Không thể phủ nhận vai trò quan trọng của hệ thống y tế tư nhân trong việc đáp ứng nhu cầu khám, chữa bệnh ngày càng đa dạng của người dân, góp phần giảm tải cho hệ thống y tế công lập. Tuy nhiên, nếu không quản lý nghiêm, một số phòng khám tư nhân sẽ tiếp tục lợi dụng sự đau yếu của người bệnh để trục lợi, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe, tính mạng người dân và an ninh trật tự xã hội.
Thủ đoạn đối phó với cơ quan chức năng
Theo Sở Y tế Hà Nội, hiện Thủ đô có hơn 4.800 cơ sở khám bệnh, chữa bệnh ngoài công lập, trong đó có 170 phòng khám đa khoa. Trao đổi về công tác kiểm tra các cơ sở y tế tư nhân trên địa bàn Thủ đô, ông Bùi Quốc Vương, Trưởng Phòng Nghiệp vụ Y, Sở Y tế Hà Nội cho biết, công tác quản lý nhà nước đối với các cơ sở y tế ngoài công lập được triển khai thường xuyên, gắn với công tác cấp phép, quản lý hoạt động hành nghề, thanh tra, kiểm tra, hậu kiểm và xử lý vi phạm, nhằm bảo đảm các cơ sở hoạt động đúng quy định của pháp luật, đáp ứng các điều kiện về chuyên môn, chất lượng dịch vụ và an toàn người bệnh.
Ông Bùi Đức Vương cho biết, Sở Y tế tổ chức kiểm tra theo kế hoạch và kiểm tra đột xuất khi cần thiết, tập trung vào các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh ngoài công lập, bao gồm bệnh viện tư nhân, phòng khám đa khoa, phòng khám chuyên khoa và các loại hình cơ sở y tế khác thuộc phạm vi quản lý, đồng thời đề nghị UBND cấp xã/phường phối hợp cử cán bộ tham gia đoàn kiểm tra khi có yêu cầu.
Qua kiểm tra, nếu phát hiện cơ sở có hành vi vi phạm hoặc không còn đáp ứng điều kiện hoạt động theo quy định, đoàn kiểm tra lập biên bản, tổng hợp và báo cáo cấp có thẩm quyền để xem xét, xử lý theo quy định pháp luật. Tùy tính chất, mức độ vi phạm, việc xử lý có thể bao gồm xử phạt vi phạm hành chính, đình chỉ hoạt động, thu hồi giấy phép hoặc áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.
Đồng thời, yêu cầu các cơ sở khắc phục tồn tại, thiếu sót; theo dõi, kiểm tra việc thực hiện kết luận và yêu cầu sau kiểm tra nhằm hạn chế tình trạng tái phạm, bảo đảm hiệu lực, hiệu quả của công tác quản lý nhà nước.
Để đối phó với cơ quan chức năng, nhiều phòng khám tư nhân sử dụng thủ đoạn: Tổ chức hoạt động khám, chữa bệnh tại nhà ở, căn hộ, địa điểm thuê không có biển hiệu để lén lút khám chữa bệnh, gây khó khăn cho công tác phát hiện. Đặc biệt, các phòng khám này còn sử dụng cơ sở quảng cáo, tư vấn, tiếp nhận khách hàng qua mạng xã hội theo lịch hẹn; thay đổi địa điểm, thời gian hoạt động, hoặc thông tin quảng cáo không thống nhất với hoạt động thực tế…
Vậy, kết quả kiểm tra hiện nay ra sao, trong khi có nhiều phòng khám làm ăn “chụp giựt”, gây nguy hại đến sức khỏe của người dân?
