* Tại Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) lần thứ 33, các Bộ trưởng khẳng định kể từ khi được thành lập năm 1994 đến nay, ARF luôn là cơ chế hợp tác chủ đạo về chính trị - an ninh ở khu vực, đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy đối thoại, xây dựng lòng tin và ngoại giao phòng ngừa. Việc triển khai Kế hoạch Hành động Hà Nội II (2020–2025) đạt tỷ lệ hoàn thành cao, đặc biệt trong các lĩnh vực ưu tiên như an ninh biển, an ninh trong sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông, cũng như cứu trợ thảm họa.
Hội nghị đã chính thức thông qua Kế hoạch Hành động Manila giai đoạn 2026–2036, văn kiện định hướng hoạt động của ARF trong thập kỷ tới. Đồng thời, các Bộ trưởng nhấn mạnh ARF cần tiếp tục thích ứng với những chuyển dịch chiến lược hiện nay, duy trì các biện pháp xây dựng lòng tin làm nền tảng, đồng thời thúc đẩy ngoại giao phòng ngừa một cách thực chất. Các Bộ trưởng cũng nhất trí thông qua Danh mục các hoạt động của ARF trong năm giữa kỳ 2026–2027. Nhân dịp này, Hội nghị ghi nhận đồng thuận của ASEAN về việc tiếp nhận Vương quốc Anh trở thành thành viên thứ 28 của ARF.
Về tình hình khu vực và quốc tế, các Bộ trưởng chia sẻ quan ngại trước những thách thức ngày càng phức tạp và đa chiều như an ninh lương thực, an ninh năng lượng, biến đổi khí hậu, an ninh mạng và các vấn đề phát sinh từ những công nghệ mới nổi. Các nước tái khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, an ninh, ổn định, an toàn và tự do hàng hải, hàng không ở Biển Đông; giải quyết hòa bình các tranh chấp trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982). Hội nghị nhấn mạnh yêu cầu thực hiện đầy đủ, hiệu quả Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) và hướng tới sớm đạt được Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) thực chất, hiệu quả. Bên cạnh đó, các Bộ trưởng cũng trao đổi về tình hình Trung Đông và Bán đảo Triều Tiên, kêu gọi các bên kiềm chế, tránh leo thang và thúc đẩy đối thoại, ngoại giao nhằm hướng tới nền hòa bình lâu dài.
Phát biểu tại Hội nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh, trong bối cảnh bất ổn địa chính trị và kinh tế toàn cầu, cạnh tranh chiến lược gia tăng cùng những rủi ro đan xen từ biến đổi khí hậu, an ninh mạng đến đứt gãy chuỗi cung ứng, Diễn đàn Khu vực ASEAN cần chuyển từ tư duy "đối thoại phản ứng" sang "quản lý rủi ro chủ động" thông qua nâng cao năng lực dự báo và ngăn ngừa leo thang.
Theo Bộ trưởng, ARF cần linh hoạt thích ứng với những thực tiễn chiến lược mới, đồng thời duy trì vai trò là nền tảng bao trùm để các nước lớn tham gia đối thoại trên cơ sở tôn trọng vai trò trung tâm của ASEAN. Đặc biệt, ARF cần đóng góp tích cực hơn vào việc giải quyết hòa bình các tranh chấp dựa trên luật pháp quốc tế.
Trong trao đổi tại Hội nghị, Bộ trưởng Lê Hoài Trung chia sẻ quan điểm của Việt Nam, kêu gọi các bên kiềm chế, tránh leo thang căng thẳng tại Trung Đông, bảo đảm lưu thông an toàn, thông suốt cho tàu thuyền và máy bay qua eo biển Hormuz; đồng thời ủng hộ duy trì đối thoại và ngoại giao vì hòa bình, ổn định lâu dài trên Bán đảo Triều Tiên. Bộ trưởng cũng khẳng định ASEAN sẽ tiếp tục cùng Trung Quốc thực hiện đầy đủ, hiệu quả DOC và sớm đạt được một COC thực chất, hiệu quả, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.
* Tiếp đó, tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Cấp cao Đông Á (EAS) lần thứ 16, các Bộ trưởng khẳng định vai trò của EAS là diễn đàn của các nhà lãnh đạo để thảo luận những vấn đề chiến lược và thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực chính trị, an ninh và kinh tế cùng quan tâm. Hội nghị ghi nhận những kết quả tích cực trong triển khai Kế hoạch hành động EAS giai đoạn 2024–2028, đặc biệt ở các lĩnh vực ưu tiên như hòa bình - an ninh, phát triển bền vững, biến đổi khí hậu, năng lượng, chuyển đổi số, kinh tế số, kết nối, giáo dục, y tế, quản lý thiên tai, an ninh lương thực, hợp tác biển và du lịch.
Trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường, các Bộ trưởng nhất trí củng cố EAS trở thành một diễn đàn cởi mở, minh bạch và bao trùm; đóng góp vào việc thúc đẩy chủ nghĩa đa phương, tôn trọng luật pháp quốc tế và duy trì môi trường hòa bình, ổn định, dễ dự báo, đồng thời tăng cường hợp tác thực chất trên cơ sở các mục tiêu, nguyên tắc của EAS và các ưu tiên của ASEAN. Các nước cũng nhất trí tiếp tục cải tiến, nâng cao hiệu quả hoạt động của EAS nhằm giúp cơ chế này duy trì vai trò phù hợp, tăng cường khả năng tự cường và thích ứng.
Các Bộ trưởng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường đối thoại, xây dựng lòng tin, thu hẹp khác biệt và mở rộng hợp tác thực chất nhằm ứng phó với những thách thức nổi lên như an ninh biển, an ninh mạng, phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, đặc biệt là tội phạm mạng và lừa đảo trực tuyến. Các nước tiếp tục đề cao việc củng cố hệ thống thương mại đa phương mở, dựa trên luật lệ; thúc đẩy hợp tác về chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, tăng trưởng xanh, kết nối, phát triển chuỗi cung ứng bền vững, bảo đảm an ninh năng lượng và an ninh lương thực. Bên cạnh đó, Hội nghị cũng nhấn mạnh việc tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, sức khỏe tâm thần, quản lý thiên tai, phát triển nguồn nhân lực, phát huy vai trò của phụ nữ, thanh niên và các nhóm dễ bị tổn thương.
Các Bộ trưởng đã dành nhiều thời gian trao đổi về các vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm, trong đó có tình hình Biển Đông, Myanmar, Bán đảo Triều Tiên và Trung Đông. Chia sẻ nhận định về tầm quan trọng chiến lược của Biển Đông, nơi có nhiều tuyến hàng hải huyết mạch đi qua, các Bộ trưởng tái khẳng định yêu cầu duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982; kêu gọi các bên kiềm chế, không có những hành động làm phức tạp tình hình hoặc dẫn đến hiểu lầm, tính toán sai lầm; giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình phù hợp với luật pháp quốc tế. Hội nghị ghi nhận tiến trình đàm phán COC giữa ASEAN và Trung Quốc, đồng thời bày tỏ mong muốn sớm đạt được một COC thực chất, hiệu lực và phù hợp với luật pháp quốc tế.
Phát biểu tại Hội nghị, Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhấn mạnh vai trò trung tâm của ASEAN đã tạo nền tảng để các nhà lãnh đạo EAS tiến hành đối thoại thẳng thắn về những vấn đề chiến lược, quản lý khác biệt, xây dựng lòng tin và tìm kiếm lợi ích chung. Để EAS tiếp tục phát huy hiệu quả trong thời gian tới, Bộ trưởng đề nghị ưu tiên tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực thiết thực đối với người dân như năng lượng, chuyển đổi số, an ninh mạng, phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm mạng và lừa đảo trực tuyến.
Về hòa bình và an ninh, Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định, tuân thủ luật pháp quốc tế và các chuẩn mực ứng xử chung ở mọi khu vực trên thế giới, trong đó có Biển Đông. Bộ trưởng ghi nhận nỗ lực của Philippines trên cương vị Chủ tịch ASEAN trong việc thường xuyên tham vấn, phối hợp với các nước thành viên để kịp thời xây dựng lập trường và ứng phó chung trước các tình huống khẩn cấp, khủng hoảng. Về Biển Đông, Bộ trưởng khẳng định các bên cần tiếp tục kiềm chế, giải quyết mọi tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tôn trọng tiến trình ngoại giao và pháp lý, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.
* Chiều cùng ngày, Bộ trưởng Lê Hoài Trung đã tham dự và phát biểu tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Mekong – Hàn Quốc lần thứ 14, do Bộ trưởng Ngoại giao Thái Lan và Bộ trưởng Ngoại giao Hàn Quốc đồng chủ trì.
