Abdel Fattah al-Sisi, người hùng hay Pharaoh bạo chúa?
Abdel Fattah al-Sisi không nắm quyền hành tối cao trong bộ máy Nhà nước Ai Cập, nhưng ông ta lại nắm trong tay công cụ quyền lực tối thượng, có nhiệm vụ bảo vệ chính quyền, bảo vệ thể chế nhà nước, nhưng đồng thời cũng có thể phế bỏ chính quyền, kể cả thể chế của nhà nước đó. Những sự kiện nóng bỏng đang diễn ra ở Ai Cập cho thấy Al-Sisi đang thi triển quyền lực của kẻ nắm sức mạnh trong tay.
Trong Chính phủ lâm thời Ai Cập, Al-Sisi giữ chức vụ Phó thủ tướng, được Tổng thống lâm thời Adly Mansour bổ nhiệm sau vụ đảo chính lật đổ Tổng thống Mohamed Morsi ngày 3/7. Ngoài ra, ông còn giữ chức vụ Bộ trưởng Quốc phòng kiêm Tổng tư lệnh quân đội Ai Cập, các chức vụ được chính Tổng thống Morsi bổ nhiệm vào ngày 12/8/2012.
Đến ngày 16/7/2013, Chính phủ lâm thời đã tách Bộ Quốc phòng và Sản xuất Quốc phòng thành 2 bộ, Al-Sisi tiếp tục giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng, còn bộ mới Sản xuất Quốc phòng được giao cho Đô đốc Không quân Reda Hafez.
Abdel Fatah Al-Sisi là vị tướng trẻ nhất trong Hội đồng Quân sự tối cao (SCAF), năm nay 59 tuổi (sinh năm 1954). Al-Sisi Khởi đầu binh nghiệp từ năm 1977, là một sĩ quan trong lực lượng chống tăng và pháo cối. Gần 30 năm trong binh nghiệp, Al-Sisi đã chỉ huy nhiều đơn vị từ cấp tiểu đoàn đến trung đoàn và lữ đoàn. Năm 2008, ông được giao giữ chức Chỉ huy trưởng Vùng Alexandria - Bắc Ai Cập và sau đó là Giám đốc Tình báo quân đội và Thám báo quốc gia.
Trước khi được bổ nhiệm vào chức vụ tối cao của quân đội, Al-Sisi hầu như ít được nhắc đến trên các phương tiện thông tin đại chúng hoặc trong dư luận công chúng Ai Cập. Khi được Tổng thống Morsi đề cử làm Bộ trưởng Quốc phòng kiêm Tổng tư lệnh quân đội, Al-Sisi thay thế cho tướng Mohamed Hussein Tantawi, ông còn đang bận chỉ huy quân đội Ai Cập xử lý tình hình an ninh lộn xộn ở bán đảo Sinai. Ông cũng chỉ được phong tướng ngay trước khi tiếp nhận chức vụ mới, như một thủ tục hợp thức hóa cấp hàm cho ông.
Việc bổ nhiệm Al-Sisi vào chức vụ tối cao của quân đội, tức là trao cho Al-Sisi quyền sinh sát, cho đến nay đã chứng minh là một quyết định sai lầm nghiêm trọng nhất của cựu Tổng thống Morsi. Những chiến hữu cũ của Al-Sisi kể rằng, khi còn làm chỉ huy quân đội ở Bắc Ai Cập, nhất là khi xảy ra các cuộc biểu tình chống Tổng thống Morsi ở Cairo vào tháng 4/2013, ông ta từng tuyên bố "quân đội đứng về phía nhân dân Ai Cập", và trong dịp kỷ niệm Ngày Giải phóng Sinai, ngày 28/4/2013, Al-Sisi tuyên bố "bàn tay nào làm hại người dân Ai Cập sẽ phải chặt đi".
