Ai đã lợi dụng hoàn cảnh đặc thù của hiện trường?

Điều đáng chú ý, vụ việc xảy ra tại khu vực đang triển khai Dự án Đường nối đường Hồ Chí Minh nhánh Đông với đường Hồ Chí Minh nhánh Tây, nơi cùng lúc tồn tại nhiều hoạt động như thi công công trình, khai thác tận dụng gỗ, khảo sát thiết kế bổ sung và bảo vệ rừng. Câu hỏi được đặt ra là ai đã lợi dụng hoàn cảnh đặc thù ấy để thực hiện hành vi khai thác gỗ trái pháp luật?

Lần theo dấu vết trong tiểu khu 600T

Giữa cái nắng gay gắt của ngày cuối cùng của tháng 5/2026, PV Báo CAND theo chân lực lượng kiểm lâm và cán bộ Ban Quản lý rừng phòng hộ (RPH) lưu vực sông Bến Hải tiếp cận hiện trường vụ khai thác gỗ trái phép tại tiểu khu 600T, xã Cồn Tiên.

Từ tuyến đường nối đường Hồ Chí Minh nhánh Đông với đường Hồ Chí Minh nhánh Tây đang trong quá trình thi công, đoàn công tác men theo những mái taluy dương dựng đứng vừa được đào mở. Đất đỏ bazan còn mới nguyên màu, nhiều đoạn vẫn in hằn vệt bánh xích của xe cơ giới. Phía xa, tiếng máy đào và xe ben vẫn vọng lại giữa không gian núi rừng.

Rời tuyến đường chính, chúng tôi lần theo những lối mòn dẫn vào khu vực rừng tự nhiên. Giữa màu xanh của cây bụi, dây leo và thảm thực vật tái sinh, những gốc cây lớn lần lượt hiện ra. Có gốc nằm sát chân taluy, có gốc cách tuyến đường hàng trăm mét. Trên mặt cắt còn khá mới, dấu vết của những nhát cưa cơ giới vẫn hiện rõ.

Ở nhiều vị trí, dấu vết vận chuyển gỗ còn để lại trên nền đất đỏ. Những vệt kéo dài men theo sườn dốc rồi mất hút vào các khoảng rừng phía dưới. Theo ghi nhận của PV Báo CAND, hiện trường không xuất hiện những khoảng rừng bị đốn hạ hàng loạt. Các gốc cây bị khai thác nằm rải rác trên diện rộng, xen lẫn trong thảm thực vật tự nhiên, khiến việc phát hiện bằng mắt thường gặp nhiều khó khăn nếu không kiểm tra kỹ từng vị trí.

Rời cánh rừng, chúng tôi quay trở lại khu vực tuyến đường đang thi công. Tại một bãi đất ven đường, số gỗ được lực lượng Ban Quản lý RPH lưu vực sông Bến Hải thu gom từ các vị trí bị khai thác trái phép đang được tập kết để phục vụ công tác bảo vệ hiện trường và điều tra vụ việc. Nhiều lóng gỗ có phần lõi rỗng, xuất hiện các hốc mục tự nhiên bên trong thân cây; một số mặt cắt cho thấy dấu hiệu sâu bệnh hoặc côn trùng xâm thực từ khi cây còn sinh trưởng. Theo thông tin ban đầu từ lực lượng quản lý bảo vệ rừng, phần lớn số gỗ được phát hiện là các loài gỗ rừng tự nhiên thông thường.

Từ khai thác tận dụng đến những biến động tại tiểu khu 600T

Ông Nguyễn Ngọc Hùng, Giám đốc Ban Quản lý RPH lưu vực sông Bến Hải, cho biết ngày 3/6/2024, UBND tỉnh Quảng Trị (cũ) ban hành Quyết định số 2285/QĐ-UBND về việc chuyển mục đích sử dụng đất rừng thuộc phạm vi quản lý của Ban để thực hiện Dự án Đường nối đường Hồ Chí Minh nhánh Đông với đường Hồ Chí Minh nhánh Tây. Tuyến đường này đi qua địa bàn các xã Cồn Tiên, Bến Quan và Hướng Lập.

Ngày 23/4/2025, Ban Quản lý RPH lưu vực sông Bến Hải hoàn thành việc đấu giá quyền khai thác tận dụng gỗ trên diện tích 14,119 ha rừng tự nhiên thuộc tiểu khu 580 và tiểu khu 600T. Đây là phần diện tích rừng đã được UBND tỉnh Quảng Trị cho phép chuyển mục đích sử dụng để thực hiện dự án mở đường kể trên. Người trúng đấu giá là ông Nguyễn Thế Hanh (SN 1984, trú thôn Gia Lâm, xã Vĩnh Long, huyện Vĩnh Linh cũ).

