về mặt tổ chức, mà trước hết là đòi hỏi khách quan từ thực tiễn phát triển của đất nước và sự vận động nhanh chóng của đời sống tư tưởng, xã hội.
Từ “tuyên truyền” sang chủ động kiến tạo niềm tin
Một điểm nổi bật của Nghị quyết 25-NQ/TW là đã xác định rõ những quan điểm chỉ đạo có tính định hướng chiến lược.
Trước hết, công tác tư tưởng phải kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối đổi mới của Đảng; đồng thời phải chủ động, sáng tạo, gắn công tác tư tưởng với thực tiễn đời sống xã hội và nhiệm vụ phát triển đất nước. Công tác tư tưởng không thể chỉ dừng ở việc truyền đạt chủ trương, nghị quyết, mà phải thực sự trở thành quá trình định hướng nhận thức, củng cố niềm tin, tạo đồng thuận và thúc đẩy hành động.
Người dân tham gia Ngày hội bảo vệ An ninh Tổ quốc.
Nghị quyết nhấn mạnh phương châm “xây” là chính, “chống” phải quyết liệt, lấy “xây” làm gốc, lấy “chống” làm nhiệm vụ thường xuyên, nhằm chủ động phòng ngừa, ngăn chặn, đấu tranh với những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và các quan điểm sai trái, thù địch, đây là sự chuyển biến rất quan trọng về tư duy.
Trong môi trường thông tin hiện nay, nếu chỉ chạy theo xử lý thông tin xấu, độc thì khó có thể đáp ứng yêu cầu. Muốn tạo “sức đề kháng” cho xã hội, trước hết phải cung cấp thông tin chính thống đầy đủ, kịp thời, chính xác; phải làm cho cán bộ, đảng viên và nhân dân có khả năng nhận diện đúng - sai, thật - giả, từ đó hình thành bản lĩnh và khả năng tự bảo vệ mình trước những tác động tiêu cực.
Nói cách khác, công tác tư tưởng phải chuyển mạnh từ thế bị động xử lý sang chủ động định hướng; từ “nói cho dân biết” sang “đối thoại, thuyết phục và tạo đồng thuận”; từ truyền đạt một chiều sang tương tác đa chiều trên nền tảng công nghệ số.
Mục tiêu lớn: Xây dựng nền tảng tư tưởng vững chắc, củng cố niềm tin của nhân dân
Nghị quyết xác định mục tiêu tổng quát là bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng; tạo sự thống nhất trong Đảng, đồng thuận trong xã hội; củng cố và phát huy niềm tin của nhân dân; xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên có bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, ý thức trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.
Đến năm 2030, Nghị quyết đặt ra những yêu cầu cụ thể đối với việc đưa công tác tư tưởng đi vào chiều sâu, gắn với đời sống xã hội, trong đó có việc đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị; đổi mới công tác tuyên truyền; tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và xây dựng môi trường thông tin lành mạnh.
Tầm nhìn đến năm 2045 là xây dựng công tác tư tưởng trở thành năng lực nội sinh của quốc gia, góp phần hình thành một xã hội đồng thuận, dân chủ, kỷ cương, văn minh; củng cố vị thế và sức mạnh của đất nước, giữ vững chủ quyền quốc gia trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa trong môi trường thông tin toàn cầu.
Đây là mục tiêu có ý nghĩa chiến lược lâu dài, bởi trong thế giới hiện đại, sức mạnh quốc gia không chỉ được đo bằng tiềm lực kinh tế, quốc phòng, an ninh mà còn bằng sức mạnh tinh thần, sức mạnh của niềm tin và khả năng tạo đồng thuận xã hội.
Tám nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm
Để hiện thực hóa các mục tiêu đó, Nghị quyết đề ra hệ thống nhiệm vụ, giải pháp tương đối toàn diện.
Một là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác tư tưởng, đổi mới phương thức lãnh đạo, phát huy vai trò, trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu. Công tác tư tưởng phải được đặt đúng vị trí trong tổng thể công tác xây dựng Đảng.
Hai là, chuyển trọng tâm công tác tư tưởng về cơ sở, hướng mạnh đến từng địa bàn, từng tổ chức đảng, từng cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân. Cơ sở phải là nơi nắm chắc tình hình, phát hiện sớm vấn đề và giải quyết kịp thời những vấn đề tư tưởng phát sinh.
Ba là, đổi mới mạnh mẽ công tác nghiên cứu, giáo dục lý luận chính trị, nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng; gắn lý luận với thực tiễn; nghiên cứu, cập nhật những vấn đề mới nảy sinh trong quá trình phát triển đất nước.
Bốn là, đổi mới, nâng cao chất lượng tuyên truyền, quán triệt, triển khai nghị quyết, chính sách, pháp luật và phong trào thi đua. Nghị quyết yêu cầu khắc phục tình trạng tuyên truyền hình thức, một chiều; chú trọng tính thiết thực, dễ hiểu, dễ tiếp nhận và khả năng tạo chuyển biến trong nhận thức, hành động.
Năm là, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, đồng thời xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, an toàn. Đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng trong bối cảnh không gian mạng ngày càng tác động sâu rộng đến đời sống xã hội.
Sáu là, xây dựng hệ sinh thái thông tin chính thống, tích cực, nhân văn, tạo môi trường để các giá trị tốt đẹp được lan tỏa, hỗ trợ sáng tác, phổ biến các tác phẩm văn hóa, văn học, nghệ thuật có giá trị; phát huy vai trò chủ thể của nhân dân trong đời sống tư tưởng, văn hóa.
Bảy là, đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng đối ngoại và thông tin đối ngoại, chủ động cung cấp thông tin về Việt Nam ra thế giới, tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của cộng đồng quốc tế và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.
