Sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế số đang tạo ra những hình thức việc làm mới với quy mô ngày càng lớn, trong đó tài xế công nghệ đã trở thành lực lượng lao động quan trọng trong chuỗi vận tải, giao nhận và dịch vụ số.
Tuy nhiên, sự phát triển của thị trường lao động mới cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện chính sách an sinh xã hội để bảo đảm quyền lợi lâu dài cho người lao động. Trên cơ sở đó, thời gian qua, BHXH Thành phố Hồ Chí Minh đã nhiều lần kiến nghị nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều 2 Luật BHXH theo hướng đưa tài xế công nghệ vào diện tham gia BHXH bắt buộc.
Đề xuất này được đặt ra từ những căn cứ thực tiễn và pháp lý cụ thể như sau:
Thực tiễn cho thấy, lao động nền tảng đang phát triển nhanh với số lượng tài xế công nghệ ngày càng gia tăng, có việc làm và nguồn thu nhập ổn định. Hoạt động của nhóm lao động này, có nhiều yếu tố tương đồng với quan hệ lao động, như: có công việc được trả công, chịu sự quản lý, điều hành, đánh giá hiệu suất và kiểm soát hoạt động thông qua nền tảng số.
Về cơ sở pháp lý, tại khoản 1, Điều 13 của Bộ Lao động năm 2019 quy định trường hợp hai bên thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên thì được coi là hợp đồng lao động. Đồng thời, điểm a khoản 3 Điều 74 Nghị định số 158/2024/NĐ-CP ngày 18/12/2024 của Chính phủ quy định đơn vị kinh doanh vận tải có trách nhiệm thực hiện đầy đủ các loại bảo hiểm và bảo đảm quyền lợi của người lao động theo quy định.
Khoản 6 Điều 2 Luật BHXH số 41/2024/QH15 cũng tạo hành lang pháp lý để nghiên cứu mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc đối với các nhóm có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên phù hợp với từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội.
Ngày 12/6/2026, tại Hội nghị Lao động Quốc tế lần thứ 114 ở Geneva (Thụy Sĩ), Công ước đầu tiên về lao động nền tảng số đã chính thức được thông qua, mở ra bước chuyển mới trong việc bảo vệ quyền và lợi ích của người lao động trên môi trường số. Sự kiện này cho thấy mở rộng chính sách an sinh đối với lao động nền tảng không còn là lựa chọn riêng của từng quốc gia mà đang trở thành yêu cầu tất yếu của nền kinh tế số hiện đại.
Theo đề xuất nghiên cứu của BHXH Thành phố Hồ Chí Minh, mức đóng BHXH dự kiến được xác định trên cơ sở thỏa thuận giữa tài xế công nghệ và nền tảng số; mức thấp nhất bằng mức lương tối thiểu và mức cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu theo quy định. Việc đóng BHXH được thực hiện hằng tháng thông qua tổ chức kinh doanh ứng dụng công nghệ, đơn vị quản lý nền tảng số và các tổ chức hoạt động kinh tế số khác theo quy định của Chính phủ.
Việc nghiên cứu bổ sung tài xế công nghệ vào diện tham gia BHXH bắt buộc không chỉ góp phần mở rộng diện bao phủ BHXH theo tinh thần Nghị quyết số 28-NQ/TW mà còn hướng tới mục tiêu xây dựng hệ thống an sinh xã hội bền vững, thích ứng với sự phát triển của nền kinh tế số, bảo đảm mọi người lao động đều có cơ hội được bảo vệ và không ai bị bỏ lại phía sau.
