Đổi giờ học, giờ làm: Đồng tình, nhưng…

Việc làm này được coi là một trong các biện pháp tổng thể trong nỗ lực chung giảm ùn tắc giao thông đô thị hiện nay. Tuy nhiên, việc điều chỉnh phải xem xét nhiều góc độ, về giao thông, về xã hội, con người, ngành nghề. Mục tiêu là góp phần giảm ùn tắc nhưng phải đảm bảo ổn định công tác, học tập, sinh hoạt của cán bộ, nhân dân và học sinh.

Bỏ quên bậc THPT

Lan Anh là giáo viên tiếng Anh tại một trường THPT nằm trên trục đường Nguyễn Trãi - Tôn Đức Thắng, Hà Nội. Nhà xa, mỗi buổi sáng từ xã Mai Lâm, huyện Đông Anh đến trường cho kịp tiết đầu 7 giờ, cô giáo Lan Anh phải đi ở nhà từ 6h. Nhà chỉ có 2 vợ chồng và một con nhỏ đang học lớp 1. Chồng cô trong quân ngũ, công tác tại đơn vị đóng ở khu vực Gia Lâm, tuy có gần nhà hơn nhưng giờ giấc lại thất thường, trực đêm, trực ngày nên hầu như toàn bộ việc đưa đón con do vợ đảm nhiệm. Lan Anh buộc phải lựa chọn phương án cho cậu con trai học trái tuyến gần nơi công tác của mình để tiện cho việc đưa đón. 6 giờ sáng mùa hè còn đỡ.

Giờ đây mùa đông, đi trên con đường đê trời tối om, hai mẹ con đầy phen giật mình thon thót. Nhiều hôm mẹ thì tất bật chuẩn bị đi làm, cậu con trai cứ mắt nhắm mắt mở đứng ở cửa mếu máo… vì phải dậy sớm quá!

Thế nhưng cô giáo Lan Anh bảo, chuyện vất vả của gia đình cô mới chỉ đạt… một nửa. Nhiều giáo viên trẻ của trường và bạn đồng nghiệp nhà cũng xa không kém, có người phải qua cầu lớn, có người ở tận Phùng, Trôi… cũng đều phải khắc phục khó khăn cả. Nếu nhà có 2 con nhỏ tuổi lại càng vất. Nhất là với những giáo viên có một con lớn là học sinh cấp 1 hoặc 2, đứa nhỏ đi mẫu giáo mỗi đứa một nơi thì ôi thôi thời gian buổi sáng gần như chỉ biết có "lên xe là phóng"… Có phải ai nhà cũng có ông bà nội ngoại để mà nhờ vả được? Còn như thuê người giúp việc để đưa đón con, với đồng lương giáo viên, cán bộ thì gần như là không thể.

Lại nói nghề giáo viên, xưa nay hễ động đến ai cũng bảo: Giáo viên thì nhiều thời gian rảnh rỗi nhỉ? Nhưng có phải thế đâu. Học sinh cấp 3, tiếng là học một buổi, nhưng có giáo viên nào không phải dạy cả 3 khối? Vậy là coi như từ sáng đến chiều phải loanh quanh ở trường. Đúng là không ai dạy hùng hục 5 tiết liên tục một buổi cả. Nhà trường bao giờ cũng sắp xếp cho giáo viên có một vài tiết trống để nghỉ cho lại sức. Nhưng một tiết trống giữa buổi thì làm được việc gì? Cùng lắm là ai nhà xa, đi sớm không kịp ăn sáng thì tranh thủ thôi chứ chẳng làm được việc gì khác. Thôi thì lệch đồng hồ sinh học, mãi rồi cũng quen. Còn nếu bảo đang trống tiết mà ra gần đó đi chợ không phải ai cũng làm được. Ngại lắm chứ! Vừa mới đứng trên lớp giảng toàn điều hay lẽ phải cho học sinh, giờ quay ra lại thấy cô toòng teng mớ rau, con cá, lạch bạch dưới sân trường thì còn trông ra gì?

Cô giáo trẻ Lan Anh tâm sự rằng đề xuất về thay đổi giờ học, giờ làm mới (được trình) đang là chủ đề nóng nhất trong giới giáo viên cấp 3 những ngày qua. Với thời gian biểu hiện tại, những giáo viên trẻ như cô đã phải rất cố gắng để vừa lo việc gia đình, lại vừa đảm bảo công tác. Nhưng nếu thay đổi như sắp tới, thì các cô chưa biết phải làm thế nào.