Câu nói này được hai phe ủng hộ và chống Tổng thống Morsi hiểu theo hai cách khác nhau, và điều nguy hiểm là phe ủng hộ ông Morsi lại hiểu ngầm ý của Al-Sisi là cảnh báo những kẻ chống Morsi chớ có nuôi mộng lật đổ chính phủ.
Đến khi cuộc khủng hoảng ngày càng trầm trọng, biểu tình chống ông Morsi ngày càng dữ dội, có đến hàng triệu người tham gia, và đụng độ giữa hai phe ủng hộ và chống ông Morsi đã làm cho hàng chục người chết, Al-Sisi bắt đầu sốt ruột, nhưng vẫn hành động một cách dè dặt, đưa ra những lời cảnh báo bằng nhiều hình thức khác nhau đối với ông Morsi, như cho máy bay quần thảo trên bầu trời Cairo để nhắc nhở mọi người về khả năng quân đội hành động can thiệp nếu khủng hoảng không được giải quyết dứt điểm, rồi sau đó là trực tiếp đối thoại với Tổng thống Morsi để nhắc nhở.
Rốt cuộc, Morsi không nghe lời can gián của Al-Sisi, hoặc bất lực trước những diễn biến vượt ngoài tầm kiểm soát trên các đường phố và ở Quảng trường Tahrir. Al-Sisi đã ra tay, lật đổ và bắt giữ Morsi cùng nhiều lãnh đạo cấp cao khác của Huynh đệ Hồi giáo, giam ở một nơi không ai được biết, không ai được tiếp xúc. Al-Sisi cũng giải tán luôn Hội đồng Shura (Quốc hội Ai Cập) được bầu lên với tỉ lệ trên 51%, đồng thời hủy bỏ hiệu lực của Hiến pháp đã được 64% người dân Ai Cập thông qua. Những hành động này được dư luận thế giới xem là hành động phá hoại nền dân chủ.
Chưa hết, chính phủ do Al-Sisi dựng lên đã cho hoạt động trở lại lực lượng cảnh sát mật đầy tai tiếng dưới thời ông Hosni Mubarak, một dấu hiệu rõ ràng cho việc quay trở lại chế độ hà khắc cũ; đồng thời là việc bổ nhiệm 19 vị tướng quân đội và cảnh sát làm tỉnh trưởng, thay thế và phế bỏ 10 tỉnh trưởng do ông Morsi bổ nhiệm - lại một hành động mang đậm màu sắc quân sự hóa bộ máy cầm quyền, chống Huynh đệ Hồi giáo .
Hành động của Al-Sisi ngày 3/7 vừa qua là cú châm ngòi cho những diễn biến gay go trên các đường phố Ai Cập, khi lực lượng ủng hộ ông Morsi và Huynh đệ Hồi giáo biểu thị sự phản đối cuộc đảo chính, đã khiến cho đất nước Ai Cập bị chia rẽ sâu sắc giữa hai thành phần theo thần quyền (Hồi giáo) và thế tục. Trong cuộc chiến này, Al-Sisi được một nửa Ai Cập thế tục ủng hộ, bao gồm những thành phần theo tư tưởng tự do, thành phần thế tục và các lãnh đạo Thiên Chúa giáo Coptic - đối thủ truyền kiếp của Huynh đệ Hồi giáo. Chính họ đã cổ vũ nhiệt tình nhất cho Al-Sisi trong từng hành động của ông chống lại cựu Tổng thống Morsi và Huynh đệ Hồi giáo.