Trong quá trình khai thác, ngày 31/7/2025, Ban Quản lý RPH lưu vực sông Bến Hải phối hợp với Đội Kiểm lâm cơ động và PCCCR số 2, Hạt Kiểm lâm Gio Linh và Hạt Kiểm lâm Vĩnh Linh kiểm tra hiện trường và phát hiện ông Hanh đã khai thác 7 cây nằm ngoài tuyến thiết kế được phê duyệt. Sau khi lập biên bản hiện trường, đơn vị chủ rừng yêu cầu ông Hanh chấn chỉnh và khai thác đúng phạm vi được giao.

Đến ngày 15/9/2025, ông Hanh có văn bản xin tạm dừng khai thác. Theo báo cáo của Ban Quản lý RPH lưu vực sông Bến Hải, thời điểm này ông Hanh đã khai thác được khoảng 8,3 ha trên tổng diện tích 14,119 ha, tương đương khoảng 58% khối lượng công việc theo hợp đồng. Trong văn bản gửi đơn vị, ông Hanh cam kết cắt cử người bảo vệ toàn bộ hiện trường khai thác, không để xảy ra cháy rừng hoặc tình trạng người dân vào khai thác gỗ trái phép.

Một diễn biến đáng chú ý khác xuất hiện đầu năm 2026. Ngày 12/1/2026, UBND tỉnh Quảng Trị ban hành Quyết định số 60/QĐ-UBND về việc chuyển mục đích sử dụng rừng bổ sung để phục vụ Dự án Đường nối đường Hồ Chí Minh nhánh Đông với đường Hồ Chí Minh nhánh Tây. Trên cơ sở quyết định này, Ban Quản lý RPH lưu vực sông Bến Hải được giao khảo sát, thiết kế và lập phương án khai thác tận dụng gỗ đối với 2,4171 ha rừng tự nhiên tại 18 lô thuộc khoảnh 1, tiểu khu 600T để tổ chức đấu giá theo quy định.

Tuy nhiên, khi các thủ tục liên quan chưa hoàn tất, ngày 3/3/2026, Ban Quản lý phát hiện Công ty TNHH Lê Thanh DKT - đơn vị thi công dự án - tự ý đưa máy móc vào san ủi, mở đường trên diện tích khoảng 1,5037 ha. Trong phần diện tích bị tác động có 1,3394 ha rừng tự nhiên có trữ lượng và 0,1643 ha rừng tự nhiên không có trữ lượng.

Ngày 25/3/2026, UBND xã Cồn Tiên, Công an xã Cồn Tiên cùng các đơn vị liên quan tiến hành kiểm tra hiện trường. Tại buổi làm việc, đại diện Công ty TNHH Lê Thanh DKT thừa nhận việc sử dụng máy móc san ủi mặt bằng khi chưa thực hiện khai thác tận dụng gỗ theo quy định. Đoàn kiểm tra yêu cầu đơn vị thi công dừng hoạt động và tập kết số cây rừng đã bị san ủi, xâm hại để tự quản lý trong thời gian chờ cơ quan chức năng xử lý.

Tiếp đó, ngày 13/4/2026, cuộc họp liên ngành với sự tham gia của đại diện Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Hạt Kiểm lâm Gio Linh - Cồn Cỏ, UBND xã Cồn Tiên, Ban Quản lý RPH lưu vực sông Bến Hải và đơn vị thi công xác định một số lô thuộc khoảnh 1, tiểu khu 600T có dấu hiệu vi phạm pháp luật do bị san ủi trước khi hoàn tất các thủ tục cần thiết. Các cơ quan chức năng yêu cầu giữ nguyên hiện trường để phục vụ công tác điều tra, xác minh và xử lý theo quy định.

Ít ai hình dung rằng phía sau những con số khô khan trong các báo cáo là câu chuyện đầy nhọc nhằn của những người đang ngày đêm giữ rừng.

Ban Quản lý RPH lưu vực sông Bến Hải hiện được giao quản lý hơn 22.000ha rừng. Toàn bộ diện tích rộng lớn ấy chỉ có 16 cán bộ bảo vệ rừng. Trong đó, Trạm Quản lý bảo vệ rừng Cồn Tiên có 9 người phụ trách gần 12.000ha; Trạm Quản lý bảo vệ rừng Vĩnh Ô có 6 người quản lý hơn 10.000ha. Một cán bộ còn lại phụ trách khu vực rừng Rú Lịnh thuộc địa bàn các xã Vĩnh Hoàng và Cửa Tùng.

