1,4 triệu căn nhà ở xã hội sẽ giải “cơn khát” nhà ở

Nhà ở đang là một vấn đề nóng hiện nay khi giá nhà vượt xa mức thu nhập của đại bộ phận người dân có thu nhập trung bình và thấp. Phát triển nhà ở xã hội (NOXH), nhà ở cho công nhân tại các khu công nghiệp là vấn đề cấp bách để giải bài toán nhà ở cho người dân, đồng thời cũng là giải pháp để ổn định thị trường bất động sản. Đề án “Đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội cho đối tượng thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021-2030” đang được chờ đợi và kỳ vọng sẽ giải được “cơn khát” nhà ở của hàng triệu người thu nhập thấp. Theo thông tin từ Bộ Xây dựng, từ nay đến năm 2030, mục tiêu sẽ hoàn thành 1,4 triệu căn nhà ở xã hội. Vậy những giải pháp nào sẽ được triển khai, các chính sách sẽ được xây dựng thế nào để mục tiêu lớn này có thể hoàn thành?

Xung quanh câu chuyện này, PV đã có cuộc trao đổi với ông Hà Quang Hưng - Phó Cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng).

PV: Nhiều ý kiến cho rằng, chính sách phát triển NOXH được triển khai nhiều năm qua, nhưng kết quả chưa được như kỳ vọng, ông nghĩ thế nào?

Ông Hà Quang Hưng: Theo thống kê của chúng tôi về kết quả thực hiện chính sách phát triển NOXH, đến nay trên địa bàn cả nước đã hoàn thành 301 dự án NOXH khu vực đô thị, quy mô xây dựng khoảng 155.800 căn hộ, với tổng diện tích hơn 7.780.000m² sàn. Cùng với đó hiện cả nước đang có 401 dự án đang tiếp tục triển khai (bao gồm các dự án đã được chấp thuận đầu tư và đang triển khai đầu tư xây dựng), với quy mô khoảng 454.360 căn, tổng diện tích khoảng 22.720.000m². Các dự án đã hoàn thành và đưa vào sử dụng giúp hàng trăm nghìn hộ gia đình thu nhập thấp và hàng trăm nghìn công nhân được cải thiện nhà ở, có chỗ ở an toàn.

Có thể nói, việc chăm lo giải quyết nhà ở cho người dân luôn được Đảng và Nhà nước hết sức quan tâm, xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là việc đẩy mạnh phát triển NOXH để giải quyết nhu cầu chỗ ở cho các đối tượng thu nhập thấp và công nhân tại các khu công nghiệp. Chính vì thế rất nhiều cơ chế, chính sách ưu đãi để hỗ trợ doanh nghiệp tham gia xây dựng NOXH, các đối tượng chính sách xã hội cải thiện được nhà ở đã được ban hành. Với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự tham gia của các địa phương, doanh nghiệp, một số lượng lớn dự án NOXH, nhà ở công nhân đã hoàn thành và đưa vào sử dụng.

Một vấn đề nữa cũng cần được nhắc tới đó là hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và các chính sách hỗ trợ NOXH, nhà ở cho công nhân lao động tại các khu công nghiệp đã tạo hành lang pháp lý tương đối đầy đủ, bảo đảm hỗ trợ, khuyến khích các doanh nghiệp tham gia. Các quy định này cũng đã xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong việc đẩy mạnh phát triển NOXH. Chẳng hạn như Luật Nhà ở và các văn bản hướng dẫn đã quy định 10 nhóm đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở; quy định về quỹ đất để phát triển NOXH, nhà ở công nhân; quy định về lựa chọn chủ đầu tư dự án NOXH, nhà ở công nhân; quy định các cơ chế ưu đãi; quy định về trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương liên quan.

PV: Như ông đã nói, đến nay cả nước mới hoàn thành và đưa vào sử dụng 301 dự án NOXH với khoảng 155.800 căn hộ. Con số này có vẻ chưa thấm vào đâu so với nhu cầu về nhà ở hàng triệu công nhân, người có thu nhập thấp hiện nay. Đề án “Đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội cho đối tượng thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021-2030” đang rất được kỳ vọng. Đề án này đang được triển khai thế nào thưa ông?