Khi Al-Sisi đưa ra lời kêu gọi "Hãy xuống đường để ban cho quân đội một sứ mệnh chống lại khủng bố tiềm năng" vào ngày 26/7, cả triệu người như thế đã hưởng ứng bằng cách tràn ngập các đường phố chính và Quảng trường Tahrir. Đó là bước đệm cho những hành động tàn khốc diễn ra mấy ngày gần đây, đặc biệt là vụ tập kích vào 2 khu biểu tình ngồi ở đông bắc Cairo và thành phố Giza lân cận rạng sáng ngày 14/8 làm gần 1.000 người chết, cộng với hành động ban bố tình trạng khẩn cấp, cho phép quân đội và cảnh sát sử dụng vũ khí sát thương đàn áp dã man người Hồi giáo biểu tình, rồi những màn đàn áp biểu tình trong "Ngày phẫn nộ" 16/8, thậm chí bắn thẳng vào các thánh đường thiêng liêng của Hồi giáo để tận diệt các thành viên Huynh đệ Hồi giáo…
Những hành động này đang làm nổi bật lên hình ảnh một Pharaoh mới ở Ai Cập, hơn là "người hùng" đối với những ai không muốn Huynh đệ Hồi giáo lãnh đạo Ai Cập.
Ngày 19/8, thêm một sự kiện nữa cho thấy Ai Cập đang dần dần quay trở lại thời kỳ trước Cách mạng hoa nhài. Luật sư của cựu Tổng thống Hosni Mubarak cho biết ông sẽ được trả tự do vì không đủ chứng cứ buộc tội và vì thời hiệu xét xử một vài tội tham nhũng đã hết hiệu lực. Hình ảnh cựu Tổng thống Mubarak lập tức lại tràn ngập trên các phương tiện truyền thông Ai Cập, vốn đang ủng hộ Al-Sisi trấn áp Huynh đệ Hồi giáo .
Cuộc chiến giữa Al-Sisi với những người Hồi giáo một thời bị ông Mubarak cấm đoán vì thế sẽ còn nhiều màn ác liệt, có thể Huynh đệ Hồi giáo sẽ lại bị cấm như thời ông Mubarak trước đây.
Chuyên gia lật đổ của Washinghon xuất hiện
Tương tự như với Cộng hòa Hồi giáo Syria hơn 2 năm trước, tình hình chính trị tại Ai Cập đang trong giai đoạn "nước sôi lửa bỏng", dễ bề bùng nổ một cuộc nội chiến dai dẳng sau khi Tổng thống dân cử Mohamed Morsi bị lật đổ. Trong khi người tiền nhiệm của R. Ford là nữ Đại sứ Anne W. Patterson lại không thực sự "thức thời", đòi hỏi một nhân vật biết xoay chuyển tình thế có lợi cho phương Tây.
Theo đề nghị của Ngoại trưởng John Kerry, Tổng thống Mỹ Barack Obama đã chấp thuận điều chuyển Đại sứ Robert Stephen Ford 55 tuổi, nhà ngoại giao khét tiếng với biệt danh "chuyên gia lật đổ" từ Syria sang Ai Cập, phù hợp với chính sách của Washington ở vùng địa bàn chiến lược này.
Trong quá khứ nhà ngoại giao kỳ cựu R. Ford chính là tác giả của chương trình "The El Salvador Option" (Lựa chọn kiểu El Salvador), thiết lập và hỗ trợ các "biệt đội tử thần" người địa phương chuyên tạo ra các vụ xáo trộn gây bất ổn chính trường đất nước, khiến hơn 75.000 người thiệt mạng trong tổng số 6 triệu dân ở quốc gia Trung Mỹ này vào cuối thập niên 80 thế kỷ trước. Biệt hiệu "chuyên gia khủng bố" của R. Ford đã hình thành qua chương trình nói trên.
Sau khi tốt nghiệp Trường Nghiên cứu Quốc tế cao cấp thuộc Đại học Johns Hopkins ở tiểu bang Maryland, đầu năm 1985 R. Ford chính thức vào làm việc trong ngành ngoại giao Mỹ. Nhờ khả năng sử dụng thuần thục 4 ngoại ngữ là tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ và tiếng Arập, R. Ford đã được cử sang công tác lần lượt ở các địa bàn trọng yếu như Trung Mỹ, châu Phi và Trung Đông, góp phần thực hiện đường lối đối ngoại của Washington.
