Theo ghi nhận thực tế của PV Báo CAND vào những ngày trung tuần tháng Ba, sông Vu Gia đoạn qua xã Thượng Đức trông có vẻ tĩnh lặng. Thế nhưng nhiều người dân cố cựu ở địa phương cho biết, ẩn dưới làn nước đục ngầu sau các trận mưa trái mùa ấy là những dòng xoáy lắt léo ngày đêm âm thầm khoét rỗng hàng trăm mét đất ven sông.
Đáng chú ý, thời gian qua, tình trạng sạt lở bờ sông Vu Gia tại xã Thượng Đức đã vượt ngưỡng báo động. Dọc sông đoạn từ thôn Hà Dục Đông - Tịnh Đông Tây, chính quyền xã Thượng Đức đã phải cắm nhiều biển cảnh báo nguy hiểm dọc theo các điểm xung yếu. Những bụi tre già - vốn là niềm hy vọng để giữ đất của dân làng - cũng đã bị đánh bật gốc, nằm ngổn ngang dưới lòng sông, làm biến đổi dòng chảy và tạo ra các hàm ếch mới nguy hiểm.
Những vết sẹo sạt lở kéo dài hơn 500m dọc bờ sông, ăn sâu vào bờ hàng chục mét như minh chứng cho cơn thịnh nộ của thiên nhiên vào cuối tháng 10, đầu tháng 11/2025. Chỉ trong một mùa mưa, dòng sông đã “ngoạm” sâu vào đất liền từ 15-17m. Đất lở đến đâu, nhà cửa và vườn tược của người dân tiến sát bờ vực đến đó.
Chưa dừng lại, một trạm bơm nước tưới tiêu phục vụ nông nghiệp của xã hiện đang nằm ở vị trí cực kỳ nguy hiểm. Khoảng cách từ chân công trình đến mép vực sạt lở giờ đây chỉ còn tính bằng mét. Nếu một đợt mưa lớn nữa ập đến, trạm bơm này chắc sẽ bị dòng nước “nuốt chửng”, kéo theo sự tê liệt của hệ thống thủy lợi, đẩy sản xuất nông nghiệp của cả vùng vào cảnh khốn cùng.
Đứng bên mép vực cao sừng sững, ông Huỳnh Kim Sanh, 63 tuổi, trú thôn Hà Dục Đông, xã Thượng Đức bàng hoàng kể lại: “Nước lũ năm ngoái chảy cuộn xiết và hung tợn chưa từng thấy. Hàng chục mét đất canh tác ven sông của người dân sau một đêm bị sạt lở hết. Người dân ở đây ai cũng sợ lắm mà đành bất lực vì không cách nào ngăn lại được”.
Sạt lở không chỉ lấy đi tấc đất, mà còn trực tiếp đánh gục sinh kế của những lão nông đã gắn bó cả đời với bãi bồi Vu Gia. Những thửa đất màu mỡ trước đây vốn là nguồn thu nhập chính, nay chỉ còn lại những vách đất dựng đứng và dòng nước lạnh lẽo.
Ông Nguyễn Khắc Sinh, 71 tuổi, trú thôn Hà Dục Đông, xã Thượng Đức) chỉ tay về phía lòng sông mênh mông, nơi từng là 2 sào đất (1.000m2) trù phú của gia đình. Sau những đợt lũ, diện tích ấy đã bị xóa sổ gần như hoàn toàn.
“Nhà tôi có 1.000m2 đất sát sông, vậy mà giờ đây chỉ còn đúng một khoảnh nhỏ chừng 30m2. Tôi chẳng biết canh tác gì, chỉ tận dụng trồng ít cỏ nuôi bò. Nhưng cứ nhìn đà này, mùa lũ tới chắc cái khoảnh cỏ cuối cùng này cũng trôi nốt xuống sông thôi”, ông Sinh nghẹn ngào tâm sự.
Sự bất lực của người dân như ông Sinh, ông Sanh chính là bức tranh chung của hàng trăm hộ dân dọc bờ sông Vu Gia - những người đang mất dần tư liệu sản xuất và đối mặt với một tương lai đầy khó khăn.
Trao đổi với PV Báo CAND, ông Phan Trung Phi, Chủ tịch UBND xã Thượng Đức, khẳng định địa phương không thể tự xoay xở bằng các biện pháp thủ công như đóng cọc hay rào tre trước tình trạng sạt lở bờ sông Vu Gia.
“Sức tàn phá của dòng Vu Gia hiện nay là quá lớn. Chúng tôi kiến nghị các cơ quan chức năng cần khẩn trương đầu tư xây dựng hệ thống kè kiên cố để bảo vệ tính mạng và tài sản cho nhân dân. Kinh phí dự kiến để thực hiện công trình này vào khoảng 100 tỷ đồng”, ông Phi chia sẻ.
Điều đáng nói, đây không phải là một đề xuất tự phát. Dự án kè chống sạt lở sông Vu Gia tại khu vực này đã nằm trong lộ trình chiến lược, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt theo Quyết định số 72/QĐ-TTg ngày 17/1/2024 về quy hoạch tỉnh Quảng Nam thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 (xã Thượng Đức, Đà Nẵng được thành lập trên cơ sở sáp nhập các xã Đại Lãnh, Đại Hưng, Đại Sơn thuộc huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam cũ - PV).
Do đó có thể thấy rằng, mọi cơ sở pháp lý đã có, sự cần thiết thực tiễn đã đạt đến mức khẩn cấp, vấn đề còn lại là sự vào cuộc rốt ráo của các cấp, các ngành để dòng vốn này sớm trở thành những khối bê tông giữ đất, giữ làng.
Dòng Vu Gia vẫn chảy, và lòng dân Thượng Đức thì cũng chẳng phút nào bình yên trước tình trạng sạt lở bờ sông.
Sau lũ, sạt lở đất càng thêm trầm trọng dọc sông Đồng Nai 