Ông Hà Quang Hưng: Mặc dù việc phát triển NOXH đã đạt được một số kết quả quan trọng như nêu trên, tuy nhiên quá trình triển khai thực hiện vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc về cơ chế chính sách, nguồn vốn... dẫn đến nhiều đối tượng khó khăn trong việc tiếp cận NOXH. Những nội dung này cũng đã được Thủ tướng chỉ ra tại Hội nghị thúc đẩy phát triển NOXH cho công nhân, người thu nhập thấp ngày 1/8/2022. Tại hội nghị, Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, trên cơ sở báo cáo của các địa phương xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ NOXH cho đối tượng thu nhập thấp, công nhân KCN giai đoạn 2021-2030.

Triển khai nhiệm vụ được Thủ tướng Chính phủ giao, Bộ Xây dựng đã tổng hợp báo cáo, nghiên cứu các chương trình, kế hoạch phát triển nhà ở của các địa phương và ý kiến các bộ, ngành hoàn thiện Đề án và có Tờ trình số 34/TTr-BXD ngày 17/10/2022 báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Bộ Xây dựng đã đề xuất các giải pháp về quỹ đất, nguồn vốn và hoàn thiện thể chế, pháp luật để tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển NOXH dành cho người thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp trong thời gian tới.

Đồng thời, trên cơ sở xác định nhu cầu về NOXH dành cho người thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp của các địa phương, Bộ Xây dựng đã nghiên cứu xây dựng Đề án và xây dựng mục tiêu cụ thể cho từng địa phương đến năm 2030 hoàn thành khoảng 1.416.700 căn (giai đoạn 2021-2025 hoàn thành khoảng 571.200 căn; giai đoạn 2025-2030 hoàn thành khoảng 845.500 căn) và giao trách nhiệm các địa phương có các cơ chế, giải pháp cụ thể, rút ngắn thủ tục hành chính về lập, phê duyệt dự án, giao đất, cho thuê đất, giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư xây dựng… để hỗ trợ, khuyến khích, thu hút các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp lớn, uy tín trong lĩnh vực bất động sản tham gia và triển khai đầu tư xây dựng dự án NOXH, nhà ở công nhân tạo nguồn cung cho thị trường. Sau khi Đề án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, các cấp chính quyền, địa phương sẽ có cơ sở để căn cứ tập trung triển khai thực hiện nhằm đảm bảo đạt mục tiêu đã đề ra.

PV: Một vấn đề lớn liên quan việc triển khai chính sách NOXH thời gian đã được đề cập rất nhiều là việc bố trí 2 nguồn lực chính gồm vốn và quỹ đất. Cụ thể việc này là thế nào thưa ông?

Ông Hà Quang Hưng: Đây đúng là những vướng mắc lớn trong triển khai chính sách phát triển NOXH thời gian qua. Nguyên nhân là do một số địa phương chưa xác định rõ quỹ đất cho phát triển NOXH trong quy hoạch đô thị, khu công nghiệp; chưa thực hiện nghiêm quy định dành 20% quỹ đất trong các dự án nhà ở thương mại để phát triển NOXH, dẫn đến thiếu quỹ đất sạch để triển khai. Tiếp đó là tình trạng nhiều doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh trong khu công nghiệp chưa quan tâm đến việc quy hoạch quỹ đất, bố trí chỗ ở cho công nhân, người lao động của mình.

Còn về nguồn vốn giải ngân theo quy định của Nghị định 100/2015/NĐ-CP ngày 20/10/2015 và Nghị định số 49/2021/NĐ-CP ngày 01/4/2021 của Chính phủ về phát triển và quản lý NOXH cũng gặp nhiều hạn chế. Theo báo cáo, đến thời điểm hiện nay, Ngân hàng Chính sách xã hội đã được phân bổ 3.163/9.000 tỷ đồng, chiếm 35% nhu cầu giai đoạn 2016-2020, để cho các đối tượng cá nhân vay vốn để mua, thuê, thuê mua NOXH; xây dựng mới hoặc cải tạo, sửa chữa nhà để ở (Ngân hàng Chính sách xã hội tự huy động thêm 3.163 tỷ đồng nữa để thực hiện chính sách cho vay NOXH theo quy định).

Đối với các tổ chức tín dụng được Nhà nước chỉ định (4 Ngân hàng thương mại do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chỉ định) chưa được bố trí nguồn vốn để cấp bù lãi suất cho vay NOXH. Vì vậy, trong giai đoạn từ 2016 đến nay chưa có chủ đầu tư dự án NOXH, nhà ở công nhân được tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi. Bên cạnh đó, việc giải ngân vốn hỗ trợ theo Nghị quyết số 11/NQ-CP ngày 31/01/2022 của Chính phủ về Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội và triển khai Nghị quyết số 43/2022/QH 15 của Quốc hội về chính sách tài khóa, tiền tệ hỗ trợ chương trình còn chậm, chưa đạt mục tiêu đề ra.

