Bán đảo Crưm: Những thăng trầm lịch sử

Trong suốt thời gian qua, bán đảo Crưm đã trở thành tiêu điểm của các phương tiện thông tin trên thế giới. Theo dòng sự kiện, tờ Sự thật thanh niên của Nga đã có bài lần ngược trở về những biến cố của bán đảo này qua các thời kỳ từ thời Trung cổ đến thời hậu Xôviết.

Crưm từ thời khai sinh lập địa đến thế kỷ XVIII

Bán đảo Crưm luôn là một điểm giao thoa văn hóa và cũng là nơi ẩn chứa nhiều mâu thuẫn. Bán đảo có phong cảnh đẹp như tranh này là một vùng đất nhô ra từ phía nam phần lục địa. Nó nằm giữa biển Đen và biển Azov, ngăn cách với Nga ở phía đông bằng eo biển hẹp Kerch.

Crưm  từng có hàng thế kỷ sống dưới chế độ thuộc địa và bị các đế chế cũng như bộ tộc du mục xâm chiếm.

Thời Trung cổ, một phần Crưm  bị Hy Lạp chiếm giữ. Những người Hy lạp này đến đây từ thời  cổ đại. Từ thế kỷ XIII có người Tatars, người Ý, người Scandinavi, người Slave, người Khazar...

Thế kỷ XIII, Crưm thống nhất dưới sự cai trị của Golden Horde - thủ lĩnh người Tatars. Tuy nhiên, bờ biển miền Nam vẫn là thuộc địa của người Ý. Đã có một hợp đồng đặc biệt với người Ý. Trong thế kỷ XV, Golden Horde chia tách Crưm như một mảnh vỡ của Horde ở Crưm và Hãn Quốc Crưm  được thành lập. Hãn Quốc là đối tác chính của Nga cho đến thời điểm khi đế chế Thổ Nhĩ Kỳ tiến hành  xâm lược.

Từ khi Crưm  thuộc Thổ Nhĩ Kỳ, theo lệnh của Istanbul. những người Hãn Quốc được bổ nhiệm, vì vậy Hãn Quốc chiến tranh với Moskva. Các cuộc tấn công bất tận đã làm kiệt sức Đế chế Nga vào cuối thế kỷ XVIII và buộc họ phải nhường Crưm  cho Hãn Quốc.

Crưm  trở thành một phần của Đế chế Nga vào năm 1783. Phía bắc Crưm  tiếp giáp với lãnh thổ của Nikolaev, Kherson  trước đây và hôm nay là lãnh thổ của Ukraina. Và có thời kỳ, Crưm  không phải là của ai, hầu như không có người ở. Vì nơi đây luôn có các cuộc tấn công của Thổ Nhĩ Kỳ.

Những người định cư đầu tiên ở Crưm  là những điền chủ người Nga đem theo những nông dân Nga đi cùng. Ở đó đã có những ưu đãi (cốt truyện  "Linh hồn chết" của Gogol được xây dựng dựa trên mánh khóe gian lận xung quanh những ưu đãi đó).

Lâu đài Chim Yến, một trong những thắng cảnh nổi tiếng của Crưm.
Lâu đài Chim Yến, một trong những thắng cảnh nổi tiếng của Crưm.

Những người Tatars ở Crưm  đã không hề có sự kháng cự nào. Họ quá mệt mỏi vì Thổ Nhĩ Kỳ liên tục thúc ép họ kình địch với Nga. Đã có lúc người Nga đối xử với người Tatars như kẻ thù. Song người Nga đã nhanh chóng thay đổi quan điểm của họ. Tatars sớm xuất hiện tại Moskva và họ nhanh chóng gây được tín nhiệm với Moskva do đức tính trung thực của mình.

Crưm  nhanh chóng làm chủ và thậm chí đã trở thành một điểm đến nghỉ mát nổi tiếng. Văn hóa Hãn Quốc Crưm  đã thu hút Puskin, người bị cấm không được đi ra nước ngoài, ông đã tìm thấy hứng khởi sáng tạo mừng với các cung điện trong Bakhchisarai (Cung điện đã nhanh chóng được phục hồi sau các cuộc tấn công) và Puskin đã làm cho văn hóa Tatars - Crưm  bất tử trong bài thơ của ông "Vòi phun nước của Bakhchisarai”.

