Cựu Thủ tướng Iceland Geir Haarde đối mặt với cáo buộc

Đám bụi mù từ cuộc khủng hoảng tài chính kinh hoàng của Cộng hòa Iceland (Băng Đảo) - gây phá sản 3 ngân hàng lớn nhất rồi kế đó là sự sụp đổ của nền kinh tế nước này vào mùa thu năm 2008 - vừa mới lắng xuống thì người dân Iceland bắt đầu cuộc tìm kiếm một ai đó để quy tội...

16/09/2011 07:15

Một công tố viên đặc biệt được chính quyền chỉ định đã xướng tên của hơn 200 quan chức ngành ngân hàng liên quan đến sự phá sản của hệ thống này. Kế đó dĩ nhiên là giới chính khách: các cử tri tỏ thái độ chán ghét đảng Độc lập cầm quyền trong một thời gian dài bằng cách hạ bệ tổ chức chính trị này trong cuộc bầu cử năm 2009. Nhưng, yêu cầu công lý và sự trừng phạt còn phức tạp hơn, và người dân Iceland đã có phản ứng khác thường là buộc tội cựu thủ tướng Geir Haarde vì chính quyền của ông đã không tích cực ngăn chặn thảm họa kinh tế đổ ập xuống đất nước.

Bản cáo trạng chính thức chống lại cựu Thủ tướng Geir Haarde - được công bố bởi Quốc hội đang trong tình trạng chia rẽ sâu sắc - buộc tội ông có những vi phạm đối với luật quy định về trách nhiệm chính phủ, và không làm tròn bổn phận một thủ tướng trước mối đe dọa đối với thể chế tài chính của Iceland. Atli Gislason, thành viên Quốc hội và là người đứng đầu Ủy ban xem xét vụ án chống lại Geir Haarde, tuyên bố tội nặng nhất của cựu Thủ tướng là thiếu tập trung làm tròn trách nhiệm của mình. Gislason giải thích: "Cái sai của ông là đã không hành động gì cả".

Nếu bị một tòa án đặc biệt buộc tội, cựu Thủ tướng Geir Haarde (từ chức vào tháng 1/2009 vì lý do bệnh tật) có thể đối mặt với án tù tối đa là 2 năm theo luật pháp Iceland . Haarde là đảng viên tích cực của Đảng Lao động bảo thủ cầm quyền giữ chức thủ tướng Iceland từ tháng 6/2006 đến 2/2009.

Cho dù tình hình kinh tế của Iceland đang có dấu hiệu hồi phục, song tội trạng của Haarde vẫn khiến người dân nước này tiếp tục hoài nghi chính quyền. Theo cuộc thăm dò dư luận mới đây, niềm tin của người dân vào Quốc hội Iceland xuống thấp nhất từ trước đến nay.

Nhưng có phải mấu chốt của vấn đề là do Geir Haarde quá thụ động? Vấn đề, theo Robert R. Spano - Giáo sư và Chủ nhiệm khoa Luật Đại học Iceland - nằm ở chỗ luật lệ và quan điểm chính trị mâu thuẫn với nhau. Ông phát biểu trong một cuộc phỏng vấn của báo chí: "Khi một chính trị gia rơi vào tình huống giận dữ quá nhiều, những quyết định nên có sự khách quan và cố gắng tránh bị tác động bởi quan điểm chính trị và cảm xúc".

Tại phiên tòa mở vào ngày 5/9 vừa qua, nhóm luật sư của cựu Thủ tướng Geir Haarde lập luận rằng, vụ án đã bỏ qua nhiều thủ tục cần thiết, bao gồm những cáo buộc sai phạm về tài chính đã không được điều tra cẩn thận và cáo trạng quá mơ hồ so với các tiêu chuẩn pháp lý. Nếu như kiến nghị của nhóm luật sư biện hộ thất bại và Geir Haarde tận dụng quyền kháng cáo, thì vụ án sẽ được đem ra xét xử vào đầu năm tới tại một tòa án đặc biệt đối với những vụ án liên quan đến sự lạm quyền của chính quyền.

