Xử lý nghiêm người lao động vi phạm hợp đồng và cư trú bất hợp pháp
Sáng 10/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành nội dung phiên thảo luận.
Phát biểu tại phiên thảo luận, các đại biểu cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
Đại biểu Trần Đình Gia (Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Tĩnh) đề cập đến tình trạng người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài đã vi phạm hợp đồng và cư trú bất hợp pháp. Nhiều người chỉ làm việc đúng hợp đồng vài tháng, sau đó tự ý ra ngoài làm để tìm thu nhập cao hơn.
Thực trạng này khiến một số thị trường thông báo dừng tiếp nhận lao động từ một số địa phương của Hà Tĩnh và các tỉnh miền Trung. Theo ông Trần Đình Gia, hậu quả không chỉ ảnh hưởng uy tín lao động Việt Nam mà còn làm mất cơ hội của những người có nhu cầu đi làm việc hợp pháp.
Ông Gia đề nghị xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về người lao động đi làm việc ở nước ngoài. Đồng thời, thiết lập cơ chế chia sẻ, liên thông thông tin giữa các ngành lao động, du lịch, y tế, công an, ngoại giao và địa phương. Việc quản lý xuyên suốt sẽ giúp cơ quan chức năng theo dõi quá trình người lao động xuất cảnh, cư trú và làm việc ở nước ngoài.
Đại biểu cũng đề xuất nghiên cứu biện pháp cấm xuất cảnh có thời hạn hoặc vĩnh viễn đối với người vi phạm hợp đồng, cư trú bất hợp pháp ở nước sở tại. Theo ông, cần có chế tài đủ nghiêm để người lao động nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và tránh ảnh hưởng đến cơ hội của những người khác.
Đối với trường hợp người Việt Nam vi phạm nghiêm trọng pháp luật nước sở tại, đại biểu Chu Lương Trí (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh) đề nghị bổ sung cơ chế phối hợp giữa cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam và nước tiếp nhận để phát hiện, xác minh, xử lý.
Theo ông Chu Lương Trí, hành vi vi phạm trước hết phải được xử lý theo pháp luật và thẩm quyền của nước sở tại. Những vụ việc thuộc phạm vi hợp tác tư pháp cần thực hiện theo quy định, thỏa thuận giữa hai nước.
Cấm thu tiền môi giới để đưa lao động đi nước ngoài
Nhiều đại biểu đánh giá cao việc dự thảo luật quy định mức trần tiền dịch vụ và không cho phép thu tiền môi giới với người lao động.
Đại biểu Trần Đình Gia (Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Tĩnh) cũng cho biết, một số thị trường lao động không thu phí hoặc có mức phí thấp theo quy định. Tuy nhiên, thực tế người lao động vẫn phải chi những khoản tiền lớn, thậm chí tới hàng trăm triệu đồng để được xuất cảnh. Theo ông Gia, đó là gánh nặng tài chính đối với người lao động nghèo, đồng thời cho thấy kẽ hở cần được kiểm soát chặt chẽ bằng pháp luật.
Theo đại biểu Chu Lương Trí (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh), ngoài tiền dịch vụ, người lao động có thể phải trả các khoản liên quan đến đào tạo ngoại ngữ, kỹ năng nghề, hồ sơ, thủ tục... Các khoản thu nhỏ lẻ khi cộng lại có thể trở thành gánh nặng lớn. Do vậy, cơ quan soạn thảo cần xem xét tổng số tiền người lao động phải bỏ ra, thay vì chỉ quản lý từng khoản riêng lẻ.
Ông Trí đề nghị, quy định rõ trong nghị định hướng dẫn về các nhóm chi phí, nguyên tắc xác định mức thu, trách nhiệm công khai và cung cấp chứng từ. Người lao động phải được thông báo đầy đủ tổng chi phí trước khi ký hợp đồng; mọi khoản thu đều cần có căn cứ rõ ràng.
Đại biểu Chu Lương Trí cũng đề nghị, làm rõ quyền lợi của người Việt Nam được đưa ra nước ngoài dưới hình thức thực tập, đào tạo hoặc nâng cao kỹ năng nghề. Thực tế có trường hợp mang danh nghĩa thực tập, đào tạo nhưng công việc, thời gian và trách nhiệm không khác nhiều so với lao động chính thức.
Đại biểu tỉnh Quảng Ninh cho rằng, đa dạng hóa chủ thể tham gia có thể tạo cạnh tranh về chất lượng dịch vụ, mở rộng cơ hội việc làm và góp phần giảm chi phí cho người lao động. Tuy nhiên, đây là ngành, nghề kinh doanh có điều kiện nên việc mở rộng phải đi cùng yêu cầu kiểm soát chất lượng.
Dự thảo luật cho phép doanh nghiệp trực tiếp hoặc liên kết với cơ sở giáo dục, đào tạo để chuẩn bị nguồn lao động. Ông Trí đề nghị nghiên cứu thêm vai trò của các cơ sở này trong quá trình đưa người lao động ra nước ngoài, bởi họ đang trực tiếp đào tạo ngoại ngữ và kỹ năng nghề.
Nếu mở rộng phạm vi tham gia, dự thảo luật cần quy định rõ điều kiện, phạm vi hoạt động và trách nhiệm của từng chủ thể. Cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cũng phải theo dõi, tiếp nhận phản ánh, hỗ trợ và phối hợp bảo vệ quyền lợi của người lao động.
Theo đại biểu Chu Lương Trí, chính sách không chỉ hướng tới đưa được nhiều người ra nước ngoài làm việc mà còn phải bảo đảm họ được làm việc hợp pháp, an toàn, được bảo vệ quyền lợi và có điều kiện tái hòa nhập khi trở về.