Châu Âu, tất nhiên, đã không tha thứ cho Đế chế Nga vì họ đã mất Crưm. Đó là lý do tại sao châu Âu đã gây ra một cuộc chiến tranh quy mô lớn chống lại Nga trong những năm 1853 - 1856, chủ yếu trên lãnh thổ Crưm, mặc dù cuộc chiến đó cũng đã xảy ra ở Kamchatka và Solovki.

Tóm lại, đó là sự xâm lược của thế giới phương Tây chống lại Đế chế Nga (ở Phương Tây, người ta gọi cuộc chiến này là chiến tranh Phương Đông). Ở Nga, địa ngục này được nhớ dến dưới cái tên Cuộc chiến tranh Crưm.

Ai đã chuyển giao Crưm cho Ukraina?

Sau khi Chiến tranh Vệ quốc và Chiến tranh thế giới thứ 2 chấm dứt. (Năm 1921, Crưm  gia nhập vào Cộng hòa XHCN Liên bang Xôviết). Dựa trên cơ sở là những người Tatars - Crưm đã chạy sang phía kẻ thù (chẳng khác nào như trong số những kẻ tiếp tay cho Hitler thì không thể có đại diện của các quốc gia khác). Joseph Stalin trục xuất tất cả những người Tatars Crưm. Và năm 1945, đã bãi bỏ chế độ tự trị của Crưm trong Cộng hòa XHCN Liên bang Xôviết.

Những người lính tham gia cuộc chiến tranh Crưm (1853-1856).
Những người lính tham gia cuộc chiến tranh Crưm (1853-1856).

Chiến tranh chấm dứt chưa được bao lâu, đã xảy ra một sự kiện phức tạp khác, đó là chuyển giao Crưm cho Ukraina. Cho đến bây giờ vẫn chưa rõ một cách chính xác là điều gì đã đẩy Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô Nikita Khrushchev năm 1954 tới bước ngông cuồng này. Có hai giả thuyết cơ bản: hoặc là ông muốn bao phủ quá khứ đen tối của mình, hoặc ông là con người chuyên chế.

Giả thuyết đầu tiên là dựa trên thực tế rằng, Khrushchev đã tung ra chiêu bài chống "sùng bái cá nhân". Dưới thời Stalin, ông làm việc tại Ukraina và đằng sau ông có bao nhiêu người phạm tội. Để mọi người Ukraina không nhớ tới điều đó, Tổng bí thư Khrushchev đã trở nên hào hiệp...

Hầu hết lại tin vào giả thiết thứ hai: Năm 1954 là năm tổ chức kỷ niệm 300 năm thống nhất Ukraina với Nga. Và Khrushchev đã quyết định làm một món quà tặng nước cộng hòa này.

Vấn đề này được quyết định tại cuộc họp của Đoàn Chủ tịch Xôviết Tối cao Liên Xô trong vòng 15 phút. Tất cả mọi người đều có ý kiến đồng ý, chỉ độc nhất có một chiến sĩ Mácxít Phần Lan, ông Otto Kuusinen có ý kiến khác: “Chỉ có ở nước ta mới có thể có người dân vĩ đại như người Nga, đã không do dự và hào phóng trao một trong các tỉnh, thành của mình cho một dân tộc anh em khác”.

Hiến pháp yêu cầu tiến hành một cuộc trưng cầu dân ý, song cuộc trưng cầu đó không được thực hiện.

Cuối năm 1991, một thỏa thuận miệng đã diễn ra tại Phủ Tổng thống Liên Xô giữa Leonid Kravchuk, ông chủ cuối cùng của CHXHCNXV Ukraina với tân Tổng thống Nga Eltsine. Khi nhận ra rằng trước đây Crưm đã được chuyển giao cho Ukraina bất hợp pháp, nên Leonid Kravchuk đã thận trọng hỏi  Eltsine:

- Thế còn Crưm?

- Vâng, đó là của các bạn! 