Các nước thành viên khẳng định, sau 15 năm hình thành và phát triển, Hợp tác Mekong – Hàn Quốc đã trở thành một trong những cơ chế hợp tác tiểu vùng năng động, mang lại nhiều kết quả thiết thực cho người dân và doanh nghiệp. Thông qua Quỹ Hợp tác Mekong – Hàn Quốc, 78 dự án với tổng trị giá gần 40 triệu USD đã được triển khai, góp phần hỗ trợ các nước Mekong cải thiện môi trường, xử lý ô nhiễm nguồn nước, phát triển nông nghiệp thông minh và thúc đẩy các mô hình tái chế. Diễn đàn Doanh nghiệp Mekong – Hàn Quốc đã hỗ trợ kết nối doanh nghiệp Hàn Quốc với doanh nghiệp các nước Mekong, qua đó thúc đẩy nhiều thỏa thuận hợp tác và đầu tư. Trung tâm Nguồn nước Hàn Quốc – Mekong cũng góp phần nâng cao nhận thức về các vấn đề liên quan đến nguồn nước sông Mekong. Các nước đánh giá cao vai trò đồng chủ trì của Việt Nam và Hàn Quốc trong năm 2025, tạo tiền đề để Thái Lan và Hàn Quốc tiếp tục thúc đẩy các định hướng hợp tác lớn và xây dựng Kế hoạch hành động giai đoạn 2027–2031.
Phát biểu tại Hội nghị, Bộ trưởng Lê Hoài Trung đánh giá cao những thành quả thiết thực của Hợp tác Mekong – Hàn Quốc trong 15 năm qua cũng như cam kết lâu dài của Hàn Quốc đối với tiểu vùng. Bộ trưởng nhấn mạnh, trên cương vị đồng chủ trì năm 2025, Việt Nam đã phối hợp chặt chẽ với Hàn Quốc và các nước Mekong nhằm duy trì trao đổi cấp cao, nâng cao hiệu quả Diễn đàn Doanh nghiệp. Việt Nam cũng lần đầu tiên tổ chức Diễn đàn Mekong – Hàn Quốc để chia sẻ kết quả, kinh nghiệm triển khai các dự án, đồng thời thúc đẩy các giải pháp đổi mới sáng tạo trong quản lý nguồn nước thông qua Diễn đàn Nguồn nước Mekong – Hàn Quốc lần thứ ba.
Trước những thách thức và cơ hội hợp tác mới, Bộ trưởng đề xuất ba định hướng nhằm mở rộng không gian phát triển và tạo động lực tăng trưởng cho các nước Mekong và Hàn Quốc.
Thứ nhất, Kế hoạch hành động giai đoạn 2027–2031 cần bảo đảm tính tập trung, khả thi và tiếp tục khẳng định tầm nhìn xây dựng một cộng đồng lấy người dân làm trung tâm, phù hợp với các nguyên tắc và mục tiêu của Đối tác chiến lược Mekong – Hàn Quốc vì con người, thịnh vượng và hòa bình.
Thứ hai, hợp tác Mekong – Hàn Quốc cần ưu tiên hơn nữa các dự án xuyên biên giới, đặc biệt trong quản lý nguồn nước, thích ứng với biến đổi khí hậu, chuyển đổi số và kết nối logistics nhằm tạo hiệu ứng lan tỏa trong toàn tiểu vùng.
Thứ ba, phát triển Diễn đàn Mekong – Hàn Quốc thành cơ chế đối thoại thường kỳ, kết nối trao đổi giữa chính phủ, giới học giả, các viện nghiên cứu và khu vực tư nhân, qua đó hình thành các khuyến nghị chính sách thiết thực cũng như các ý tưởng dự án có khả năng huy động nguồn lực. Đồng thời, cần tiếp tục nâng cao hiệu quả hoạt động của Diễn đàn Doanh nghiệp và Trung tâm Nguồn nước Hàn Quốc – Mekong.
Hội nghị đã thông qua Tuyên bố Đồng Chủ tịch, trong đó các Bộ trưởng nhất trí định hướng xây dựng Kế hoạch hành động giai đoạn 2027–2031 tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên như chuyển đổi số, nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu, nông nghiệp thông minh, phát triển nông thôn, du lịch và công nghiệp văn hóa. Các Bộ trưởng cũng nhất trí nỗ lực sớm nối lại Hội nghị Cấp cao Mekong – Hàn Quốc. Hiện cơ chế Hợp tác Mekong – Hàn Quốc gồm sáu thành viên: Campuchia, Hàn Quốc, Lào, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam.