Tính bình quân, mỗi cán bộ phải quản lý, bảo vệ gần 1.300ha rừng. Những con số ấy phần nào cho thấy áp lực đè nặng lên vai lực lượng giữ rừng vốn đã mỏng về quân số.

Từ Trạm Quản lý bảo vệ rừng Cồn Tiên vào khu vực tiểu khu 580 và 600T mất khoảng 45km đường rừng. Sau khi phát hiện vụ khai thác gỗ trái phép, Ban Quản lý phải tăng cường từ 3 đến 5 cán bộ thường trực tại hiện trường 24/24 giờ suốt nửa tháng qua để bảo vệ hiện trường và số gỗ tang vật.

Khi chúng tôi đến, chiếc lán tạm được dựng ngay bên bìa rừng hiện lên đơn sơ đến xót lòng. Mái bạt đã bạc màu, những chiếc võng được mắc tạm làm chỗ nghỉ. Trong lán lúc ấy có các cán bộ bảo vệ rừng Lê Quang Hòa, Nguyễn Tất Thành, Văn Đức Thuận cùng ba hộ nhận khoán bảo vệ rừng là Hồ Văn Lực, Hồ Tin Thật và Hồ Văn Quyền, đều trú tại xã Cồn Tiên.

Cách lán chừng 2km là nơi đang tập kết số gỗ bị khai thác trái phép. Ban ngày họ tuần tra hiện trường, ban đêm thay nhau thức canh, đề phòng các đối tượng quay lại lấy gỗ hoặc xâm phạm hiện trường.

Giữa cái nắng như đổ lửa của miền Tây Quảng Trị, bữa trưa của những người giữ rừng diễn ra lặng lẽ bên mép rừng. Người nhóm bếp bằng những cành cây khô nhặt ven suối, người vo gạo chuẩn bị cơm. Thức ăn chẳng có gì đáng kể ngoài vài con cá nhỏ bắt được dưới khe và chén muối trắng giã cùng mấy quả ớt xanh.

Ông Văn Đức Thuận (SN 1990), cán bộ Trạm Quản lý bảo vệ rừng Cồn Tiên, cho biết 9 cán bộ của trạm được chia thành 3 tổ, phụ trách các khu vực khác nhau, từ Khe Me, tiểu khu 604 - Cát Trỉa đến vùng giáp ranh Vĩnh Ô. Mỗi chuyến tuần tra thường kéo dài nhiều giờ, có khi phải băng rừng, vượt suối từ sáng sớm đến tối mịt mới trở về.

Giữa đại ngàn mênh mông, những người giữ rừng vẫn âm thầm bám địa bàn như thế. Công việc của họ không chỉ là ngăn chặn lâm tặc hay phát hiện vi phạm, mà còn phải đối mặt với nắng nóng, địa hình hiểm trở, nguy cơ cháy rừng và những tháng ngày dài sống giữa rừng sâu. Bởi vậy, nếu chỉ nhìn vào kết quả một vụ việc để đánh giá công tác bảo vệ rừng thì có lẽ chưa đủ. Đằng sau đó còn là câu chuyện về lực lượng mỏng, địa bàn rộng và những con người vẫn đang lặng lẽ giữ màu xanh cho những cánh rừng đầu nguồn.

Ai đã lợi dụng hoàn cảnh đặc thù của công trường?

Trong khi Ban Quản lý RPH lưu vực sông Bến Hải tiếp tục hoàn thiện hồ sơ đấu giá khai thác tận dụng gỗ theo Quyết định số 705/QĐ-SNNMT ngày 12/5/2026 của Sở Nông nghiệp và Môi trường đối với phần diện tích chuyển đổi bổ sung nêu trên, thì một vụ việc khác lại được phát hiện tại tiểu khu 600T.

Ngày 22/5/2026, qua kiểm tra tại lô 2 và lô 3, khoảnh 4, tiểu khu 600T, lực lượng chức năng phát hiện 10 cây gỗ rừng tự nhiên bị khai thác trái phép. Tại hiện trường, 8 cây đã bị vận chuyển ra khỏi khu vực, chỉ còn lại gốc cây và cành ngọn; 2 cây khác đã bị cưa hạ nhưng thân cây vẫn còn nằm lại trong rừng. Cùng khu vực này, lực lượng kiểm tra còn phát hiện một đoạn dây cáp kim loại dài khoảng 30m, nghi được sử dụng để kéo gỗ.