Eltsine - con người có thể giành quyền lực với bất kỳ giá nào, đã trả lời như thế.

Nhưng thực tế trên bán đảo này như thế nào? Hầu như tất cả mọi người đều biết. Rõ ràng trong thực tế là, tại Crưm ngôn ngữ nhiều người dùng là tiếng Nga, đồng tiền được sử dụng hàng ngày là đồng rúp. Tại Crưm, có hơn một nửa người Nga và hầu như không có người Ukraina.

Tất nhiên, nếu tinh tế mà hiểu, thì đó là miếng vải màn che mắt thánh của Nikita Khrutsov. Điều này không chỉ các nhà sử học mà tất cả mọi người cần phải nhớ

Ninh Công Khoát (tổng hợp)

Các tin khác

Vụ tập kích làm rung chuyển những bàn đàm phán

Vụ tập kích làm rung chuyển những bàn đàm phán

Đêm 7/5, Israel phóng tên lửa xuống khu vực ngoại ô Beirut, tiêu diệt Ahmed Ali Balout - chỉ huy lực lượng Radwan của Hezbollah. Đây là lần đầu thủ đô Lebanon bị tấn công kể từ lệnh ngừng bắn hơn 3 tuần trước. Đòn tập kích làm rung chuyển nền tảng mong manh của thỏa thuận và phủ bóng lên những nỗ lực ngoại giao giữa Mỹ và Iran.

Nhật Bản nới quy định xuất khẩu quốc phòng

Nhật Bản nới quy định xuất khẩu quốc phòng

Theo Viện nghiên cứu chiến lược quốc tế - HSS (Vương quốc Anh), việc Nhật Bản nới lỏng đáng kể các hạn chế đối với xuất khẩu quốc phòng sẽ tạo ra những cơ hội thương mại và ngoại giao quan trọng. Nhưng, trước hết, họ cần giải quyết các vấn đề về năng lực công nghiệp quốc phòng.

NATO trước áp lực tái cấu trúc cơ chế họp cấp cao

NATO trước áp lực tái cấu trúc cơ chế họp cấp cao

Áp lực nội bộ gia tăng buộc NATO xem xét điều chỉnh cơ chế họp cấp cao, trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương xuất hiện nhiều khác biệt về ưu tiên chiến lược. Việc thay đổi nhịp thượng đỉnh đặt ra yêu cầu cân bằng giữa ổn định chính trị và hiệu quả điều phối dài hạn của liên minh.

Mỹ sẽ rút 5.000 quân khỏi châu Âu

Mỹ sẽ rút 5.000 quân khỏi châu Âu

Mối rạn nứt giữa Mỹ và các đồng minh NATO ở châu Âu ngày càng lớn thêm với việc Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ rút 5.000, và có thể nhiều hơn nữa, binh sĩ đóng tại Đức, sau khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz chỉ trích cách Mỹ xử lý xung đột Iran.

Tác động của việc UAE rút khỏi OPEC

Tác động của việc UAE rút khỏi OPEC

Từ ngày 1/5, Các tiểu vương quốc Arab Thống Nhất (UAE) thống báo rút khỏi Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) và cơ chế OPEC+. Việc lựa chọn rút khỏi tổ chức sau gần 60 năm là thành viên ở thời điểm này được coi là cú sốc với “cartel dầu mỏ” do Saudi Arabia dẫn đầu bấy lâu nay, và cả với hệ thống cung ứng năng lượng thế giới.

Trung Đông: Các bên nỗ lực tháo gỡ bế tắc

Trung Đông: Các bên nỗ lực tháo gỡ bế tắc

Những ngày qua, Tổng thống Mỹ liên tục đưa ra nhiều thay đổi bất ngờ trong nỗ lực tháo gỡ bế tắc ở Iran. Sau khi cho rằng Iran vẫn chưa “trả giá đủ lớn”, ngày 5/5, ông đưa ra cái gọi là Dự án Tự do, để giúp các tàu và thủy thủ đoàn bị mắc kẹt thoát khỏi Vịnh Persic, nhưng cũng nhằm làm suy yếu sự kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz.