Tính ra, đối với mẹ hoặc bố hoặc cả 2 là giáo viên cấp 3 có con nhỏ học mẫu giáo, giờ lên lớp của phụ huynh với giờ vào học của con chênh nhau đúng 1 tiếng đồng hồ. Còn giờ tan lớp lại muộn hơn nhau đúng 1 tiếng rưỡi, không kể thời gian lưu thông trên đường. Thôi thì bố mẹ phải đi làm, sớm muộn gì thì cũng xong. Nhưng với trẻ nhỏ như thế thì tội quá. Để đảm bảo cho mẹ 6 giờ 30 phút lên lớp, những đứa con như của cô giáo Lan Anh sẽ phải dậy từ ít nhất 5 giờ 30 phút sáng. Chiều về đến nhà ít nhất sau 19 giờ 30 phút. Chưa kể thì giờ chợ búa, cơm nước. Còn bài vở về nhà thế nào? Đồng hồ sinh học của một đứa trẻ đang tuổi ăn, tuổi lớn sẽ thích nghi ra sao với giờ giấc như thế?

Còn một khía cạnh khác nữa của nghề giáo viên mà không phải ai cũng hiểu. Đó là ở hầu hết ở các trường, lực lượng giáo viên trẻ đều là đội ngũ xông xáo nhất. Có sự xông xáo là tự nguyện, nhưng cũng không ít trường hợp không thể không xông xáo. Đây là một thực tế! Giáo viên trẻ là phải chấp nhận đi sớm, về muộn. "Đổi giờ học, giờ làm là chủ trương chung để giảm ách tắc giao thông, chúng em hoàn toàn ủng hộ. Nhưng dường như họ (những người đề xuất đề án) đã quên mất cánh giáo viên cấp 3 chúng em rồi?" cô giáo Lan Anh rớm nước mắt.

Câu chuyện của cô giáo Lan Anh là một điển hình cho hình ảnh đội ngũ giáo viên trẻ hiện nay của thủ đô. Đủ tâm huyết, chẳng thiếu lòng yêu nghề nhưng vẫn đang ngày ngày phải vật vã với gánh "cháo phổi" giữa bao vất vả, lo toan đời thường.

Phương án đổi giờ học phải coi như một bài toán

PGS Văn Như Cương, Hiệu trưởng Trường THPT Lương Thế Vinh cũng bày tỏ không ít băn khoăn đối với đề án thay đổi giờ học, giờ làm của thành phố Hà Nội mới đề xuất. PGS Văn Như Cương đặc biệt quan tâm đến nhóm đầu tiên là sinh viên và học sinh THPT với ca sáng từ 6 giờ 30 phút đến 11 giờ 30 phút và ca chiều từ 14 giờ đến 19 giờ. Theo ông Cương, thì xếp đối tượng học sinh THPT vào nhóm này là không hợp lý.

Theo phân tích của PGS Văn Như Cương, về mặt tâm sinh lý, đối tượng học sinh phổ thông gần với nhóm học sinh THCS hơn là với sinh viên đại học, cao đẳng. Ngoài ra, với tính chất của bậc học phổ thông kiểm soát theo giờ giấc cộng với sự giám sát của phụ huynh và nhà trường so với nâng cao tính tự học của sinh viên thì cũng không nên ghép 2 nhóm này vào làm một. Theo phân tích ấy, PGS Văn Như Cương đề nghị nên thay đổi giờ như đề xuất đối với khối sinh viên các trường đại học, cao đẳng. Còn giữ nguyên giờ học hiện tại đối với khối THPT.

Từ thực tế của Trường Lương Thế Vinh, PGS Văn Như Cương đưa ra cái nhìn rất cụ thể: Việc đưa đón học sinh bằng xe ca, hiện nay mới chỉ các trường dân lập thực hiện được. Nhưng nay mai, nó sẽ là một xu hướng tất yếu cho các trường trung học và cơ sở bởi nó đáp ứng được nhiều yếu tố về an toàn, về đảm bảo giờ giấc cho học sinh, làm yên lòng cha mẹ học sinh. Nhưng nếu với một trường học liên thông cả cấp 2 và cấp 3 như Trường Lương Thế Vinh (không ít trường khác còn liên thông cả 3 cấp 1, 2 và 3), khi thay đổi giờ học theo đề án mới đây sẽ khiến cho việc bố trí đưa đón học sinh cực kỳ phức tạp. Nếu tách ra khối THPT từ 6 giờ 30 phút, còn khối THCS giữ nguyên từ 7 giờ 30 phút thì học sinh sẽ không đi chung được cùng xe, mặc dù cùng tuyến. Và cũng chẳng có trường học nào hiện nay đủ điều kiện để bố trí 2 chuyến xe trên cùng một tuyến, cách nhau 1 tiếng đồng hồ cả sáng cả chiều như thế.

