Chưa có chủ trương sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính trong những năm tới

"Chưa có chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính (chia tách, sáp nhập) trong nhiều năm tới” – đó là khẳng định của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định khi điều hành nội dung thảo luận về dự thảo Nghị quyết về phân loại đô thị và dự thảo Nghị quyết về tiêu chuẩn của đơn vị hành chính tại Phiên họp thứ 52 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) chiều 24/12.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, việc ban hành hai nghị quyết này là để đáp ứng yêu cầu quản lý phát triển kinh tế - xã hội chứ không phải để tiếp tục sáp nhập đơn vị hành chính. Hiện nay cả nước có 34 tỉnh, thành phố và 3.321 đơn vị hành chính cấp xã; trong những năm tới chưa có chủ trương tiếp tục chia tách hay sáp nhập.

Hệ thống đô thị quốc gia được rút gọn từ 6 loại xuống còn 4 loại

Trước đó, trình bày Tờ trình về dự thảo Nghị quyết của UBTVQH về phân loại đô thị, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, dự thảo nghị quyết được xây dựng trên cơ sở quán triệt đầy đủ chủ trương của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 06 của Bộ Chính trị về phát triển đô thị bền vững và các kết luận mới của Trung ương liên quan đến sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp. Điểm nhấn quan trọng là việc đổi mới cách tiếp cận trong phân loại đô thị. Thay vì gắn chặt đô thị với một đơn vị hành chính cụ thể như trước đây, dự thảo nghị quyết xác định đô thị trên cơ sở không gian phát triển, tính chất, chức năng, vai trò và vị trí trong hệ thống đô thị quốc gia, phản ánh đúng thực tiễn đô thị hóa lan tỏa, đa trung tâm và liên kết vùng ngày càng rõ nét.

Theo đó, hệ thống đô thị quốc gia được sắp xếp lại, rút gọn từ 6 loại xuống còn 4 loại: đô thị đặc biệt, đô thị loại I, loại II và loại III. Việc rút gọn này không chỉ nhằm đơn giản hóa quản lý mà còn thể hiện rõ hơn vai trò, vị trí của từng đô thị trong hệ thống quốc gia và cấp tỉnh. Trong đó, Thủ đô Hà Nội và TP Hồ Chí Minh tiếp tục được xác định là đô thị đặc biệt, còn các thành phố trực thuộc Trung ương được xếp là đô thị loại I.

Cùng với đó, dự thảo Nghị quyết đã tinh gọn hệ thống tiêu chí, tiêu chuẩn phân loại đô thị, tập trung vào ba nhóm tiêu chí lớn: vai trò – vị trí – điều kiện phát triển kinh tế – xã hội; mức độ đô thị hóa; và trình độ phát triển hạ tầng, tổ chức không gian đô thị. Các yêu cầu mới về đô thị xanh, thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu và chuyển đổi số cũng được lồng ghép, nhằm bảo đảm tính cập nhật và phù hợp với xu thế phát triển hiện đại.

Một nội dung đáng chú ý khác là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý đô thị. Theo dự thảo, Bộ Xây dựng thực hiện thẩm quyền công nhận đô thị loại I, trong khi UBND cấp tỉnh được giao công nhận đô thị loại II và loại III trong phạm vi địa phương. Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ tăng tính chủ động cho địa phương, đồng thời giảm thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả quản trị đô thị.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh, dự thảo nghị quyết đã được xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn nhưng vẫn bảo đảm quá trình tổng kết thực tiễn, lấy ý kiến rộng rãi của các bộ, ngành, địa phương và chuyên gia. Chính phủ đề nghị UBTVQH xem xét thông qua nghị quyết để tạo cơ sở pháp lý ổn định, lâu dài cho công tác phát triển đô thị trong giai đoạn mới.

