Có án là lên đường cùng gạo, mắm...
Thượng tá Nguyễn Đình Du, Trưởng phòng PC14 Công an tỉnh Điện Biên - người đã có tới 32 năm phục vụ trong lực lượng Công an ở vùng cao Tây Bắc này (trước đây là tỉnh Lai Châu) - có vẻ mặt hiền từ như một thầy giáo làng. Ông có cả một kho chuyện về những vụ án kỳ lạ ở vùng cao.
Ông tâm sự: Thực ra, những vụ án xảy ra ở Điện Biên, Lai Châu chủ yếu mang tính bột phát, không có dạng băng nhóm hoạt động theo kiểu xã hội đen, bảo kê... như miền xuôi. Nhiều vụ là do trình độ văn hóa còn hạn chế của bà con. Thế nên, tính chất khó khăn phức tạp và mức độ ác liệt so với các tỉnh miền xuôi thì không bằng. Song xét về mặt quãng đường di chuyển để tiếp cận hiện trường, công tác xác minh bảo vệ hiện trường thì lại vượt xa sự tưởng tượng của nhiều người.
Chỉ cách đây vài năm, hễ khi có án xảy ra ở các huyện như Mường Tè, Phong Thổ, Sìn Hồ... là lực lượng chống tội phạm về TTXH của Công an tỉnh lập tức phải chuẩn bị balô con cóc ngoài tư trang hành lý còn phải mang theo cả lương khô, gạo, mắm... Có anh cẩn thận thì mang theo cả bát đũa... để lên đường đánh án. Có những vụ án, chỉ riêng quãng đường di chuyển từ đơn vị cho tới hiện trường cũng phải mất... cả tuần lễ. Nguyên do là đường sá đi lại quá khó khăn. Đường ôtô hầu như chỉ đi được đến trung tâm huyện. Muốn vào xã thì phải thuê xe ôm hoặc mượn xe máy của đồng bào. Nhiều đoạn đường chỉ dành cho... trâu bò đi, xe máy không đi vào được thì đành phải cuốc bộ.
Có những khi trời mưa, đường bị sạt lở khiến cho việc đi lại càng trở nên khó khăn gấp bội. Thế nên mới có chuyện đi bộ còn nhanh hơn cả đi... ôtô. Câu chuyện này tôi được nghe từ chính Thiếu tướng Đậu Quang Chín - Anh hùng Lực lượng VTND, nguyên Giám đốc Công an tỉnh Điện Biên. Đó là thời kỳ đồng chí Chín còn là Trưởng Công an huyện Tủa Chùa.
Một bữa nọ, anh Quang Đệ (cán bộ Phòng Công tác chính trị, Công an tỉnh Điện Biên) lên đây công tác và được Công an huyện tặng một con lợn giống hơn chục kilôgam. Đệ mới sang bên UBND huyện, xin đi nhờ xe để chở con lợn về nhà. Song xe lúc ấy đã quá chật, không thể nhét nổi cả người lẫn lợn nữa. Thế là anh Đệ cho lợn vào gùi, cõng sau lưng; còn balô đeo trước ngực. Khi chiếc xe U-oát khởi hành về thị xã thì Đệ cũng cắt rừng đi về.
Từ Tủa Chùa về đến nhà Đệ là khoảng 30km (đường tắt) anh đi hết gần một ngày. Về tới nhà (thị xã Mường Lay - tỉnh lị Lai Châu hồi ấy) Đệ nghe tin chiếc xe U-oát kia vẫn đang nằm trên đỉnh đèo Clavo. Anh thở phào: "May quá, cố đi theo ôtô thì khéo... mất toi con lợn giống!". Và con đường anh Đệ cõng lợn về nhà cũng chính là quãng đường mà hàng ngàn, hàng vạn lượt CBCS Công an tỉnh Điện Biên đã từng đi mòn giày, mòn dép để làm nhiệm vụ suốt vài chục năm qua.
Trở lại câu chuyện với Thượng tá Du, một trong hàng trăm vụ án mà ông cùng đồng đội phải lên đường cùng gạo, mắm là vụ án xảy ra vào năm 2003 ở huyện Mường Nhé. Khoảng tháng 4/2003 Cơ quan CSĐT Công an tỉnh nhận được điện báo của Đồn Biên phòng 409 cho biết khoảng 23h ngày 9/4/2003, tổ công tác 184 của huyện Mường Nhé đang làm nhiệm vụ tại bản Huổi Chạ, xã Mường Nhé báo cho Đồn về một án mạng vừa xảy ra tại đây. Ông Giàng Chá Phía (trú tại bản Huổi Chạ) cho biết, con trai của ông là Giàng A Chung (10 tuổi) đã bị chết cùng ngày, sau khi đi chăn trâu.