Theo ông Nguyễn Trọng Hiếu, Trưởng Phòng Kiểm tra lĩnh vực y tế, Sở Y tế Hà Nội, qua kiểm tra các vi phạm, nhiều phòng khám tồn tại các vi phạm như sau: Hoạt động khám bệnh, chữa bệnh khi chưa có giấy phép hoạt động; thực hiện kỹ thuật hoặc cung cấp dịch vụ vượt quá phạm vi chuyên môn được cấp phép; sử dụng người hành nghề không đáp ứng điều kiện hoặc chưa thực hiện đăng ký hành nghề theo quy định; không duy trì đầy đủ điều kiện về nhân lực, cơ sở vật chất, trang thiết bị; vi phạm quy định về hồ sơ bệnh án, kê đơn, quy trình chuyên môn, an toàn người bệnh; quảng cáo dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh không đúng quy định.
“Đối với các hành vi vi phạm được phát hiện, căn cứ tính chất, mức độ và quy định pháp luật để yêu cầu khắc phục, xử phạt vi phạm hành chính hoặc áp dụng các biện pháp xử lý bổ sung theo thẩm quyền. Đồng thời, Sở Y tế tăng cường giám sát việc chấp hành sau kiểm tra, kiên quyết xử lý các trường hợp tái phạm hoặc vi phạm nghiêm trọng, nhằm bảo đảm an toàn người bệnh và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế tư nhân trên địa bàn thành phố”, ông Nguyễn Trọng Hiếu cho biết.
Siết chặt quản lý, tăng cường kiểm tra đột xuất
Thời gian qua, tại Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và một số thành phố lớn nổi lên tình trạng một số phòng khám tư nhân vi phạm theo kiểu “vẽ bệnh, moi tiền”, điều này đặt ra yêu cầu bức thiết về công tác quản lý, kiểm tra, phát hiện và ngăn chặn.
Tại Hà Nội, theo ông Bùi Quốc Vương, việc kiểm tra, hậu kiểm cho dù được thực hiện thường xuyên, liên tục nhưng số lượng cơ sở kiểm tra chưa được nhiều, chiếm tỷ lệ nhỏ trên tổng số cơ sở hành nghề toàn địa bàn; việc kiểm tra hậu kiểm còn chưa bao phủ hết đối với toàn bộ 126 xã, phường. Nguyên nhân một phần do địa bàn thành phố rộng, số lượng cơ sở hành nghề lớn, trong khi nhân lực trực tiếp thực hiện công tác cấp phép và quản lý hành nghề y dược tư nhân còn ít.
Theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh, giấy phép hành nghề có giá trị toàn quốc, do vậy, để đảm bảo việc cấp phép đúng người, đúng quy định, ngăn chặn việc cho thuê, mượn chứng chỉ hành nghề, Sở Y tế yêu cầu các cơ sở phải có các văn bản xác minh về điều kiện hành nghề của người đề nghị cấp giấy phép hành nghề, cấp giấy phép hoạt động đối với các Sở Y tế tỉnh/thành phố khác. Theo quy định hiện nay, việc cấp giấy phép hoạt động là cấp 1 lần (giấy phép có giá trị vĩnh viễn), do đó một bộ phận cơ sở hành nghề sau khi cấp phép đã không duy trì điều kiện hoạt động, ảnh hưởng đến chất lượng cung ứng dịch vụ.
Ông Vương cũng nêu, các cơ sở hành nghề không phép thường không treo biển hiệu nên khó khăn cho công tác giám sát và phát hiện vi phạm. Nhiều cơ sở hành nghề khi ngừng hoạt động do thiếu nhân lực, do khó khăn tài chính hoặc kinh doanh không hiệu quả nhưng không thực hiện thông báo, báo cáo để làm thủ tục ngừng hoạt động.
Việc theo dõi hoạt động hành nghề không phép chủ yếu dựa trên sự giám sát, báo cáo của cấp chính quyền địa phương (với đặc thù địa bàn rộng, cơ sở cung cấp dịch vụ không phép tại các chung cư, ngõ, xóm thậm chí là các tiệm gội đầu, làm móng tay ... không treo biển hiệu).
