Sáng 10/6, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến đối với dự án Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại TAND. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp.
Hoàn thiện hành lang pháp lý đồng bộ với Luật Phòng, chống ma túy
Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại TAND, Phó Chánh án TAND tối cao Nguyễn Văn Tiến nhấn mạnh sự cần thiết xây dựng dự án Pháp lệnh trên cơ sở sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh số 03 để bảo đảm đồng bộ, thống nhất với quy định của Luật Phòng, chống ma túy; khắc phục những khó khăn, bất cập của thực tiễn. Quá trình xây dựng dự án Pháp lệnh, TAND tối cao đã thực hiện đầy đủ theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Trên cơ sở Luật Phòng, chống ma túy và để bảo đảm phù hợp với thực tiễn, dự thảo Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số nội dung cơ bản như sau:
(1) Bổ sung quy định về gửi, giao, nhận văn bản, quyết định, hồ sơ, tài liệu bằng phương tiện điện tử nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số (tại Điều 6a). Đồng thời, để bảo đảm triển khai có hiệu quả quy định này, phù hợp với cơ sở hạ tầng của từng cơ quan, dự thảo Pháp lệnh quy định “TAND tối cao, Viện KSND tối cao, Bộ Công an trong phạm vi, chức năng, quyền hạn hướng dẫn thực hiện khoản này”.
(2) Sửa đổi, bổ sung quy định về trình tự, thủ tục phiên họp xem xét, quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc (phiên họp có tính chất sơ thẩm); phiên họp xem xét, giải quyết khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị đối với quyết định của Tòa án (phiên họp có tính chất phúc thẩm) theo hướng không quy định chi tiết trình tự hỏi, tranh luận của người tham gia phiên họp mà giao Thẩm phán căn cứ vào tính chất, nội dung của từng vụ việc chủ động điều hành việc hỏi, tranh luận để bảo đảm hiệu quả và rút ngắn thời gian giải quyết vụ việc (tại Điều 21 và Điều 25).
(3) Rút ngắn một số thời hạn trong quá trình xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc nhằm giải quyết vụ việc nhanh chóng, kịp thời, giảm áp lực cho công tác quản lý, tạm giữ người nghiện ma túy, như: rút ngắn thời hạn xem xét, quyết định áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc; thời hạn Tòa án thông báo việc thụ lý hồ sơ; thời hạn Tòa án xem xét ra các quyết định; thời hạn mở phiên họp, xem xét quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính; thời hạn bổ sung hồ sơ, tài liệu; thời hạn khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị quyết định của Tòa án (tại các điều 8, 12, 17 và 20);
(4) Quy định trường hợp Kiểm sát viên vắng mặt tại phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc (sơ thẩm) thì Tòa án không hoãn phiên họp nhằm đề cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao, bảo đảm việc giải quyết vụ việc đúng thời hạn (tại Điều 20); Đối với phiên họp xem xét, giải quyết khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị quyết định của Tòa án (phúc thẩm) thì giữ nguyên quy định hiện hành. Theo đó, Kiểm sát viên phải tham gia phiên họp, nếu vắng mặt thì Tòa án hoãn phiên họp (Điều 34).
(5) Bổ sung Điều 28a về tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành phần thời gian áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc còn lại để phù hợp với quy định của Luật Phòng, chống ma túy. Theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành thì người nghiện ma túy đang cai nghiện bắt buộc có thể được giảm thời hạn cai nghiện ma túy. Tuy nhiên, theo quy định tại Điều 39 của Luật Phòng, chống ma túy đối tượng này không được giảm thời hạn cai nghiện;
(6) Rà soát, chỉnh sửa một số điều luật cụ thể để bảo đảm phù hợp, thống nhất với Luật Phòng, chống ma túy. Trong đó, bỏ quy định về dẫn chiếu đến các điểm, khoản, điều cụ thể của Luật Xử lý vi phạm hành chính, Luật Phòng, chống ma túy để bảo đảm tính ổn định của Pháp lệnh nếu sau này có sửa đổi, bổ sung. Đồng thời, bổ sung quy định TAND tối cao trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn hướng dẫn thực hiện Pháp lệnh này tại khoản 3 Điều 2 của dự thảo Pháp lệnh.
Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, cho phép xử lý hồ sơ và tổ chức phiên họp trực tuyến
Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra về dự án Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh số 03 về Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại TAND, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (PL&TP) Phan Chí Hiếu tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh số 03 với đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn. Việc sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh số 03 để bảo đảm phù hợp với các quy định mới của Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 và đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số.
Ủy ban PL&TP nhận thấy, nội dung của dự thảo Pháp lệnh phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, nhất là chủ trương về “tập trung đưa tối đa số người nghiện đủ điều kiện theo quy định pháp luật và số người nghiện có nguy cơ phạm tội, vi phạm pháp luật cao đi cai nghiện bắt buộc”; “đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ trong hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị”.
Về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, Uỷ ban PL&TP tán thành không sửa đổi, bổ sung phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng. Nội dung dự thảo Pháp lệnh phù hợp với quy định của Hiến pháp, bảo đảm tính hợp pháp và tính thống nhất với hệ thống pháp luật.
Theo Chủ nhiệm Ủy ban PL&TP, dự án Pháp lệnh phù hợp với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên, bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh; cơ bản tán thành với đánh giá của TAND tối cao về nguồn nhân lực, nguồn tài chính. Uỷ ban PL&TP đề nghị TAND tối cao tiếp tục nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng nguồn lực bảo đảm thực hiện; đồng thời, sau khi Pháp lệnh được ban hành, TAND tối cao cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn cho đội ngũ cán bộ Tòa án để triển khai thực hiện các quy định mới của Pháp lệnh.