Hoàn thiện tiêu chuẩn đơn vị hành chính phù hợp mô hình chính quyền hai cấp

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình đã trình bày Tờ trình về dự thảo nghị quyết của UBTVQH quy định tiêu chuẩn của đơn vị hành chính cho rằng, việc ban hành nghị quyết xuất phát từ yêu cầu đổi mới tư duy về xây dựng hệ thống đơn vị hành chính theo Kết luận số 212 của Bộ Chính trị, cũng như những biến động lớn về số lượng, quy mô đơn vị hành chính sau đợt sắp xếp năm 2025. Trong bối cảnh đó, các tiêu chuẩn hiện hành tại Nghị quyết số 1211 của UBTVQH đã bộc lộ nhiều điểm không còn phù hợp, cần được điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Dự thảo nghị quyết mới gồm 3 chương, 12 điều, đã được chỉnh lý trên cơ sở tiếp thu ý kiến thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp. Một trong những nội dung trọng tâm là xây dựng lại hệ thống tiêu chuẩn đối với các loại đơn vị hành chính, bảo đảm vừa kế thừa quy định hiện hành, vừa có điều chỉnh phù hợp với bối cảnh mới. Đối với đơn vị hành chính nông thôn, dự thảo tiếp tục giữ các tiêu chuẩn về quy mô dân số và diện tích tự nhiên, đồng thời bổ sung tiêu chuẩn về định hướng phát triển kinh tế – xã hội theo hướng nông thôn hiện đại, văn minh và bền vững.

Đối với thành phố trực thuộc trung ương, dự thảo điều chỉnh tiêu chuẩn quy mô dân số từ 1 triệu lên 2,5 triệu người trở lên, và diện tích tự nhiên từ 1.500 km² lên 2.500 km²; bổ sung tiêu chuẩn về vị trí, chức năng của đô thị và trình độ phát triển hạ tầng và tổ chức không gian đô thị đạt tiêu chuẩn của đô thị loại I.

Tiếp thu ý kiến thẩm tra, Chính phủ đã bổ sung tiêu chuẩn về tỷ lệ đô thị hoá từ 45% trở lên; điều chỉnh tỷ lệ số phường trên tổng số đơn vị hành chính cấp xã từ 30% trở lên (thay vì 50% như dự thảo nghị quyết kèm theo Tờ trình số 1154/TTr-CP trước đó).

Đối với phường, dự thảo điều chỉnh quy mô dân số của phường tăng gấp 2–3 lần so với trước sắp xếp; giữ nguyên tiêu chuẩn diện tích tự nhiên tối thiểu 5,5 km²; bổ sung tiêu chuẩn về vị trí, chức năng của đô thị. Chính phủ đã bổ sung tiêu chuẩn về tỷ lệ dân số đô thị từ 50% trở lên; quy định thống nhất tiêu chuẩn của phường thuộc tỉnh không quy định tiêu chuẩn về loại đô thị của phường để phù hợp với quan điểm chỉ đạo tại Kết luận số 212-KL/TW “không giới hạn đô thị là một đơn vị hành chính”.

Đối với đặc khu, Bộ trưởng Bộ Nội vụ cho biết, việc thành lập đặc khu thực hiện theo chủ trương, định hướng của cấp có thẩm quyền trong từng giai đoạn. Tiếp thu ý kiến thẩm tra, Chính phủ đã bổ sung quy định đặc khu được công nhận loại đô thị phải đạt 50% mức tối thiểu của tiêu chuẩn tỷ lệ dân số đô thị, cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế - xã hội của phường.

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng tán thành sự cần thiết ban hành nghị quyết. Về tiêu chuẩn của đặc khu, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị thống nhất không quy định cụ thể tiêu chuẩn của đặc khu mà thực hiện theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương. Đối với đặc khu đã được công nhận loại đô thị thì áp dụng theo tiêu chuẩn của đơn vị hành chính đô thị quy định tại nghị quyết này, bảo đảm phù hợp với điều kiện địa lý, tự nhiên, đặc điểm dân cư và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh của đặc khu đó.

Điều hành phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định khẳng định, nghị quyết mới “không bỏ qua bất cứ đô thị nào đã được công nhận”, chỉ khác là phân loại theo cấp đô thị. 

Sau khi thảo luận, 100% Uỷ viên UBTVQH đã thông qua về mặt nguyên tắc đối với 2 dự thảo nghị quyết, giao cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan thẩm tra tiếp tục hoàn thiện hai dự thảo, xin ý kiến UBTVQH bằng văn bản để ban hành, có hiệu lực thi hành từ 1/1/2026.