Thượng tá Du cùng tổ công tác PC14, một số giám định viên, bác sĩ của Phòng Kỹ thuật hình sự sau khi được lệnh của Ban Giám đốc đã lập tức lên đường phá án. Thời kỳ ấy, mỗi khi nghe đến Mường Nhé là người dân ở Điện Biên ai cũng lắc đầu lè lưỡi, vì nó quá xa xôi hiểm trở. Ôtô của Công an tỉnh chỉ đưa được đoàn công tác đi quá được huyện lị một chút. Còn sau đó thì đều phải nhờ vào... "xe của bộ" (đôi chân mình).
Sau khi cuốc bộ hàng ngày trời mới tới được đồn biên phòng, việc đầu tiên là phải lo ổn định nơi ăn chốn ở thì mới có thể làm việc được. Thượng tá Du "điều đình" với Đồn biên phòng cho tá túc ít bữa. May quá, anh Đạt - Đồn trưởng Đồn biên phòng thông cảm với anh em lính tráng, nên cũng sắp xếp được chỗ ở tạm. Tuy nhiên, Đồn cũng nghèo xác xơ nên lương thực thực phẩm rất thiếu thốn.
Xác định xuống bản là phải nhờ dân rồi, nhưng đúng vào đợt đoàn công tác Công an tỉnh xuống phá án cũng là dịp có một đoàn công tác khác xuống dân. Và không hiểu vì lý do gì mà nhân dân trong vùng không ưa đoàn này, nên đã... ghét lây sang đoàn của công an. Anh em sau những ngày lăn lộn điều tra, lấy lời khai, trinh sát... muốn ăn một bữa cơm có rau, có thịt song xin thì dân không cho, mua dân cũng kiên quyết... không bán. Thế là, anh em không ai bảo ai đành phải người xuống suối bắt cá, kẻ lên rừng hái rau về "cải thiện".
Ròng rã suốt hai tháng trời, vụ án mới dần dần sáng tỏ. Đối tượng giết cháu Chung là tên Hờ A Thề (33 tuổi, người cùng bản). Nguyên do là ngày 9/4, Chung đang chăn trâu thì gặp Thề đi ngang qua. Sẵn có mâu thuẫn trước, Chung chửi Thề khiến anh này nổi điên, cướp lấy con dao mà Chung đang cầm và đâm chết cháu. Vụ án phá xong thì nhiều CBCS cũng trở thành... thợ bắt cá. Có anh còn tranh thủ mang được cả... xâu cá khô về cho vợ, con!--PageBreak--
Khi đi trai tráng, khi về chỉ còn cái... xà lỏn
Cùng "chia lửa" với lực lượng phòng chống tội phạm về TTXH là các CBCS của Phòng Kỹ thuật hình sự (PC21). Trung tá Trần Văn Tình, Trưởng phòng PC21 Công an tỉnh Điện Biên kể cho chúng tôi nghe thời kỳ đi phá án đầy gian lao và cũng không ít những kỷ niệm mà có lẽ suốt đời anh cũng chẳng bao giờ quên được.
Cách đây gần chục năm, Trung tá Tình (khi ấy còn là giám định viên) được triệu tập cùng nhiều CBCS PC14 đi khám nghiệm hiện trường một vụ giết người bằng súng kíp, xảy ra ở xã Mường Toong (Mường Nhé, Điện Biên). Sau khi được ôtô của Công an tỉnh đưa đến địa bàn xã Si Pa Phìn thì... hết đường. Anh em hò nhau xuống chuẩn bị nai nịt gọn gàng rồi lên... “xe của bộ”.
8h đoàn công tác bắt đầu cuộc hành trình đi bộ. Đi được vài giờ đồng hồ thì trời đổ mưa tầm tã. Phải là người trực tiếp đi trong những cánh rừng đại ngàn thì mới thấu hiểu sự khủng khiếp của những cơn mưa rừng nhiệt đới. Mưa quất rát mặt, mưa níu chân người, mưa khiến đường thành những cái rãnh, sa chân xuống thì còn lâu mới rút được lên. Dầm trong mưa gió hơn nửa ngày trời, tất cả đều thấm mệt, quần áo ướt lại khô và khô rồi lại ướt (nhưng là do mồ hôi).
Mưa ngớt thì đến lượt... nắng. Nếu ai đã từng lên Điện Biên, Lai Châu vào khoảng tháng 5, tháng 6 chắc chắn sẽ được thưởng thức "đặc sản" nắng ở đây. Không khí lúc nào cũng hầm hập như trong phòng xông hơi, nắng rát mặt, nắng đốt tóc thành... vàng hoe, trông như "dân chơi". "Phải cho tới lúc đó, tôi mới cảm nhận rõ câu nói "lưng áo anh bạc trắng". Vì mồ hôi thấm vào áo, sau vài giờ hành quân thì áo tự nhiên khô cong. Chiếc áo xanh quân phục chuyển sang màu trắng xóa" - Trung tá Tình giải thích.