Tương tự, TP Hồ Chí Minh có 39.195 cơ sở y tế tư nhân, trong đó có 358 phòng khám đa khoa, 11.066 phòng khám chuyên khoa và 18.676 cơ sở kinh doanh. Đây là nguồn lực lớn về cơ sở vật chất, nhân lực, trang thiết bị, thuốc, kỹ thuật chuyên môn và khả năng cung ứng dịch vụ.
Tuy nhiên, qua kiểm tra Sở Y tế TP Hồ Chí Minh đã phát hiện nhiều vi phạm tại phòng khám tư nhân. Trong đó, nổi lên một số cơ sở khám bệnh theo kiểu "vẽ bệnh, moi tiền"; cung cấp dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh hoặc thực hiện phẫu thuật, thủ thuật không đúng phạm vi được cấp phép; hoạt động khi chưa có giấy phép hoặc người hành nghề không có chứng chỉ hành nghề, hoặc đang trong thời gian bị tước chứng chỉ; đăng tải hoạt động quảng cáo vượt quá phạm vi cho phép...
Trước thực trạng “vẽ bệnh, moi tiền”, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) đã có công văn yêu cầu kiểm tra hoạt động khám bệnh, chữa bệnh của các cơ sở y tế tư nhân trên địa bàn.
Tại Hà Nội, trao đổi với phóng viên Báo CAND, đại diện Sở Y tế Hà Nội cho biết, sau khi có công văn, Sở tập trung rà soát và tăng cường kiểm tra đột xuất đối với những cơ sở có dấu hiệu vi phạm, thường xuyên có phản ánh, kiến nghị của người dân.
Đối với vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, Sở Y tế phối hợp, chuyển hồ sơ đến cơ quan công an có thẩm quyền để xem xét, xử lý. Sở cũng chú trọng công khai thông tin về các cơ sở bị xử lý theo quy định trên Cổng thông tin điện tử của Sở Y tế để người dân biết và chủ động lựa chọn dịch vụ y tế an toàn. Sở Y tế Hà Nội cho biết, khi nào có kết quả kiểm tra cụ thể, Sở sẽ tổng hợp báo cáo.
Trước thực trạng nhức nhối nêu trên, để ngăn chặn, Sở Y tế Hà Nội cho rằng, ngoài tăng cường hậu kiểm sau cấp phép, kiểm tra việc duy trì điều kiện hoạt động, cần tổ chức kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm và kiểm tra đột xuất đối với cơ sở có dấu hiệu vi phạm, nhiều phản ánh hoặc nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn người bệnh.
Chủ động rà soát quảng cáo dịch vụ y tế trên mạng xã hội, kịp thời xác minh các dấu hiệu quảng cáo sai quy định, cung cấp dịch vụ vượt phạm vi chuyên môn hoặc gây hiểu nhầm cho người bệnh. Theo dõi việc khắc phục sau kiểm tra, tái kiểm tra đối với cơ sở chậm khắc phục hoặc tái phạm; công khai kết quả xử lý theo quy định.
Tuy nhiên, Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính pháp (Hà Nội) cho rằng, cần chuyển từ tư duy xử lý khi hậu quả đã xảy ra sang tư duy phòng ngừa chủ động, phát hiện sớm dấu hiệu bất thường và can thiệp kịp thời. Việc này đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý y tế, cơ quan công an, tổ chức nghề nghiệp, cơ sở khám, chữa bệnh và chính người dân.
Biện pháp mạnh là cần tăng cường thanh tra, kiểm tra chuyên môn đối với các cơ sở y tế tư nhân. Cần đặc biệt chú ý những cơ sở quảng cáo dịch vụ giá rất thấp để thu hút người bệnh nhưng sau đó liên tục chỉ định thêm xét nghiệm, thủ thuật hoặc gói điều trị có chi phí cao bất thường.
Luật sư Cường cũng cho rằng, cần tăng cường giám sát độc lập đối với các chỉ định chuyên môn và kết quả xét nghiệm. Đây là khâu rất quan trọng vì hành vi “vẽ bệnh” có thể được thực hiện ngay trong quá trình khám, xét nghiệm hoặc tư vấn điều trị.