Về phần mình, Geir Haarde, 60 tuổi, tuyên bố ông không hề phạm tội và chuỗi sự kiện dẫn đến thảm họa tài chính quá phức tạp đến mức không thể chỉ truy tố chính trị nhằm vào một cá nhân duy nhất cho nên chắc chắn ông sẽ được minh oan. Haarde giải thích trong một cuộc phỏng vấn: "Với sự nhận thức muộn, chúng ta khó có thể làm điều gì đó khác hơn. Nhưng đây là phiên tòa chính trị khoác lớp áo ngoài là truy tố hình sự. Những đối thủ chính trị của tôi đang ra sức ủng hộ phiên tòa xét xử để trừng phạt tôi và đảng của tôi". Ngay đến một số nhà lập pháp đồng ý buộc tội cựu Thủ tướng Geir Haarde cũng nói họ thấy lúng túng trước cách mà vụ án được mở ra.

Một ủy ban đặc biệt của Quốc hội đã tiến hành điều tra trách nhiệm đối với 4 người là Geir Haarde và 3 bộ trưởng của ông. Nhưng sau một loạt những cuộc vận động chính trị gây căng thẳng, các nhà lập pháp cuối cùng thông qua đề nghị buộc tội chỉ riêng Geir Haarde, với 33 phiếu thuận và 30 phiếu chống. Jon Danielson, chuyên gia về Iceland ở Đại học Kinh tế London (Anh), nhận xét: "Đây là quyết định truy tố chính trị. Tôi nghĩ đó là một sai lầm lớn". Nhiều người dân Iceland cũng đồng ý như vậy.

Nhưng Arnar Thorisson, chuyên gia điện ảnh 42 tuổi, phát biểu ý kiến: "Geir Haarde là một trong những người gây ra giông bão tài chính ở Iceland ; chắc chắn như thế. Nhưng tôi muốn nhìn thấy thêm nhiều người nữa bị truy tố chứ không chỉ riêng một mình ông ta".

Nếu như có một chính khách nào đó có tội nhiều hơn các chính khách khác, thì nhiều người tin đó chính là David Oddsson - bạn cũ và cũng là người thầy của Geir Haarde - người từng giữ chức vụ thủ tướng từ năm 1991 đến 2004. Trong nhiệm kỳ của David Oddsson, Iceland đã cho phép tư hữu hóa hệ thống ngân hàng nước này và nới lỏng luật ngân hàng nhiều hơn, mở đường cho giai đoạn thịnh vượng ngắn ngủi rồi từ đó dẫn đến nguy cơ và cuối cùng là sự tự hủy diệt.

Sau khi David Oddsson rời khỏi chính trường, ông ngồi vào chiếc ghế Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iceland, chịu trách nhiệm giám sát hệ thống mà chính ông đã giúp tạo dựng nên. Oddsson bị buộc rời khỏi vị trí này vào năm 2009 và hiện là tổng biên tập một trong những tờ báo lớn nhất Iceland - Morgunbladid. Theo Eirikur Bergmann, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu châu Âu tại Đại học Bifrost ở Iceland , người dân thấy căm giận David Oddsson. Nhưng bất chấp kết quả cuối cùng như thế nào, phiên tòa cũng khó mà xoa dịu sự giận dữ của người dân Iceland .

Gunnar Helgi Kristinsson, Giáo sư khoa học chính trị Đại học Iceland , nói: "Bất chấp kết quả như thế nào, tôi chắc chắn đây là sự việc tồi tệ. Nếu ông (David Oddsson) không có tội thì người dân coi như không ai chịu trách nhiệm. Còn nếu có tội, thì có lẽ ông ta là người duy nhất chịu trách nhiệm. Mọi người biết đó là sự bất công"

Duy Ân (tổng hợp)