Liên quan đến nội dung của dự thảo Pháp lệnh, về phương thức gửi, giao, nhận văn bản, quyết định, hồ sơ, tài liệu (bổ sung Điều 6a vào Pháp lệnh số 03), dự thảo Pháp lệnh bổ sung Điều 6a, trong đó có quy định phương thức gửi, giao, nhận hồ sơ, tài liệu bằng phương tiện điện tử và được thực hiện theo pháp luật có liên quan về giao dịch điện tử.
Uỷ ban PL&TP tán thành quy định của dự thảo Pháp lệnh và nhận thấy, việc ứng dụng phương thức điện tử trong gửi, giao, nhận hồ sơ, tài liệu là phù hợp với chủ trương của Đảng, Nhà nước về tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong các lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực tư pháp, giúp giảm thời gian, tiết kiệm chi phí, góp phần xây dựng Tòa án hiện đại, phục vụ Nhân dân hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, để bảo đảm bí mật thông tin, nhất là đối với người chưa thành niên, có ý kiến đề nghị bổ sung vào cuối khoản 2 Điều 6a nội dung “và pháp luật về an toàn thông tin mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân”; đồng thời giao Chánh án TAND tối cao hướng dẫn thi hành Điều này để thống nhất trong triển khai thực hiện.
Tán thành với việc dự thảo Pháp lệnh rút ngắn thời hạn Tòa án xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính từ 15 ngày xuống còn 10 ngày (trường hợp phức tạp thì rút ngắn từ 30 ngày xuống còn 20 ngày), Chủ nhiệm Ủy ban PL& TP cho rằng, việc rút ngắn thời hạn này sẽ giúp thực hiện ngày càng tốt hơn yêu cầu của Đảng về xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại; đẩy nhanh tiến độ Tòa án xem xét, xử lý người có hành vi vi phạm hành chính; góp phần khắc phục một số khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn thời gian qua. Bên cạnh đó, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ các thời hạn trong dự thảo Pháp lệnh để bảo đảm tính khả thi.
Bảo đảm xử lý kịp thời, đúng quy định đối với người nghiện ma tuý
Cho ý kiến về dự thảo Pháp lệnh, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải tán thành với việc bổ sung quy định về tổ chức phiên họp và xem xét áp dụng biện pháp xử lý hành chính bằng hình thức trực tuyến và cho rằng, việc cho phép linh hoạt tổ chức phiên họp trực tiếp hoặc trực tuyến hoàn toàn phù hợp với xu thế hiện nay. Đặc biệt với nền tảng xét xử trực tuyến đã được TAND tối cao xây dựng có thể yên tâm về việc triển khai thực hiện quy định này của dự thảo Pháp lệnh.
Tuy nhiên, do tính chất đặc thù của đối tượng người chưa thành niên, trong khi phiên họp trực tuyến sẽ truyền tải nhiều thông tin hình ảnh và số định danh nhạy cảm. Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cần tập trung triển khai những giải pháp kỹ thuật để mã hóa, bảo mật đường truyền, góp phần bảo vệ tối đa quyền con người và bí mật thông tin riêng tư, đặc biệt là đối với người chưa thành niên.
Phát biểu kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định tán thành với các nội dung sửa đổi, bổ sung về trình tự thủ tục TAND xem xét quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện ma túy đi cai nghiện bắt buộc; việc giao nhận hồ sơ tài liệu, trong đó có phương thức sử dụng điện tử bên cạnh các phương thức truyền thống. Quy định này góp phần đẩy mạnh chuyển đổi số và phát huy vai trò nền tảng công nghệ của TAND tối cao đã có, rút ngắn thời gian giải quyết vụ việc.
Đồng thời, Phó Chủ tịch Quốc hội cũng tán thành với bổ sung quy định tại phiên họp có tính sơ thẩm, nếu kiểm sát viên vắng mặt sẽ vẫn tiến hành phiên họp. Nhưng, tại phiên họp có tính phúc thẩm thì phải có mặt kiểm sát viên, nếu kiểm sát viên vắng sẽ phải hoãn phiên họp.
Đối với trình tự, thủ tục tiến hành phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội nhất trí với phương án quy định theo hướng khái quát, giao quyền chủ động cho Thẩm phán điều hành phù hợp với tính chất, đặc điểm từng vụ việc.
Đồng thời, tán thành việc rút ngắn thời hạn xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính nhằm đẩy nhanh tiến độ giải quyết vụ việc; nhất trí với quy định tổ chức phiên họp trực tiếp kết hợp trực tuyến gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh mạng, bảo vệ quyền con người và bí mật thông tin.
Trên cơ sở ý kiến của Ủy ban thường vụ Quốc hội tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị TAND tối cao chủ trì phối hợp với Thường trực Ủy ban PL&TP, các cơ quan liên quan hoàn chỉnh dự thảo Pháp lệnh trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét thông qua bằng văn bản. TAND tối cao phối hợp với các cơ quan tổ chức để tổ chức thực hiện tốt việc thi hành đúng nguyên tắc của Đảng, Nhà nước là làm tốt công tác xây dựng pháp luật gắn với tổ chức thi hành có hiệu quả.
Tại phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã biểu quyết thông qua về nguyên tắc đối với các nội dung của dự thảo Pháp lệnh đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất.