Từ ngày 23 đến 25/5/2026, Ban Quản lý RPH lưu vực sông Bến Hải tiếp tục mở rộng phạm vi kiểm tra sang các lô lân cận thuộc khoảnh 1 và khoảnh 4 của tiểu khu 600T. Kết quả phát hiện thêm 23 gốc cây gỗ rừng tự nhiên bị khai thác trái pháp luật. Phần lớn thân cây đã được đưa ra khỏi hiện trường nên chưa thể xác định chính xác khối lượng gỗ bị thiệt hại.

Đáng chú ý, tại lô 2b2, khoảnh 1, tiểu khu 600T, đoàn kiểm tra phát hiện một bãi tập kết gỗ tròn gồm 68 lóng với tổng khối lượng đo đếm 19,780m³. Tại thời điểm kiểm tra, nguồn gốc số gỗ này chưa được xác định. Theo báo cáo của tổ bảo vệ rừng, số gỗ trên được cho là do Công ty TNHH Lê Thanh DKT tập kết theo yêu cầu của cơ quan chức năng sau vụ san ủi hiện trường hồi tháng 3/2026. Tuy nhiên, Ban Quản lý RPH lưu vực sông Bến Hải vẫn kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền tiếp tục xác minh, làm rõ nguồn gốc toàn bộ số gỗ nói trên.

Ngày 27/5/2026, đoàn kiểm tra liên ngành gồm Hạt Kiểm lâm Gio Linh - Cồn Cỏ, Viện KSND khu vực 8, UBND xã Cồn Tiên, Công an xã Cồn Tiên và Ban Quản lý RPH lưu vực sông Bến Hải tiến hành kiểm tra toàn bộ hiện trường. Kết quả xác định có tổng cộng 32 cây gỗ rừng tự nhiên bị khai thác trái pháp luật tại tiểu khu 600T. Theo giải trình của Ban Quản lý, trong số 33 gốc cây được phát hiện ban đầu có 2 gốc được xác định đã bị khai thác từ nhiều năm trước; ngược lại, quá trình mở rộng kiểm tra lại phát hiện thêm 1 gốc cây khác được cho là bị khai thác vào khoảng tháng 4/2026.

Điều đáng chú ý là trước thời điểm phát hiện vụ việc, Ban Quản lý RPH lưu vực sông Bến Hải cho biết từ đầu năm 2026 đến ngày 21/5/2026 đã tổ chức 18 lượt kiểm tra tại tiểu khu 600T và phối hợp với các cơ quan chức năng thực hiện thêm 6 lượt kiểm tra liên ngành. Các đợt kiểm tra này đều không phát hiện dấu hiệu khai thác gỗ trái pháp luật.

Trong báo cáo gửi cơ quan cấp trên, Ban Quản lý cho rằng khu vực xảy ra vụ việc nằm dọc tuyến đường đang thi công, nơi cùng lúc diễn ra nhiều hoạt động như khai thác tận dụng gỗ trên diện tích chuyển đổi, xử lý hiện trường san ủi, tập kết số cây rừng bị xâm hại và thi công công trình giao thông. Đơn vị này cũng cho biết Công ty TNHH Lê Thanh DKT không thông báo cho Ban Quản lý về thời gian, địa điểm và quá trình tập kết số cây rừng đã bị san ủi, xâm hại theo yêu cầu của cơ quan chức năng.

Theo giải trình của Ban Quản lý, điều này có thể khiến lực lượng nhận khoán bảo vệ rừng, người dân địa phương và cả lực lượng tuần tra khó phân biệt đâu là hoạt động vận chuyển gỗ phục vụ việc xử lý hiện trường, đâu là hoạt động khai thác, vận chuyển gỗ trái phép. Đây cũng là một trong những nguyên nhân được đơn vị nêu ra khi lý giải vì sao các đối tượng có thể đã lợi dụng hoàn cảnh đặc thù của khu vực công trường để thực hiện hành vi khai thác gỗ rừng tự nhiên trái pháp luật.

Hiện vụ việc đang được các cơ quan chức năng tiếp tục điều tra, xác minh để làm rõ đối tượng thực hiện hành vi khai thác gỗ trái phép, nguồn gốc số gỗ tập kết tại hiện trường cũng như trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan.