Tôm hùm đất có tên tiếng anh là Crawfish, Crayfish, Crawdads, Mudbugs, Red Swamp Crayfish, nhìn bên ngoài nó có màu đỏ nên nhiều người còn gọi là tôm hùm đỏ, với kích thước khoảng bằng ngón tay cái, có con lớn hơn, 1kg tầm 30 - 35 con.
Đây là loài sống phổ biến ở Trung Quốc và Mỹ. Ở Việt Nam, mấy năm gần đây, tôm hùm đất được bán khá phổ biến, từ loại còn sống đến loại đã được chế biến thành món tôm hùm sốt bơ tỏi, tôm hùm sốt cay đóng gói trong các hộp có dán nhãn tiếng Trung Quốc. Trên mạng xã hội, tôm hùm đất được bán tràn lan. Loại hàng nhập chế biến sẵn thường có giá 120.000-140.000 đồng/hộp 700gr.
Thậm chí, nhiều người bán còn quảng cáo tôm hùm đất được chế biến, hút chân không và khẳng định không có chất bảo quản. Không chỉ bán tôm đã chế biến sẵn, tôm hùm đất sống được quảng cáo để 7 ngày vẫn sống. Loại còn sống được bán giá dao động từ 360.000 – 500.000 đồng/kg tuỳ theo kích cỡ. Tôm hùm đất còn được người bán quảng cáo là món “hot hit”, đang rầm rộ trên “tik tok”…
Khi được hỏi có biết ở Việt Nam cấm bán tôm hùm đất không, rất nhiều người bán hàng đều không biết. “Em thấy mối bán buôn mời rao bán vì đây là loại đang được ưa chuộng ở Trung Quốc, ăn ngon nên em rao bán theo. Có khách mua thì em qua kho lấy hàng. Thậm chí đây là loại phải đặt hàng trước 2-3 hôm. Em có biết đây là hàng cấm đâu”, một bạn bán hàng hồn nhiên nói. Một đầu mối buôn hàng hải sản, có bán tôm hùm đất cũng cho hay, chị bán tôm hùm đất vì khách hàng xem tik tok rồi hỏi nhiều nên nhập về bán.
“Tôm hùm đất sống thường được đóng sẵn từng kg vào một túi lưới, sau đó bỏ vào thùng xốp có cho đá lạnh. Về đến Hà Nội tôm vẫn sống khoẻ mạnh. Nhiều nhà hàng, quán ăn cũng đặt của em để nướng, sốt phục vụ khách, chị lấy thử vài kg ăn đi, đảm bảo ngon. Tôm này chị để vài ngày vẫn sống, không dễ chết như tôm thường đâu”, người này quảng cáo.
Theo ông Nguyễn Văn Long, Cục trưởng Cục Thú y (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), tôm hùm đất là loại có tên trong Phụ lục 2 Loài ngoại lai có nguy cơ xâm hại ban hành kèm theo Thông tư số 35/2018/TT-BTNMT ngày 28/12/2018 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Quy định tiêu chí xác định và ban hành Danh mục loài ngoại lai xâm hại.
Tôm hùm đất sống cũng không có tên trong Phụ lục VIII Danh mục loài thủy sản được phép kinh doanh tại Việt Nam - ban hành kèm theo Nghị định số 26/2019/NĐ-CP ngày 08/3/2019 của Chính phủ Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thủy sản. “Tôm hùm đất là sinh vật ngoại lai gây hại, bị cấm nhập và buôn bán ở Việt Nam.
Vì vậy, để được nhập khẩu tôm hùm đất sống, người nhập khẩu phải được Tổng cục Thủy sản cấp phép nhập khẩu theo quy định. Đến thời điểm này, Cục Thú y chưa hướng dẫn bất kỳ tổ chức, cá nhân nào kiểm dịch nhập khẩu tôm hùm đất sống”, ông Long cho biết.
Ngay cả với loại tôm hùm đất đông lạnh, Cục trưởng Cục Thú y khẳng định, theo quy định sản phẩm thủy sản đông lạnh nhập khẩu vào Việt Nam làm thực phẩm phải bảo đảm điều kiện có nguồn gốc từ các cơ sở có trong Danh mục cơ sở sản xuất được phép xuất khẩu thực phẩm có nguồn gốc thủy sản vào Việt Nam theo quy định tại Nghị định số 15/2018/NĐ-CP ngày 02/02/2018 của Chính phủ; đồng thời phải có Giấy chứng nhận kiểm dịch của cơ quan có thẩm quyền nước xuất khẩu cấp cho lô hàng. Cục Thú y không nhận được đề nghị kiểm dịch nhập khẩu tôm hùm đất đông lạnh để làm thực phẩm.
Trước đây, năm 2019, khi tôm hùm đất bắt đầu tràn vào Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã ban hành công văn hoả tốc yêu cầu các cơ quan chức năng tăng cường kiểm soát.
Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, tôm hùm đất là loài thuỷ sinh có nguồn gốc ngoại lai, ăn tạp, sống bò dưới đáy, ưa đào hang, hoạt động về đêm, có sức chống chịu và thích nghi cao. Loài tôm càng đỏ này không có tên trong Danh mục loài thuỷ sản được phép kinh doanh tại Việt Nam và được xác định là sinh vật ngoại lai xâm hại.
Theo đó, việc kinh doanh, tiêu thụ loài tôm này là vi phạm quy định của pháp luật về đa dạng sinh học và thuỷ sản. Để bảo vệ môi trường và tránh tác động xấu đến ngành nông nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn yêu cầu các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra và xử lý nghiêm các đối tượng vi phạm.
Con tôm hùm xác lập kỷ lục 
