Đây là thông tin được ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch cho biết tại Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá trong tiến trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá do Cục Báo Chí tổ chức ngày 17/11.
Theo ông Đặng Khắc Lợi, sau hơn 13 năm triển khai thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao nhận thức của toàn xã hội.
Tuy nhiên, thực tiễn đang đặt ra những thách thức vô cùng gay gắt. Theo số liệu cập nhật của Bộ Y tế, mỗi năm tại Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá, trong đó khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 người do hút thuốc thụ động.
Thuốc lá đồng thời gây gánh nặng kinh tế rất lớn, với chi phí y tế và tổn thất kinh tế ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP. Đây là gánh nặng khổng lồ đối với hệ thống y tế, ngân sách nhà nước và chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.
Tiến trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện nay đang tập trung thảo luận nhiều giải pháp chính sách đột phá, nhằm ngăn chặn từ gốc hành vi bắt đầu hút thuốc, đặc biệt là bảo vệ thế hệ trẻ trước tác hại của thuốc lá mới.
Để cung cấp góc nhìn toàn diện, đa chiều và có cơ sở khoa học cho đội ngũ làm báo trong công tác truyền thông chính sách, chương trình Hội thảo được thiết kế xoay quanh 4 chuyên đề chuyên sâu, phản ánh những nút thắt cốt lõi của dự thảo Luật sửa đổi.
Đó là, hoàn thiện hành lang pháp lý cấm toàn diện các sản phẩm thuốc lá mới. Nhận diện và ngăn chặn làn sóng quảng cáo, mua bán trá hình trên môi trường số. Giành lại không gian truyền thông sức khỏe trên bao bì và tại điểm bán. Cuối cùng là phát huy vai trò điều tiết của chính sách thuế, giá và nâng cao hiệu lực thực thi môi trường không khói thuốc.
Theo ông Vũ Khắc Lợi, hiện nay, các đối tượng sử dụng thủ thuật ngụy trang thuốc lá điện tử tinh vi như đổi tên sản phẩm thành “đầu bàn chải điện”, “tinh dầu thơm phòng” để qua mặt thuật toán kiểm duyệt trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội. Đồng thời, xuất hiện xu hướng tìm kiếm chất cấm núp bóng thuốc lá điện tử. Điều này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, lực lượng chức năng và các nền tảng số để bịt kín khoảng trống trên không gian mạng.
Trình bày tại hội thảo, ông Vũ Văn Tiến, Đại biểu Quốc hội khoá XVI đề xuất, trọng tâm trong thời gian tới phải đặt công tác phòng ngừa lên hàng đầu. Theo đó, cần ưu tiên giảm số người hút thuốc, đặc biệt là thanh thiếu niên.
"Khuyên người nghiện bỏ hút thuốc là rất khó, còn khuyên đối tượng chưa hút không hút thuốc là điều cấp thiết và xuyên suốt. Đây là giải pháp bảo vệ sức khỏe bền vững, góp phần nâng cao chất lượng giống nòi", ông Vũ Văn Tiến nói.
Để điều này được thực thi và đi vào cuộc sống, đại biểu Quốc hội cho biết, cần phải thay đổi chính sách cảnh báo trên bao bì thuốc lá như: Tăng diện tích cảnh báo, đổi mới hình ảnh cảnh báo,... sẽ góp phần làm giảm nguy cơ người hút thuốc, không tốn tiền của nhà nước, không tốn tiền của nhân dân.
Điều này cũng được nhiều đại biểu Quốc hội kiến nghị và là vấn đề được quan tâm thảo luận tại nhiều cuộc họp. Các ý kiến cho rằng cần áp dụng tăng diện tích cảnh báo trên bao bì sản phẩm ở mức 85%. Tuy nhiên, việc triển khai còn chậm.
Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến nhấn mạnh: 6 mẫu cảnh báo trên bao bì thuốc lá được sử dụng từ năm 2013 và đã dùng suốt 13 năm nhưng chưa được thay đổi về hình ảnh. Có bao bì chữ cảnh báo không nổi bật, tem thuốc lá đè lên cảnh báo, màu in không rõ nét, cảnh báo mờ nhạt. Nội dung cảnh báo không khiến người tiêu dùng sợ mà giảm tiếp cận.
Vì vậy, ông Vũ Văn Tiến đề nghị nâng mức diện tích cảnh báo trên bao bì lên 85% mỗi mặt chính (tiến tới bao bì trơn), đổi mới hình ảnh định kỳ, gắn thông tin hỗ trợ cai nghiện, đồng thời cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán buôn và bán lẻ là giải pháp then chốt để xóa bỏ “người bán hàng thầm lặng”, ngăn ngừa hành vi mua bộc phát và tái nghiện.
Bên cạnh đó, ông cũng kiến nghị chính sách môi trường bảo đảm không khói thuốc lá cần thay đổi. Sau 13 năm thực hiện bộc lộ một số điểm yếu như nhà hàng, khách sạn, quán ăn vẫn còn người hút thuốc lá ở nơi cấm hút; người đứng đầu chưa thực thi nghiêm, còn nể nang.
Vì vậy, giải pháp đưa ra là cần nâng cao nhận thức của người đang hút thuốc. Ông Vũ Văn Tiến cho rằng, nếu chỉ tiếp tục mở rộng các địa điểm cấm hút thuốc mà không có chính sách thực thi thì không có hiệu quả. Trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý là rất quan trọng. Cần tăng cường kiểm tra, giám sát, răn đe, không buông lỏng…thì Luật mới đi vào cuộc sống.
Chia sẻ về những tác hại nghiêm trọng của thuốc lá điện tử, thuốc lá mới, shisha... đối với giới trẻ hiện nay, ông Nguyễn Tuấn Lâm, đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam cho rằng, sử dụng thuốc lá điện tử tích ứng lượng nicotine gấp nhiều lần so với thuốc lá thông thường. Đối với thuốc lá nung nóng, đây là loại được trà trộn cỏ Mỹ và ma tuý tổng hợp nhiều nhất.
Thống kê năm 2017 có hơn 16 nghìn hương liệu được sử dụng trong thuốc lá điện tử để thu hút giới trẻ và tăng lên trên 20 nghìn hương liệu năm 2026. Trung bình mỗi tháng có thêm khoảng 242 hương liệu mới được đưa vào thuốc lá điện tử, đây là điều đặc biệt nguy hiểm khi hương liệu đã dẫn dụ giới trẻ vào con đường nghiện thuốc lá điện tử.
Ông Nguyễn Tuấn Lâm cũng nêu, Nghị quyết 173 của Quốc hội về cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng là bước ngoặt lịch sử, được Tổ chức Y tế thế giới đánh giá cao. Bằng chứng thực tiễn cho thấy hiệu quả bước đầu rất rõ rệt: Tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm học sinh 13 - 17 tuổi giảm mạnh từ 8,1% (năm 2023) xuống dưới 1% (năm 2025); nhóm thanh niên 18 - 24 tuổi giảm từ trên 7% xuống còn 3,3%.
Tuy nhiên, để cấm triệt để, đặc biệt giới trẻ không sa đà vào thuốc lá điện tử; cũng như các hoạt động mua bán thuốc lá điện tử trái phép cần được luật hoá với các biện pháp và chế tài mạnh.
Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận về những vấn đề còn bất cập trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện nay. Những kiến nghị cho thấy, sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ nhằm hoàn thiện quy định pháp luật mà còn phải giải quyết những khoảng trống trong thực thi, giải quyết các bất cập vốn có từ kiểm tra, kiểm soát thị trường trực tuyến đến bảo vệ người dân trước tác hại của khói thuốc.