Cuộc chiến mới đang rình rập Iraq

Mười năm sau khi Saddam Hussein bị lật đổ, Iraq chưa bao giời tiến gần đến một cuộc xung đột tôn giáo như hiện nay. Năm chiếc xe gài bom đã phát nổ hôm 29/4 vừa qua tại 4 thành phố có đông người Shiite ở phía nam Baghdad, làm chết 18 người và hàng trăm người bị thương.

08/05/2013 14:35

Có khoảng 240 người đã chết trong những vụ xung đột giữa chính quyền và phe nổi dậy Sunni. Khởi nguồn là một cuộc biểu tình của người Sunni vào ngày 30/4 gần thành phố Huweijah ở miền Bắc Iraq . Đoàn người biểu tình yêu cầu Thủ tướng Nouri Al-Maliki (người Shiite) phải từ chức vì đã soán quyền và đưa cộng đồng Sunni ra ngoài rìa xã hội.

Phản ứng của chính phủ không cần phải chờ đợi lâu. Lực lượng an ninh đã mở cuộc tấn công dữ dội vào nhóm biểu tình, tạo nên một làn sóng trả thù lan rộng khắp Iraq khiến người ta lo sợ sự tái diễn những cuộc đụng độ đẫm máu trong thời gian từ 2006-2007 làm chết hàng chục ngàn người sau một cuộc tấn công vào một địa điểm thiêng liêng của người Shiite tại Samarra.

Các chiến binh Sunni biểu tình tại Rumadi.

Là cộng đồng thiểu số tại Iraq với chỉ 20% dân số, cộng đồng Sunni ở Iraq đã có thời vàng son. Suốt 24 năm nắm quyền, Saddam đã điều hành đất nước bằng bàn tay sắt dựa vào cộng đồng Arập Sunni, áp đảo cộng đồng Shiite tuy là đa số (55% dân số). Bị đẩy ra khỏi chính quyền, sau đó người Shiite bị đàn áp trong máu khi mở cuộc nổi dậy chống chính phủ năm 1991.

Nhưng sự can thiệp của Mỹ năm 2003 đã làm đảo lộn ván cờ. Sau khi Saddam bị lật đổ, guồng máy chính quyền Iraq bị thanh lọc, đảng Baath bị giải thể, tất nhiên cộng đồng Sunni gánh chịu hậu quả trước tiên.

Những cuộc bầu cử Quốc hội hậu Saddam dẫn đến chiến thắng của Liên minh Iraq Thống nhất (Shiite), và đến tháng 5/2006 Thủ tướng Nouri Al-Maliki (người Shiite) lên nắm quyền. Với khuynh hướng quốc gia, vị thủ lĩnh đảng Dawa này nhanh chóng bị cáo buộc giống như Saddam.

"Người ta than phiền sự độc đoán của ông ta trong việc cầm quyền" - nhà nghiên cứu Karim Pakzad ở Viện Quan hệ Quốc tế và Chiến lược cho biết. Ngoài vai trò đứng đầu chính phủ, Nouri Al-Maliki còn kiêm luôn chức Bộ trưởng Quốc phòng và Bộ trưởng An ninh Quốc gia. "Những chức vụ quan trọng nhất đều nằm trong tay người Shiite của đảng Dawa" - Karim Pakzad nói thêm.

"Đây không phải là một chính sách giáo phái mà là một tiến trình củng cố quyền hành, trong đó cộng đồng Sunni là nạn nhân chính" - Maria Fantappie nhận định.

Một chiếc xe gài bom phát nổ ở phía nam Bagdad.

Người Shiite trong chính quyền Iraq cảm thấy yếu ớt vì họ sống trong một hòn đảo thù nghịch. Một số nước Arập lẫn Thổ Nhĩ Kỳ đều chưa bao giờ chấp nhận họ cầm quyền tại Iraq . Nouri Al-Maliki tái nhiệm Thủ tướng năm 2010 đã chấm dứt niềm hy vọng của người Sunni. Hơn nữa đảng của người Sunni là Phong trào Quốc gia Iraq (Iraqiya) lại bị xâu xé nội bộ.

Tiếp theo Mùa xuân Arập, người Sunni quyết định theo đuổi sự phản đối ngay trên đường phố. Hàng ngàn người đã biểu tình từ tháng 12/2012 tại miền Bắc Iraq để đòi Thủ tướng phải ra đi. Những người biểu tình rất ôn hòa cho đến khi họ có cảm giác bị quân chính phủ tấn công. Cuộc tấn công của lực lượng an ninh vào hôm 30/4 đã kết thúc những cuộc biểu tình ôn hòa và thúc đẩy bạo động cực đoan. Kể từ đó các cuộc tấn công theo kiểu du kích và những vụ trả thù đẫm máu tại những đền thờ Sunni đã bùng lên trên khắp nước.

Trong số các nhân vật Sunni nổi dậy có những chiến binh Đạo quân Naqchabandis, một nhóm vũ trang có nhiều thành viên là cựu sĩ quan quân đội Saddam, và cả nhóm Quốc gia Hồi giáo tại Iraq, một nhánh của Al-Qaeda. "Cuộc nổi dậy có nhiều phần tử thánh chiến được tài trợ từ nước ngoài" - nhà nghiên cứu Karim Pakzad cho biết. Và cuộc nội chiến tại Syria cũng góp phần vào đấy. Đường biên giới lỏng lẻo giữa 2 nước đã giúp cho các chiến binh Hồi giáo chiến đấu trên cả 2 mặt trận. Đây là một khuynh hướng được khuyến khích bởi nhóm Mặt trận Al-Nosra trung thành với Al-Qaeda.

Từ đó chương trình của các chiến binh cực đoan không còn khu trú ở địa phương nữa mà đã lan sang khu vực. "Mục tiêu của họ là giải phóng Iraq và Syria khỏi sự cai trị của người Shiite" - Karim Pakzad giải thích. Liệu Iraq lại sẽ biến thành chiến trường đẫm máu mới của cuộc chiến huynh đệ tương tàn từ ngàn đời giống như Syria ?

Minh Luân (theo Le Point)