Một cuộc so găng ở độ cao 550km

Một cuộc so găng ở độ cao 550km

Bình minh ngày 24/2/2022 không chỉ được đánh dấu bằng tiếng xích xe tăng Nga gầm rú vượt qua biên giới Ukraine, mà còn bởi một “cú đánh bồi” lạnh lùng và vô hình trên không gian mạng. Đúng một giờ trước khi phát súng đầu tiên nổ ra, mã độc AcidRain đã âm thầm đánh sập mạng vệ tinh của Viasat, khiến hàng nghìn modem trở thành những khối nhựa vô dụng. Một phần hệ thống liên lạc chỉ huy của Ukraine lập tức tê liệt, 5.800 turbine điện gió ở Đức mất kết nối điều khiển từ xa, hàng chục nghìn thuê bao internet ở Pháp, Hungary, Hy Lạp và Ba Lan mất kết nối. Đó là buổi sáng khiến thế giới hiểu ra: bầu trời thấp không còn là vùng trung lập, mà đã trở thành chiến trường.

Vịnh Aden lại dậy sóng

Vịnh Aden lại dậy sóng

Một loạt tàu thương mại bị cướp biển khống chế trên vùng biển Somalia và vịnh Aden chỉ trong khoảng 2 tuần, từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 5/2026. Đây là tốc độ leo thang chưa từng thấy kể từ thập kỷ trước - thời điểm hành lang hàng hải này trở thành nỗi kinh hoàng của ngành vận tải biển toàn cầu. Điều gì đã kéo “bóng ma hải tặc” trở lại, và tại sao đúng vào lúc này?

Những thông điệp từ nước Anh

Những thông điệp từ nước Anh

Giữa lúc quan hệ Anh - Mỹ đang trải qua thử thách nghiêm trọng, chuyến thăm kéo dài 4 ngày của Quốc vương Charles III tới Washington nhân kỷ niệm 250 năm ngày ký Tuyên ngôn Độc lập đã mang theo nhiều thông điệp quan trọng về “mối quan hệ đặc biệt” giữa hai bên.

Liên hợp quốc tìm người kế nhiệm Tổng Thư ký Antonio Guterres: Cuộc đua ngắn hay dài nhất?

Liên hợp quốc tìm người kế nhiệm Tổng Thư ký Antonio Guterres: Cuộc đua ngắn hay dài nhất?

Ngày 21 và 22/4 vừa qua, 4 ứng cử viên cho chức Tổng Thư ký Liên hợp quốc đã trải qua các phiên đối thoại trực tiếp trước Đại Hội đồng - sự kiện được ví như “một trong những cuộc phỏng vấn xin việc khắt khe nhất thế giới”. Cuộc đua thay thế ông Antonio Guterres, người kết thúc nhiệm kỳ ngày 31/12/2026, đang bước vào giai đoạn quyết định.

Colombia: “Hòa bình toàn diện” hay “chiến tranh toàn phần”?

Colombia: “Hòa bình toàn diện” hay “chiến tranh toàn phần”?

Thỏa thuận hòa bình mang tính bước ngoặt năm 2016 giữa Chính phủ Colombia và lực lượng nổi dậy lớn nhất ở Mỹ Latin đã thành công ở một số khía cạnh: Lực lượng vũ trang Cách mạng Colombia (FARC) đồng ý hạ vũ khí và bạo lực từng tàn phá đất nước đã giảm đáng kể.

Chiến tranh hiện đại và sự phụ thuộc trí tuệ nhân tạo

Chiến tranh hiện đại và sự phụ thuộc trí tuệ nhân tạo

Cuộc xung đột diễn ra tại Trung Đông cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng cao của quân đội Mỹ và Israel vào trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực quân sự, đặc biệt là trong việc xác định mục tiêu và lập kế hoạch tấn công.

Vận tải biển tránh Hormuz, chọn lối Panama

Vận tải biển tránh Hormuz, chọn lối Panama

Hormuz bị phong tỏa đẩy chuỗi cung ứng toàn cầu vào thế đảo lộn, khiến các hãng vận tải đổ dồn qua kênh đào Panama và chấp nhận trả phí ưu tiên cao chưa từng có để tránh rủi ro chậm trễ.