Cái nắng khiến cho người cứ héo rũ ra như tàu lá. Chả ai bảo ai mà cả đoàn công tác mới đầu là cởi áo, hết áo thì tới quần đùi. Sau thì tất cả đều chỉ còn độc một... bộ đồ lót trên người.
Nắng nôi như thế, ngồi chơi cũng còn mệt nữa là lại phải leo dốc, trèo đèo. "Có thời điểm phân nửa trong tổng số thành viên trong đoàn cứ một hai đòi nghỉ vì mệt quá. Mà đường thì còn xa. Đang bối rối chưa biết tính thế nào thì có toán người Hà Nhì dắt ngựa đi qua. Anh em trong đoàn không ai bảo ai chạy theo xin được... bám vào đuôi ngựa để nhờ nó "dắt" qua đèo" - Thượng tá Nguyễn Quang Vinh, Phó trưởng phòng PC21 nhớ lại.
Từ Sipaphìn vào đến Mường Toong đi nhanh cũng phải mất... 3 ngày. Thế nên anh em dặn nhau, vừa đi vừa phải dưỡng sức chứ không đang đi công tác mà lăn ra ốm, thì chỉ còn cách... gọi trực thăng đưa về. Mưa chán, nắng chán đến quen đi thì CBCS trong đoàn công tác phải đối mặt với "kẻ thù" mới, đó là lũ vắt. Những con vắt thấy hơi người ào đến tấn công anh em trong đoàn. Vắt từ trên cây rơi xuống, từ dưới đất búng mình lên thi nhau hút máu. Lúc đầu cũng cố nghiến răng nghiến lợi bắt ném đi. Sau rồi bắt chán, anh em đành... để kệ cho chúng nó hút no thì tự rơi xuống. Buổi tối, khi ngả lưng trên tấm ván mượn được của dân bản, vắt vẫn còn rơi ra ván.
Cứ ngày đi đêm nghỉ ròng rã cuối cùng thì đoàn công tác cũng đến được hiện trường là bản Phiêng Vang, xã Mường Toong (Mường Nhé). Cái xác đã chôn được cả một tuần, thế là phải tiến hành khai quật tử thi. Sau 2 ngày thì công việc cũng đã hòm hòm, anh em lại chuẩn bị hành trình trở ra.
Lúc này thức ăn thức uống đã cạn sạch, Trung tá Tình mới quyên góp anh em mỗi người một vài ngàn đồng định vào bản mua lấy ít thực phẩm "cứu đói". Vào gặp một chị đang cho vịt ăn ở đầu bản, Trung tá Tình liền hỏi mua. Chị này bảo: "Vịt tao còn để nuôi, mày giữ tiền mà dùng. Trong này có bao giờ tiêu đến tiền đâu!". Thế là Trung tá Tình đành phải kể lể hoàn cảnh đoàn công tác, rồi năn nỉ chị ta đến gãy lưỡi.
Cuối cùng, chị nọ cười cười: "Bộ quần áo của mày xem chừng tốt đấy, có đổi thì tao đổi cho!". Lúc ấy đói quá, mà cũng chả còn cách nào khác, anh Tình đành phải đổi bộ quần áo đang mặc lấy... một đôi vịt, cứu đói cho anh em. Về đến tỉnh, ai cũng được vào đơn vị riêng Tình bị bảo vệ giữ lại: "Công an nào mà lại mặc áo may ô với quần xà lỏn. Định đùa với cán bộ à?". "May quá lúc ấy có anh Chín (Thiếu tướng Đậu Quang Chín, Giám đốc Công an tỉnh Điện Biên ngày ấy) đi qua, anh ấy nhận ra tôi thì lúc ấy mới được vào" - Trung tá Tình kể, mặt vẫn nhăn nhó khi nhớ lại cái cảnh tượng "khó coi" ấy.
Anh Tình vừa dứt lời thì chuông điện thoại trong phòng đổ dồn. Công an xã Sìn Thầu (Mường Nhé, Điện Biên) báo cáo về việc phát hiện một bộ xương người chưa rõ nguyên nhân, đề nghị cán bộ xuống khám nghiệm. Nhìn lên lịch phân công trực tuần, trung tá Tình nén một tiếng thở dài: Tuần này mình vẫn phải trực, mà thằng cu lại đang bị sốt. Vợ thì đang học ở Hà Nội, đành phải nhờ bà trong quê ra trông giúp...”.
"Khó khăn vất vả của cánh lính hình sự thì có mà kể hàng tuần, hàng tháng cũng chả hết. Song đã được Đảng và nhân dân giao phó thì không nhiệm vụ nào chúng tôi không hoàn thành" - Thượng tá Vinh chia sẻ
