Bùng nổ kinh doanh dầu mỏ bất hợp pháp ở Nigeria

Trong vòng 5 tháng qua, các lực lượng an ninh Nigeria đã phóng hỏa thiêu rụi gần 1.000 cơ sở lọc dầu thủ công ở nước này, song tình trạng kinh doanh dầu mỏ bất hợp pháp ở vùng châu thổ sông Niger vẫn diễn biến hết sức phức tạp và lan tràn như thách thức chính quyền.

10/08/2012 05:15

Vùng châu thổ sông Niger là nơi có một số trữ lượng dầu mỏ được đánh giá là lớn nhất châu Phi, thu hút sự đầu tư của các công ty dầu mỏ quốc tế. Đây cũng là nguồn cung cấp dầu mỏ lớn hàng thứ 5 cho Mỹ. Thế nhưng, do người nghèo không hưởng được gì từ dầu mỏ cho nên họ buộc phải đánh cắp dầu thô từ các công ty và sau đó tự lọc thành sản phẩm để bán ra thị trường đen.

Nằm khuất đằng sau những hàng cọ, những thùng dầu thô phủ bồ hóng có thể thấy rõ từ những con sông và nhánh sông bên ngoài Warri, thành phố dầu mỏ chính của Nigeria . Những thùng dầu thô đánh cắp được người dân địa phương canh chừng cẩn mật. Dầu thô sau khi được xử lý lọc thủ công tạo ra xăng, dầu hỏa hay diesel; phụ nữ và trẻ con sẽ chèo xuồng chở chúng ra thành phố để bán. Một người lọc dầu thủ công cho biết, khoảng 400 người làm việc mỗi đêm sẽ làm ra chừng 11.000 lít dầu diesel cung cấp cho thị trường đen.

Trước đây, người dân Nigeria sống bằng nghề đánh cá và trồng trọt nhưng nay phải chuyển sang buôn bán dầu thô bất hợp pháp để kiếm tiền do những vụ tràn dầu đã hủy diệt nhiều nguồn tài nguyên thiên nhiên khác của vùng châu thổ sông Niger . Những người lọc dầu bất hợp pháp chỉ trích các công ty dầu mỏ đã hủy hoại môi trường tự nhiên và chính quyền không nỗ lực phát triển kinh tế địa phương. Họ nói dầu tràn đã giết chết hết cá và khiến cho đất trồng bị ô nhiễm đến mức không còn canh tác được nữa. Bất chấp trữ lượng dầu khí tự nhiên khổng lồ, người dân Nigeria vẫn sống trong đói nghèo.

Quân đội Nigeria được cho là hoạt động không hiệu quả chống nạn ăn cắp dầu tràn lan.

Phần đông trong số 31 triệu người sống ở vùng châu thổ sông Niger kiếm được chưa đến 1USD/ngày. Từ năm 2003 - 2009, các băng nhóm vũ trang giành quyền kiểm soát tài nguyên thiên nhiên trong vùng. Nhưng sau hiệp ước hòa bình ký kết năm 2009, các chiến binh giao nộp vũ khí để trở lại cuộc sống bình thường. Nhiều người cho biết số cựu chiến binh này rất khó kiếm được việc làm nuôi sống bản thân cho nên nguy cơ hiện nay là bạo lực sẽ bùng phát trở lại bất cứ lúc nào.

Các công ty dầu mỏ quốc tế đang hoạt động trong vùng châu thổ sông Niger báo cáo họ bị mất hơn 1 tỉ USD mỗi tháng do nạn đánh cắp dầu thô đang hoành hành. Và họ cũng tuyên bố hoạt động lọc dầu thủ công bất hợp pháp của dân địa phương phải chịu trách nhiệm về các sự cố tràn dầu. Mutiu Sunmonu, Giám đốc điều hành của Công ty Shell, tiết lộ với báo chí rằng người dân đã gây ô nhiễm trầm trọng cho đất trồng và sông ngòi vì không hề quan tâm đến việc lọc dầu thủ công sẽ gây những tác động tiêu cực đến môi trường sống.

Tuy nhiên, buôn bán nhiên liệu bất hợp pháp đã giúp cho nhiều gia đình ở vùng châu thổ sông Niger có cơ hội cho con cái họ đến trường học trong thành phố - một giấc mơ của nông dân tại đây. Một người lọc dầu thủ công giấu tên cho biết phải dùng tiền đút lót lực lượng an ninh để đưa được xăng dầu ra thành phố bán. Song giới chức luôn phủ nhận điều này.

Lực lượng an ninh đang tập trung đối phó với những người khai thác dầu thô bất hợp pháp và chiến dịch trước đây gọi là "Chiến dịch phục hồi hy vọng" hiện được đổi tên thành "Chiến dịch lá chắn dầu mỏ". Nhiệm vụ của lực lượng an ninh là chống lại những kho dầu bất hợp pháp, những cuộc tấn công vào đường ống chuyển tải dầu, những cơ sở lọc dầu thủ công và "các loại tội phạm phá rối các khu vực dầu khí của Nigeria". Lực lượng an ninh đã thực hiện 86 vụ bắt giữ và đốt cháy gần 1.000 cơ sở lọc dầu thủ công. Còn theo giới chức chính quyền Nigeria , hoạt động kinh doanh dầu mỏ bất hợp pháp đang đe dọa nền kinh tế, an ninh và môi trường nước này.

Bức không ảnh cho thấy lố nhố những cơ sở lọc dầu thủ công bản địa.

Mới đây, Bộ trưởng Tài chính Nigeria - Ngozi Okonjo-Iweala - cho biết nạn đánh cắp dầu thô dẫn đến doanh thu chính thức từ dầu thô trong tháng 4/2012 giảm xuống 17% - tương đương khoảng 400.000 thùng dầu/ngày, tức là số tiền bị mất lên đến 1,2 tỉ USD/tháng. Trong khi đó Công ty Shell đưa ra con số vào khoảng 150.000 thùng dầu bị thất thoát mỗi ngày. Sự không nhất quán này là dấu hiệu cho thấy khó mà có được con số chính xác trong thế giới dầu mỏ u ám của Nigeria .

Trước sự bùng nổ ăn cắp dầu thô ở Nigeria , các công ty dầu mỏ quốc tế không có quyền bắt giữ ai trong khi phản ứng từ phía quân đội không có hiệu quả. Người ta cũng cho rằng một số chính khách quyền lực dính líu vào mạng lưới đánh cắp và kinh doanh dầu mỏ bất hợp pháp. Philip Mshelbila, Giám đốc Công ty Phát triển dầu mỏ Shell của Nigeria , cho biết công ty đang cho xây dựng đường ống dẫn dầu ở sâu 4 mét dưới lòng đất và phủ một lớp bê tông lên trên để chống lại nạn đánh cắp.

Mpaka Jack, người chịu trách nhiệm cảnh giới đường ống dẫn dầu của Công ty Shell, cho biết nhìn từ trên không có thể thấy được lớp dầu loang loáng trên mặt nước và mê cung những nhánh sông được sử dụng để ăn cắp dầu. Công ty Dầu mỏ Shell đã có hợp đồng thuê mướn hơn 9.000 người canh gác đường ống dẫn dầu, song họ cũng thừa nhận có một số nhân viên đã tiếp tay cho những người ăn cắp dầu

Thiên Minh (tổng hợp)