Theo thông tin từ Bộ Công an tại hội nghị ngày 21/8/2026, lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam giảm 56% về số vụ so với nửa đầu năm ngoái, nhưng thủ đoạn tiếp tục tinh vi nhờ AI và khai thác dữ liệu cá nhân. Điều này cho thấy việc chủ động trang bị kiến thức, nâng cao nhận thức và kỹ năng số đóng vai trò quan trọng, giúp người tiêu dùng nhận diện rủi ro và bảo vệ bản thân trước các nguy cơ, tình huống lừa đảo trên không gian mạng.
Truy cập đúng kênh mua sắm, bảo vệ dữ liệu cá nhân và thông tin thanh toán
Trước tiên, người dùng nên bắt đầu bằng việc truy cập ứng dụng, website chính thức của các nền tảng mua sắm trực tuyến. Với Shopee, người dùng nên mua sắm trên ứng dụng được phát hành bởi Shopee Company Limited hoặc website shopee.vn.
Các website, ứng dụng có dấu hiệu như thông tin nhà phát triển không rõ ràng, giao diện thiếu đồng nhất hay nội dung sai chính tả… cần được kiểm tra kỹ trước khi tiếp tục thao tác. Khi nhận đường link lạ, người dùng cũng nên xác minh nguồn gửi, tránh đăng nhập, cung cấp thông tin cá nhân hoặc thanh toán trên website chưa được xác thực.
Thông tin cá nhân bị lộ có thể tạo điều kiện cho kẻ gian xây dựng kịch bản giả mạo thuyết phục và khó xác minh hơn. Vì thế, bảo vệ dữ liệu cần được lưu ý từ những bước đầu trong hành trình mua sắm trực tuyến. Người dùng nên hạn chế công khai giấy tờ tùy thân, số điện thoại, địa chỉ và hình ảnh đơn hàng trên mạng xã hội hoặc các hội nhóm; thường xuyên kiểm tra quyền truy cập của ứng dụng, sử dụng mật khẩu riêng cho từng tài khoản và bật xác thực bổ sung khi có thể.
Cùng với dữ liệu cá nhân về giấy tờ tùy thân và đơn hàng, thông tin bảo mật tài khoản thanh toán cũng phải được giữ kín, như mật khẩu đăng nhập, OTP, mã CVV, mã PIN hoặc mật khẩu đặt lệnh của ShopeePay, ngân hàng, ví điện tử. Một lưu ý cực kỳ quan trọng, từ phía Shopee, nền tảng không yêu cầu người dùng cung cấp các thông tin bảo mật này qua điện thoại, SMS hay ứng dụng nhắn tin.
Người dùng cũng nên lưu trữ thông tin cá nhân và mật khẩu của các tài khoản thanh toán ở nơi an toàn và có hệ thống bảo mật rõ ràng, hạn chế lưu trên ứng dụng hoặc website không rõ nguồn gốc.
Cẩn trọng khi thanh toán và nhận hàng, kịp thời báo cáo các dấu hiệu bất thường
Sau khi đặt hàng, người dùng cần nắm rõ thông tin đơn hàng và số tiền phải trả. Theo hướng dẫn từ Shopee, người dùng khi mua sắm trên nền tảng này chỉ cần thanh toán đúng số tiền “Tổng thanh toán” hiển thị trên trang Thanh toán hoặc Thông tin đơn hàng. Nền tảng không yêu cầu hay thu thêm phí ngoài số tiền này, vì vậy người mua tuyệt đối không thanh toán bổ sung các khoản phí không hiển thị trong đơn hàng, kể cả khi đó là yêu cầu của nhà bán.
Theo Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, AI và deepfake có thể bị lợi dụng để tạo hình ảnh, video hoặc giọng nói giả, mạo danh người thân hay người có uy tín nhằm tạo lòng tin và thúc giục chuyển tiền. Do đó, ở bước nhận hàng, đặc biệt với đơn thanh toán khi nhận hàng (COD) và các cuộc gọi hoặc tin nhắn hối thúc chuyển tiền hàng, người mua nên bình tĩnh xác minh, đối chiếu kỹ sản phẩm, số tiền và mã vận đơn với thông tin trên ứng dụng trước khi nhận hàng và thực hiện thanh toán.
Nếu cần hỗ trợ, người dùng hãy chọn “Trò chuyện với Shopee” trong mục “Tôi” trên ứng dụng Shopee. Người dùng cũng báo cáo nhà bán có dấu hiệu vi phạm bằng cách chọn biểu tượng ba dấu chấm phía trên bên phải trang nhà bán, chọn “Tố cáo người dùng này” và cung cấp lý do cùng bằng chứng. Hướng dẫn chi tiết có tại Trung tâm trợ giúp Shopee.
Mua sắm trực tuyến an toàn không chỉ phụ thuộc vào công nghệ hay các biện pháp kiểm soát của nền tảng mà còn cần sự chủ động, cẩn trọng từ người dùng. Từ truy cập đúng ứng dụng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, đến xác minh các yêu cầu bất thường và báo cáo khi cần thiết, những kỹ năng số cơ bản này góp phần giúp người dùng tự bảo vệ bản thân và an tâm hơn trong suốt hành trình mua sắm trực tuyến.