"Trong trường hợp các trường cố gắng tăng lượt xe, cha mẹ học sinh tự nguyện được, thế chẳng phải là tăng lưu lượng xe đưa đón học sinh gấp đôi trên cùng một tuyến đường? Như thế là giảm hay là tăng áp lực giao thông?" - PGS Văn Như Cương băn khoăn.

Về ảnh hưởng xã hội, PGS Văn Như Cương cũng có phân tích rất thấu đáo. Trong đội ngũ giáo viên hiện nay, lực lượng nữ trẻ dưới 40 tuổi chiếm đến 3/4. Đây cũng đa phần là đối tượng có con nhỏ còn phụ thuộc. Thay đổi giờ học, giờ làm như vậy sẽ kéo theo vô khối hệ lụy về mặt xã hội. Sáng cả nhà đi sớm, mỗi người một việc. Tối mịt mới về, giờ giấc chênh lệch, rồi thì tắm rửa, cơm nước mọi thứ đảo lộn hết cả. Gia đình cả tuần có khi mới ngồi quây quần được với nhau bữa cơm cuối tuần, thứ 7, chủ nhật. Cha mẹ không sâu sát được với con. Con cái xa cách cha mẹ. Gắn kết gia đình không chặt chẽ, "tế bào" không khỏe thì "cơ thể" xã hội sao mà vững vàng được?

PGS Văn Như Cương kể câu chuyện ngày xưa đi học ở Nga người ta xây dựng tuyến xe buýt thế nào. Điều tra xã hội học người ta đến từng nhà hỏi xem mình đang làm công việc gì, ăn sáng lúc mấy giờ, đi ra khỏi nhà lúc mấy giờ, chiều về mấy giờ, đi từ nhà ra bến xe buýt bao xa, mất bao lâu... Trên cơ sở đó, họ thiết lập ra lộ trình xe buýt. Bến nhiều người thì 5 phút một chuyến, bến vắng người thì 15 phút một chuyến. Làm việc có cơ sở, bài bản hẳn hoi…

Bày tỏ sự ủng hộ với nỗ lực kìm giảm ách tắc giao thông đô thị hiện nay, song PGS Văn Như Cương cho rằng những người đưa ra phương án đổi giờ học phải nên coi đây là một bài toán hẳn hoi, chứa đựng ẩn số về mặt con người, về mặt xã hội cần giải đáp chứ không thể làm một cách "hời hợt và có cảm tính như thế này!".

Không thể làm trước, thích nghi sau

Ông Mai Sỹ Nhật, Trưởng phòng Công tác học sinh sinh viên, Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Hà Nội thì đưa ra những luận điểm để cho rằng số học sinh thuộc quyền quản lý của thành phố không phải là đối tượng gây ùn tắc giao thông. Đưa ra thống kê số học sinh trên 10 quận của Hà Nội, từ mầm non, tiểu học, THCS, THPT đến giáo dục thường xuyên, ông Nhật công bố hiện Hà Nội có tổng số 439.688 em. Trong đó, học sinh từ mầm non đến THPT và giáo dục thường xuyên đều học trên địa bàn cư trú, tham gia giao thông trên địa bàn (đưa, đón). Học sinh trái tuyến chiếm 10%. Trong đó học sinh mầm non, tiểu học đều học 2 buổi trên ngày (cả ngày ở trường), bán trú tại trường nên giờ tham gia giao thông chỉ là 2 lần, sáng, chiều.

Các trường THCS và THPT của Hà Nội hiện nay có tới trên 60% học 2 ca, mỗi ca học 5 tiết theo chương trình, sách giáo khoa và thời khóa biểu cứng của Bộ GD&ĐT bất di bất dịch. Vì thế, việc bố trí lệch giờ trong khối này sẽ gây nhiều xáo trộn đến đời sống sinh hoạt của học sinh và cha mẹ học sinh, trong việc đưa đón con, em trong khi đó còn phải đảm bảo giờ làm việc tại cơ quan, tác động gây hiệu ứng dây chuyền làm đảo lộn mọi hoạt động bình thường của xã hội. "Nếu lệch nhau từ 1 tiếng trở lên thì giờ kết thúc sẽ kéo dài, công chức sinh hoạt, nghỉ ngơi, ăn uống ra sao? Nó còn gắn liền với việc chăm sóc, nuôi dạy, đưa đón con em học tập chính khóa và ngoại khóa. Đây không phải là vấn đề cứ làm trước, thích nghi sau được", ông Nhật phân tích.