Đối với gói hỗ trợ cho khách hàng cá nhân vay thông qua Ngân hàng Chính sách xã hội. Theo báo cáo của Ngân hàng Chính sách xã hội, đến hết tháng 10/2022 trên cả nước mới giải ngân được 3.017/15.000 tỷ đồng cho 8.379 khách hàng thuộc đối tượng vay để mua, thuê mua NOXH, nhà công nhân, xây dựng mới hoặc cải tạo, sửa chữa nhà ở. Như vậy mới đạt khoảng 20% mục tiêu đề ra.

Đối với việc giải ngân gói hỗ trợ cho chủ đầu tư dự án NOXH, trên cơ sở rà soát các điều kiện đã được quy định cụ thể tại Nghị định số 31/2022/NĐ-CP, đến nay, Bộ Xây dựng đã 3 lần công bố danh mục các dự án đủ điều kiện được vay trên Cổng thông tin điện tử của Bộ và gửi Ngân hàng Nhà nước với số lượng 21 dự án NOXH, nhà ở cho công nhân, cải tạo chung cư cũ đủ điều kiện, với quy mô: 19.897 căn hộ, tổng mức đầu tư 20.179 tỷ đồng và nhu cầu vay vốn theo đề xuất của các địa phương khoảng 7.139 tỷ đồng. Tuy nhiên, theo báo cáo đến nay chưa dự án nào được vay vốn ưu đãi.

PV: Những nút thắt đó dường như vẫn chưa được tháo gỡ, trong khi đó, Bộ Xây dựng đã đặt ra mục tiêu cụ thể là từ nay đến năm 2030 hoàn thành khoảng hơn 1,4 triệu căn NOXH. Vậy, làm thế nào để đạt được mục tiêu đó, thưa ông?

Ông Hà Quang Hưng: Với mục tiêu từ nay đến năm 2030 hoàn thành ít nhất 1 triệu căn NOXH theo Đề án, Bộ Xây dựng đã đề xuất các giải pháp đồng bộ, cụ thể, từ khâu hoàn thiện thể chế, chính sách đến tổ chức thực hiện, phân giao nhiệm vụ cụ thể của trung ương và địa phương. Trên cơ sở báo cáo tổng hợp đánh giá, đề xuất của Tổ công tác và Bộ Xây dựng, ngày 14/12/2022, Thủ tướng Chính phủ đã có Công điện số 1164/CĐ-TTg về tháo gỡ khó khăn cho thị trường bất động sản và phát triển nhà ở.

Theo đó, trong thời gian tới, Bộ Xây dựng và các bộ, ngành, địa phương sẽ triển khai thực hiện một số giải pháp cụ thể. Chẳng hạn, Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục rà soát khó khăn, vướng mắc trong triển khai thực hiện các dự án bất động sản tại các địa phương; hướng dẫn, đôn đốc các địa phương để giải quyết, tháo gỡ ngay các nội dung thuộc thẩm quyền của các bộ, ngành, địa phương; sửa đổi các quy định pháp luật theo thẩm quyền còn chồng chéo, bất cập gây cản trở trong triển khai thực hiện dự án bất động sản thuộc lĩnh vực xây dựng, quy hoạch, phát triển đô thị, nhà ở, kinh doanh bất động sản; ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành hướng dẫn về quy trình, trình tự, thủ tục triển khai thực hiện dự án đầu tư xây dựng nhà ở thương mại, NOXH và khu đô thị.

Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thì thực hiện cho vay, giải ngân nhanh chóng, đúng trọng tâm, trọng điểm, đúng đối tượng đối với các doanh nghiệp, dự án bất động sản đủ điều kiện; ưu tiên cho vay các dự án NOXH, nhà ở công nhân, nhà ở thương mại với giá phù hợp, khả thi của thị trường và các loại hình bất động sản phục vụ mục đích sản xuất, kinh doanh, an sinh xã hội có hiệu quả cao, có khả năng trả nợ và thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp tại Công điện số 1156/CĐ-TTg. Các bộ, ngành khác như: Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính và các địa phương cũng đã được giao thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp cụ thể để thực hiện.

PV: Xin cảm ơn ông!