Sáng ngày 5/9 vừa qua, vùng biên giới Nga-Estonia bỗng trở nên không còn yên tĩnh như từ trước tới nay. Báo chí châu Âu đăng tải câu chuyện: Một chốt biên phòng Estonia đã lâm vào tình trạng tê liệt mọi liên lạc bằng vô tuyến lẫn hữu tuyến. Ngay lập tức, những quân nhân Nga xuất hiện và bắt giữ, bắt đi một quan chức địa phương. Đó là Eston Kohver, một sĩ quan phản gián thuộc Cơ quan An ninh KAPO của Estonia.
Theo lời thuật lại của báo chí châu Âu thì trong vài năm gần đây, Kohver được giao nhiệm vu theo dõi một tập đoàn mafia buôn lậu hàng hóa xuyên biên giới tại thị trấn Luhamaa. Nhưng việc ông ta bị đặc nhiệm Nga bắt vào thời điểm hiện tại là điều cực kỳ tai hại không chỉ đối với bản thân Kohver mà còn cả quan hệ giữa hai quốc gia Estonia với Nga.
Trong khi đó ở Tallinn, cả Tổng thống Estonia Toomas Hendrik lẫn lãnh đạo KAPO Arnold Sinisalu đều không muốn sự việc bị đẩy đi quá xa, hy vọng đó chỉ là một "sự cố" mang tính địa phương. Đa số ý kiến của giới quan sát đều nhìn nhận vụ việc sĩ quan phản gián Kohver bị lính Nga bắt có khả năng liên quan đến vấn đề buôn lậu qua biên giới giữa 2 nước có phần nào dính líu đến lực lượng an ninh Nga. Kohver đã vô tình hay cố ý chen vào việc làm ăn của các nhân vật ngầm nên đã bị tóm.
Tuy nhiên, vào Chủ nhật, ngày 7/9, phía Nga tung ra một câu chuyện khác với phương Tây. Kohver được đưa đến Moskva và bị thẩm vấn trước ống kính truyền hình. Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) tuyên bố Kohver bị bắt trên đất Nga. FSB cáo buộc Kohver là một trong những điệp viên của KAPO chuyên đột nhập qua biên giới để tuyển mộ công dân Nga làm gián điệp cho Estonia. Từ năm 2011, Kohver đã bị FSB nhận diện là điệp viên của KAPO.
Trong một tuyên bố FSB còn cho biết, các nhân viên cơ quan này tịch thu được từ Kohver một khẩu súng ngắn hiệu Taurus cùng đạn dược, 5.000 euro tiền mặt, trang thiết bị đặc biệt để cài nghe lén, và các giấy tờ, tài liệu mang nội dung liên quan đến một phi vụ gián điệp.
Eerik-Niiles Kross, cựu lãnh đạo Cơ quan Tình báo Estonia cho rằng, hoạt động gián điệp giữa Nga và Estonia không phải là chuyện gì mới mẻ, mà nó xảy ra thường xuyên. Tổng thống Estonia đã từng tuyên bố lật tẩy 4 điệp viên Nga trong vòng 5 năm qua. Năm 2008, Estonia phát hiện Herman Simm, quan chức an ninh cao nhất trong Bộ Quốc phòng, là điệp viên Nga. Và trong 2 năm gần đây, KAPO cũng phát hiện thêm 2 điệp viên Nga nữa trong hàng ngũ của mình.
Theo Kross, việc Nga bắt Kohver vào thời điểm hiện nay là một sự tính toán nào đó. Ông này cho rằng việc Kohver được dẫn giải về Moskva và đưa lên sóng truyền hình là nhằm gửi đi một thông điệp nhất định tới Estonia và các đồng minh ở phương Tây.
Bây giờ, vấn đề được quan tâm theo dõi là số phận của Kohver sẽ như thế nào, và người ta lo ngại Kohver đang bị mắc kẹt trong một cuộc chơi lớn giữa Nga với các nước phương Tây. Phương Tây đang chú ý theo dõi xem nước Nga của Tổng thống Vladimir Putin sẽ tiếp tục những hành động cứng rắn với các nước đồng minh của NATO ngay sát cạnh mình như thế nào.
Phương Tây đánh giá vụ bắt người mang tính chất khiêu khích, bởi nó xảy ra chỉ 2 ngày sau khi Tổng thống Mỹ Barack Obama đến thăm Estonia để thể hiện "sự đoàn kết" và trấn an các đồng minh vùng Baltic rằng, Mỹ sẽ bảo đảm an ninh cho các quốc gia đồng minh NATO tại đây trước "mối đe dọa" từ Nga. Hơn nữa, vụ bắt người diễn ra ngay sau khi NATO công bố kế hoạch thành lập một lực lượng phản ứng nhanh để đối phó với Nga.
Trong một động thái khiêu khích khác, ngay sau khi Nga tuyên bố bắt giữ điệp viên Estonia, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Chuck Hagel đã đến Tbilisi trong chuyến thăm Gruzia đầy dụng ý. Tại Hội nghị cấp cao NATO ngày 4 và 5-9 vừa qua, Gruzia được trao cho quy chế Đối tác tăng cường cơ hội NATO, giữa lúc cuộc khủng hoảng Ukraina đang tiếp diễn và cuộc đối đầu giữa Nga với các nước thành viên NATO đang ngày càng quyết liệt. Do đó, chuyến thăm Tbilisi của ông Hagel được cho là nhằm mục đích tăng cường hợp tác quân sự, đồng thời giúp đỡ Gruzia gia nhập NATO.
Không giấu giếm, ông Hagel đã phát biểu tại cuộc họp báo hôm 7/9 rằng, với tư thế đối tác mới với NATO, Gruzia sẽ có nhiều cơ hội tham gia các hoạt động tập trận quân sự chung và gia tăng hợp tác quốc phòng nhiều hơn nữa với khối này - những bước đi chuẩn bị cho việc chính thức gia nhập khối.
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ đã khéo léo khơi gợi lại "kỷ niệm" cuộc giao tranh 5 ngày giữa Nga và Gruzia ở Nam Ossetia vào năm 2008 (sau đó tỉnh này tuyên bố độc lập tách khỏi Gruzia và được Nga công nhận cùng với Abkhazia ở cực Tây Gruzia) để tự bản thân Bộ trưởng Quốc phòng Gruzia Irakli Alasania lên tiếng "cảnh báo" về tính chất bấp bênh của thỏa thuận ngừng bắn vừa được ký kết giữa chính quyền Ukraina với quân ly khai Đông Ukraina. Từ đó, ông Alasania bị lôi cuốn theo chiều hướng "cần có NATO" và vũ khí của NATO hay Mỹ. Trước mắt, ông Hagel đang chào mời ông Alasania mua máy bay trực thăng Blackhawk (down) của Mỹ.
Một đội điều tra hỗn hợp Nga-Estonia đã tiến hành điều tra, xác định có phải lính Nga đã sang biên giới Estonia để bắt người hay không. Còn cựu lãnh đạo tình báo Kross cho rằng, việc lính Nga sang lãnh thổ Estonia - thành viên NATO - để bắt Kohver, cũng được xem là người trong phạm vi liên minh của NATO, nếu có thật sẽ là một động thái không có tiền lệ.
Marko Mikhelson, Chủ tịch Ủy ban đối ngoại Quốc hội Estonia cho rằng làm to chuyện vụ việc này sẽ không có lợi cho Estonia
