Đảng DPJ vốn đang khủng hoảng sau gần một năm lên cầm quyền, biểu hiện là sự từ chức của Thủ tướng Yukio Hatoyma hồi tháng trước, nay lại phải đối mặt với những khó khăn mới trong việc thực thi những chính sách cải tổ kinh tế, đưa nước Nhật thoát khỏi tình trạng trì trệ từ nhiều thập niên gần đây, đồng thời kết quả trên cũng đe dọa trực tiếp tới chiếc ghế của ông Naoto Kan.
Theo kết quả kiểm phiếu sơ bộ ngày 12/7, đảng Dân chủ (DPJ) cầm quyền chỉ dành được 44 ghế, kém xa so với mục tiêu ít nhất 54 ghế mà Thủ tướng Naoto Kan đề ra, và đối tác trong liên minh là đảng Nhân dân mới (PNP) mất trắng 3 ghế bầu lại. Trong khi đó, đảng Dân chủ Tự do (LPD), đảng đối lập lớn nhất đã có chiến thắng vang dội khi giành được 51 ghế, tăng 13 ghế so với trước bầu cử. Trong cuộc bỏ phiếu ngày 11/7, có 121 ghế, tức một nửa trong 242 ghế tại Thượng viện, được đưa ra cạnh tranh. Trước giờ bỏ phiếu, đảng DPJ và đồng minh, đảng PNP, kiểm soát 122 ghế.
Ông Naoto Kan vào tháng 6/2010 đã lên thay thế Thủ tướng Yukio Hatoyoma, đã từ chức chỉ sau chưa tới 9 tháng cầm quyền vì những vụ bê bối tài chính và vì đã thất hứa trong việc di dời căn cứ quân sự Mỹ ở Okinawa. Khi nhậm chức, Thủ tướng
Cuộc bầu cử Thượng viện lần này được coi là một cuộc trưng cầu dân ý đối với Thủ tướng Naoto Kan và 10 tháng nắm quyền của đảng DPJ, nhưng cuộc trắc nghiệm này cũng có tính chất quyết định đối với tương lai của toàn nước Nhật. Ủng hộ dành cho đảng DPJ đã gia tăng sau khi ông Kan nhậm chức, nhưng nhanh chóng sụt giảm từ 60% xuống còn 39% sau khi vị tân lãnh đạo này đề xuất tăng gấp đôi thuế bán hàng từ 5% lên 10% nhằm giảm bớt nợ quốc gia. Đây được coi là nguyên nhân chính dẫn đến thất bại của đảng DPJ trong cuộc bỏ phiếu Thượng viện lần này.
Thật ra thì do có đa số rộng rãi ở Hạ viện, nên dù kết quả bầu cử hôm 11/7 có như thế nào thì đảng DPJ vẫn yên vị. Nhưng Thủ tướng Naoto Kan muốn tránh tái diễn kịch bản của năm 2007, khi đảng LPD cầm quyền lúc ấy không có được đa số ở Thượng viện và mỗi lần muốn thông qua đạo luật nào đều phải mặc cả, thương lượng dằng dai với các đảng khác.
Khác với người tiền nhiệm chỉ tập trung vào chính sách đối ngoại và an sinh xã hội, ông Naoto Kan đề nghị phải thảo luận sâu rộng về việc cải tổ hệ thống thuế khóa, bởi vì theo ông, nếu cứ để nguyên như vậy, trong vài năm nữa, Nhật Bản cũng sẽ gặp tình trạng giống như Hy Lạp (nợ công của Nhật Bản hiện đã lên tới 10.000 tỉ USD, tức là gần gấp đôi tổng sản phẩm nội địa của nước này). Cụ thể, Thủ tướng Nhật Bản đề nghị tăng thuế tiêu dùng. Nhưng muốn thực hiện những cải tổ đó, Thủ tướng
Theo các nhà phân tích, sau một thập niên triền miên trong suy thoái kinh tế, Nhật Bản cần ổn định chính trị. Theo họ, các ngành công nghiệp của Nhật vẫn có sức cạnh tranh rất mạnh, nhưng lại đang thiếu sáng kiến chính trị để dần đưa nền kinh tế trì trệ này trở lại con đường tăng trưởng. Ngoài việc vực dậy nền kinh tế, ông Naoto Kan còn phải giải quyết nhiều vấn đề gay go khác, đặc biệt là việc di chuyển căn cứ quân sự Mỹ ở Okinawa, một căn cứ vẫn gây bất bình trong dân chúng Nhật Bản.
Phát biểu trong buổi họp báo đêm 11/7, Thủ tướng
Còn theo kênh truyền hình NHK, phát biểu trước các nghị sĩ Quốc hội vào sáng ngày 12/7, Thủ tướng
Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, cơ hội giành lại thế đa số tại Thượng viện của đảng DPJ vẫn còn, dù khả năng rất thấp. Đó là tìm kiếm một liên minh mới, tuy rằng Tổng thư ký DPJ, Yukio Edano, trước đó cho biết hiện đảng này chưa nghĩ đến việc liên minh với các đảng khác để có đa số tại Thượng viện. Được biết, đảng PNP, liên minh của đảng DPJ cầm quyền, đã không giành được ghế nào trong cuộc bầu cử vừa qua.
Theo giới quan sát, có nhiều khả năng "đảng Cho mọi người" (Minna no To), và đảng Komeito mới, sẽ liên minh với đảng cầm quyền. Phát biểu trên kênh truyền hình tư nhân TV Tokyo ngày 12/7, Chủ tịch đảng Minna no To, ông Yoshimi Watanabe, không phủ nhận khả năng hợp tác với đảng DPJ nhưng cũng giải thích rằng DPJ đã làm hoàn toàn trái ngược với những gì họ đã hứa ban đầu. Minna no To chủ trương phân quyền quản lý nhà nước, ủng hộ giảm thuế cho các doanh nghiệp và giảm thuế tiêu dùng.
Ông Yoshimi Watanabe cho biết có thể hợp tác với DPJ trong các chính sách cụ thể. Trong khi đó, lãnh đạo đảng LDP, Sadakazu Tanigaki, thì nói LDP sẵn sàng trao đổi về các chính sách cụ thể với DPJ, nhưng loại trừ khả năng thành lập một đại liên minh