Tới năm 2001 R. Ford được Tổng thống George W. Bush bổ nhiệm làm Phó đại sứ Mỹ ở Vương quốc Bahrain trong 3 năm liền, rồi Tham tán Công sứ về các vấn đề chính trị tại Đại sứ quán Mỹ ở Iraq trong 2 năm kế tiếp sau khi thể chế Saddam Hussein sụp đổ. Trong thời gian này một cố vấn cao cấp của Cơ quan Liên minh lâm thời (CPA), cũng là Chính phủ chuyển tiếp ở Iraq từng đánh giá R. Ford như là "một trong những vị chuyên viên hàng đầu về thế giới Arập của Bộ Ngoại giao Mỹ".
Chính R. Ford đã đưa mô hình "The El Salvador Option" vào Iraq, xúi giục người Shiite chống lại người Sunni trong cuộc nội chiến sắc tộc tang thương, tạo thế bất ổn giúp duy trì sự có mặt lâu dài của quân Mỹ ở đây.
Đến cuối năm 2010, sau 2 năm làm Đại sứ tại Algeria chuyên gia lật đổ R. Ford được bổ nhiệm làm Đại sứ Mỹ ở Syria thay thế nữ Đại sứ Maura Connelly, ứng với thời điểm chưa đầy 2 tháng trước khi khởi sự các cuộc vũ trang nổi dậy chống lại Chính phủ hợp hiến của Tổng thống Bashar Al-Assad. Mô hình mới "The Syria Option" do tân Đại sứ R. Ford áp dụng đã đặt nền móng cho sự ra đời của phong trào vũ trang phản kháng này, gây tình hình bất ổn triền miên ở Syria từ đó đến nay.
Đồng thời R. Ford cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc chi tiền tuyển mộ lính đánh thuê Mujahideen (Thánh chiến) từ các nước Arập láng giềng, bổ sung quân số vào cái gọi là "lực lượng đối lập đông đảo" ở Syria.
Theo giới quan sát am hiểu thì kịch bản tương tự sẽ xảy đến với Ai Cập, một khi phong trào Huynh đệ Hồi giáo ủng hộ Tổng thống M. Morsi bị đổ trách nhiệm đàn áp những phần tử chống đối. Hiện thời quân đội Ai Cập đang thực thi sách lược "The Egypt Option" do chuyên gia lật đổ R. Ford đề xuất, thẳng tay dùng vũ khí hạng nặng tấn công người dân gây ra sự bất bình chưa từng có. Ai cũng hiểu rằng với hàng tỉ USD viện trợ nhận được hàng năm, giới quân sự Ai Cập dễ bề bị Washington sai khiến.
Còn các nhà bình luận chính trị sành sỏi lên tiếng nhận định rằng, chính sách đối ngoại "gây bất ổn" ở Trung Đông hiện nay không vì lợi ích của Mỹ, mà nhằm tạo thanh thế cho Israel trở thành "tiểu siêu cường" trong vùng. Còn tướng Mỹ hồi hưu Wesley Clark, hiện đang là cố vấn đặc biệt về kinh tế và an ninh cho Thủ tướng Romania Victor Ponta khẳng định: "Sự kiện một loạt các quốc gia gần Nhà nước Do Thái rơi vào vòng xoáy của sự bất ổn trầm kha, thực ra đã nằm trong kế hoạch lâu dài của Israel từ lâu hòng tạo vị thế cho mình trước con mắt quốc tế".
Mặc dù theo quy định mới thì nhiệm kỳ của Đại sứ R. Ford tại Syria phải tới năm 2015 mới chấm dứt, nhưng vị chuyên gia lật đổ đã nhanh chóng bị điều chuyển nhiệm sở giữa chừng chứng tỏ mối lưu tâm mới của Washington với hiện trạng ở Ai Cập nói riêng, cũng như toàn bộ khu vực Trung Đông nói chung