Chia sẻ thêm về cần nâng cao hiệu quả thanh, kiểm tra, TS Nguyễn Huy Quang - Trưởng Ban Tư vấn, Phản biện và Giám định xã hội (Tổng hội Y học Việt Nam), nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế cho rằng, cán bộ thanh tra, kiểm tra cần được nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng thanh tra, tránh tình trạng kiểm tra qua loa không phát hiện ra được hành vi vi phạm; hoặc lợi dụng kiểm tra, thanh tra để nhũng nhiễu bác sĩ và cơ sở khám chữa bệnh.
Đồng thời, ông đề xuất Bộ Y tế phát động đợt kiểm tra chuyên đề trên toàn quốc về việc vẽ bệnh, thương mại hoá y tế để cảnh báo toàn ngành y tế cũng như toàn xã hội.
Bên cạnh đó công khai danh tính bác sĩ và cơ sở vi phạm trên các phương tiện thông tin đại chúng. Việc này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín, nguồn thu của cơ sở, từ đó mới đủ sức răn đe và ngăn chặn vi phạm.
Đặc biệt cơ quan quản lý cấp xã, phường phải sát sao, tăng cường kiểm tra, nhất là với những phòng khám có yếu tố nước ngoài thường "vẽ bệnh" phụ khoa, nam khoa để thu từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng/bệnh nhân.
Chuyên gia cũng đề xuất công khai giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh và bắt buộc áp dụng hồ sơ bệnh án điện tử ở các cơ sở y tế tư nhân. Dữ liệu bệnh án điện tử được tích hợp liên thông sẽ giúp cơ quan chức năng có thể kiểm tra, giám sát trực tuyến ngay từ xa mà không nhất thiết phải đến tận nơi.
Đồng thời, cơ quan báo chí, truyền thông cần tích cực vào cuộc phản ánh các sai phạm nhằm tạo dư luận xã hội mạnh mẽ, khiến các cơ sở và bác sĩ vi phạm phải thực hiện nghiêm minh các quy định của pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh. Đặc biệt, là thực hiện quy trình khám bệnh, chữa bệnh theo danh mục chuyên môn kỹ thuật được phép.
TS Nguyễn Huy Quang cho rằng, chủ cơ sở phòng khám và người hành nghề phải tuân thủ nghiêm các quy định về chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp, đặc biệt phải xây dựng các quy trình chuyên môn kỹ thuật và thực hiện đúng quy định.
Chủ cơ sở chấm dứt tình trạng giao chỉ tiêu/khoán doanh số cho bác sĩ (như bắt phải vẽ bệnh, phải kê đơn thuốc đắt tiền hơn, hoặc thực phẩm chức năng để thu tiền).
Các cơ quan chức năng cần bắt buộc chủ phòng khám và bác sĩ ký cam kết thực hiện đúng quy trình chuyên môn, nếu vi phạm phải chịu hoàn toàn trách nhiệm trước pháp luật.
Đồng thời ông khuyến cáo người bệnh cần tự bảo vệ quyền lợi của mình bằng cách lựa chọn các cơ sở khám chữa bệnh uy tín, có giấy phép hoạt động và bác sĩ phải có giấy phép hành nghề, có phạm vi chuyên môn được cấp phép rõ ràng.
Khi có dấu hiệu nghi ngờ (ví dụ khám phụ khoa bình thường nhưng bác sĩ kết luận bị viêm nhiễm... người bệnh phải chủ động hỏi bác sĩ rõ tôi đang bình thường không có triệu chứng sao lại kết luận viêm nhiễm, phác đồ điều trị là gì), yêu cầu cam kết và cảnh báo sẽ tố cáo tới cơ quan chức năng nếu phát hiện sai phạm.
Chủ động phản ánh với cơ quan quản lý khi gặp các hành vi vi phạm, những vấn đề bất thường của bác sĩ, của phòng khám để có cơ sở xử lý.