Tám là, bảo đảm nguồn lực, dữ liệu, công nghệ, hạ tầng và cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá công tác tư tưởng. Nghị quyết đặc biệt quan tâm việc số hóa dữ liệu, hiện đại hóa hệ thống thông tin và ứng dụng khoa học, công nghệ để nâng cao năng lực dự báo, phân tích và xử lý thông tin.
Như vậy, điểm đáng chú ý của Nghị quyết là công tác tư tưởng không còn được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ tuyên truyền, giáo dục, mà được đặt trong một hệ sinh thái tổng thể về thông tin, truyền thông, văn hóa, khoa học - công nghệ, dữ liệu và quản trị xã hội.
Công tác tư tưởng phải đi trước, đi cùng và đi vào cuộc sống
Đối với cán bộ, đảng viên hiện nay, Nghị quyết 25-NQ/TW đặt ra yêu cầu trước hết phải nâng cao bản lĩnh chính trị, ý thức trách nhiệm và năng lực tự miễn dịch trước thông tin xấu, độc.
Trong môi trường số, mỗi cán bộ, đảng viên đồng thời là một chủ thể truyền thông. Một phát ngôn, một bình luận, một lượt chia sẻ trên mạng xã hội đều có thể tạo ra tác động xã hội nhất định. Vì vậy, trách nhiệm về tư tưởng không chỉ thuộc về cơ quan tuyên giáo, báo chí hay lực lượng chuyên trách, mà thuộc về mỗi tổ chức đảng, mỗi cán bộ, đảng viên và mỗi công dân.
Đặc biệt, người cán bộ phải nói đi đôi với làm. Không có phương thức tuyên truyền nào thuyết phục bằng hiệu quả thực tế của chính sách và bằng phẩm chất, uy tín, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ. Nghị quyết đặt yêu cầu công tác tư tưởng phải gắn chặt với giải quyết những vấn đề thực tiễn, kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của nhân dân, chủ động giải quyết những vấn đề phát sinh từ cơ sở.
Đây cũng chính là điểm gặp nhau giữa công tác tư tưởng và công tác dân vận. Muốn nhân dân tin thì trước hết phải lắng nghe nhân dân; muốn tạo đồng thuận thì phải tôn trọng, đối thoại và giải quyết những vấn đề chính đáng của nhân dân; muốn đấu tranh với thông tin sai lệch thì phải cung cấp thông tin chính xác, kịp thời và có sức thuyết phục.
Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu phải xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, bảo đảm an ninh thông tin, an ninh mạng và quyền tiếp cận thông tin chính thống của nhân dân.
Niềm tin của nhân dân - thước đo quan trọng của công tác tư tưởng
Suy cho cùng, mục tiêu cao nhất của công tác tư tưởng không phải là có thêm bao nhiêu khẩu hiệu, bao nhiêu hội nghị hay bao nhiêu tài liệu tuyên truyền, mà là tạo được sự thống nhất về nhận thức, đồng thuận về ý chí và thống nhất trong hành động.
Nghị quyết 25-NQ/TW dành sự quan tâm đặc biệt đến việc củng cố niềm tin của nhân dân. Niềm tin ấy phải được xây dựng bằng đường lối đúng đắn của Đảng, bằng hiệu quả quản lý của Nhà nước, bằng kết quả phát triển kinh tế - xã hội, bằng cuộc sống ngày càng tốt đẹp của nhân dân và bằng sự gương mẫu của đội ngũ cán bộ, đảng viên.
Vì thế, công tác tư tưởng phải thực sự bắt nguồn từ cuộc sống, phục vụ cuộc sống và được kiểm nghiệm bằng cuộc sống. Khi cán bộ gần dân, hiểu dân, trọng dân và có trách nhiệm với dân; khi chính sách được tổ chức thực hiện hiệu quả; khi những vấn đề nhân dân quan tâm được giải quyết thấu đáo thì đó chính là nền tảng vững chắc nhất để củng cố niềm tin.
Trong bối cảnh mới, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vì vậy không chỉ là đấu tranh với những quan điểm sai trái, thù địch. Quan trọng hơn là không ngừng làm cho nền tảng tư tưởng ấy thấm sâu vào đời sống; biến đường lối, chủ trương của Đảng thành kết quả phát triển; biến niềm tin thành hành động; biến đồng thuận xã hội thành sức mạnh để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Nghị quyết 25-NQ/TW về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới đánh dấu bước phát triển quan trọng trong tư duy của Đảng về công tác tư tưởng. Từ yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, Nghị quyết mở rộng tầm nhìn đến việc xây dựng năng lực tư tưởng, sức mạnh tinh thần và hệ sinh thái thông tin lành mạnh của quốc gia trong kỷ nguyên số.
Thực hiện tốt Nghị quyết đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, trong đó cấp ủy, người đứng đầu và đội ngũ cán bộ, đảng viên giữ vai trò nòng cốt. Công tác tư tưởng phải được tiến hành thường xuyên, chủ động, khoa học, sâu sát cơ sở; kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, giữa giáo dục, thuyết phục với đấu tranh; giữa phương thức truyền thống với công nghệ hiện đại.
Đặc biệt, trong thời đại thông tin bùng nổ, ai làm chủ thông tin, người đó có lợi thế trong định hướng nhận thức xã hội. Bởi vậy, chủ động làm tốt công tác tư tưởng chính là chủ động xây dựng “thế trận lòng dân”, củng cố niềm tin, tăng cường đồng thuận và tạo nên sức mạnh nội sinh để đất nước vững vàng trước mọi biến động.
Đó cũng là yêu cầu có ý nghĩa chiến lược để công tác tư tưởng thực sự trở thành “đi trước mở đường, đi cùng phát triển, đi vào cuộc sống”, góp phần xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc trong giai đoạn mới.