Khi UAE rời khỏi OPEC...

Khi UAE rời khỏi OPEC...

Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) thông báo, kể từ ngày 1/5, nước này rời khỏi Tổ chức Các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) sau 60 năm là thành viên, giáng một đòn nặng nề vào tổ chức này, trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng nguồn cung lớn nhất lịch sử.

Quốc hội gỡ “khó” từ đất đai đến thuế: Mở lối cho dòng chảy nguồn lực

Quốc hội gỡ “khó” từ đất đai đến thuế: Mở lối cho dòng chảy nguồn lực

Chỉ với 12 ngày làm việc, nhưng Kỳ họp thứ Nhất Quốc hội khóa XVI đã thực hiện rất nhiều nhiệm vụ quan trọng: đó là, tập trung kiện toàn bộ máy Nhà nước, bầu các chức danh lãnh đạo cao cấp; kịp thời thể chế hóa nhiều chủ trương, chính sách thành pháp luật để triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; đồng thời, quyết định các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh và đối ngoại, trong đó có nhiều nhiệm vụ gấp rút, cấp bách; thông qua 9 luật và 31 nghị quyết.

Những lá phiếu giữa đống đổ nát Gaza

Những lá phiếu giữa đống đổ nát Gaza

Cuộc bầu cử đầu tiên của người Gaza sau hơn 2 thập kỷ, diễn ra tại thành phố Deir al-Balah hôm 26/4, đã chứng kiến thắng lợi nghiêng về những ứng viên được cho là có liên hệ với Chính quyền Palestine (PA). Nhưng, đằng sau kết quả ấy vẫn là những câu hỏi thực chất chưa có lời đáp về năng lực quản trị và vai trò của PA trong một cục diện mà họ hầu như bị gạt ra ngoài lề.

Eo biển Hormuz và “cơn địa chấn” năng lượng

Eo biển Hormuz và “cơn địa chấn” năng lượng

Những chuyến tàu dầu bắt đầu khựng lại ở eo biển Hormuz, khi cuộc xung đột Iran nổ ra đang khiến cả thế giới như nín thở. “Chúng ta đang đối mặt với mối đe dọa an ninh năng lượng lớn nhất trong lịch sử”, ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đã thốt lên như vậy và nó không phải là lời nói quá.

EU chính thức phê duyệt gói vay 90 tỷ euro cho Ukraine

EU chính thức phê duyệt gói vay 90 tỷ euro cho Ukraine

Liên minh châu Âu (EU) hôm 23/4 đã phê duyệt gói vay 90 tỷ euro để giúp Ukraine đáp ứng các nhu cầu kinh tế và quân sự trong 2 năm, theo tuyên bố của Síp, Chủ tịch luân phiên của EU. Đồng thời, phê duyệt một loạt biện pháp trừng phạt mới đối với Nga.

Châu Âu và cuộc chiến Trung Đông

Châu Âu và cuộc chiến Trung Đông

Châu Âu đang ở vị thế vô cùng khó xử trong cuộc xung đột Mỹ/Israel - Iran. Họ vừa không phải là bên ra quyết định có ảnh hưởng đến cuộc chiến, vừa không phải là bên trung gian hòa giải có ảnh hưởng đáng kể. Châu Âu chỉ là bên ngoài cuộc, bất lực trong việc can thiệp và là nạn nhân gánh chịu những tổn thất không ngừng lan rộng.

Nước Anh và những trăn trở kéo dài từ một cuộc “ly hôn”

Nước Anh và những trăn trở kéo dài từ một cuộc “ly hôn”

10 năm sau “cuộc ly hôn” thế kỷ, nước Anh vẫn chưa tìm thấy bình yên hậu Brexit. Giữa những hệ lụy kinh tế kéo dài và một nghịch lý là làn sóng mong muốn quay lại EU ngày càng dâng cao trong dư luận, Thủ tướng Keir Starmer đứng trước bài toán nan giải: làm sao để thực hiện lời hứa về một “nước Anh toàn cầu” mà không làm ngơ trước sự đảo chiều tư tưởng của công chúng.