Gia tăng gánh nặng bệnh tật kép
Tại Hội thảo cung cấp thông tin cho báo chí về tác hại của đồ uống có đường đối với sức khỏe và vai trò của chính sách thuế trong kiểm soát tiêu dùng do Bộ Thông tin và Truyền thông tổ chức ngày 5/4, bà Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam cho biết, tăng sử dụng đồ uống có đường sẽ làm gia tăng tình trạng thừa cân, béo phí và gia tăng bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đột quỵ và các tình trạng khác bao gồm ung thư.
Khuyến cáo của WHO về việc tiêu thụ đường tự do nên được giới hạn ở mức dưới 10% tổng năng lượng, nhưng lý tưởng là dưới 5%. Nghĩa là đối với người trưởng thành, một ngày không nên dùng quá 25g đường.
"Ở Việt Nam, việc sử dụng đồ uống có đường tăng nhanh 10 năm qua, trung bình người Việt Nam sử dụng 1 lít đồ uống có đường trong 1 tuần, như vậy là quá nhiều. Chính vì việc tiêu thụ nhiều đồ uống có đường nên không ngạc nhiên khi tỷ lệ thừa cân, béo phì tăng nhanh, đặc biệt ở người trẻ tuổi. Ở các thành phố lớn, nhóm thanh thiếu niên từ 15-19 tuổi, tỷ lệ béo phì đã tăng 1/4, nghĩa là cứ 4 người thì có 1 người thừa cân, béo phì. Việt Nam cần hành động kịp thời và quyết đoán để giảm tình trạng tăng sử dụng đồ uống có đường", bà Angela Pratt cho biết.
Liên quan đến vấn đề này, ông Hồ Hồng Hải, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Thông tin – Truyền thông cho biết, mức tiêu thụ đồ uống có đường gia tăng trên toàn cầu, đặc biệt trẻ em và thanh thiếu niên. Việc tiêu thụ đồ uống có đường không hợp lý đã dẫn đến gia tăng tình trạng thừa cân, béo phì và các bệnh không lây nhiễm.
Còn theo PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, năm 2015 có khoảng 3,5 triệu người mắc bệnh đái tháo đường, dự báo sẽ tăng lên gấp đôi (6,1 triệu) vào năm 2040. Kết quả điều tra STEP năm 2015, năm 2021 cho thấy, tỷ lệ người tăng đường huyết lúc đói tăng gần gấp 2 từ 4,1% lên 7,06%; tăng huyết áp ở người trưởng thành trên 25%.
"Mỗi ngày sử dụng 1 lon nước ngọt có ga trong 1,5 năm thì sẽ tăng 60% nguy cơ thừa cân, béo phì. Cộng đồng liên tục sử dụng đồ uống có đường thì nguy cơ mắc đái tháo đường type 2, rối loạn chuyển hoá, tim mạch, sâu răng, bệnh lý thận – tiết niệu, ảnh hưởng đến bệnh lý đường tiêu hóa, ung thư đường tiêu hóa, tăng nguy cơ tai biến mạch máu não và sa sút trí tuệ gia tăng", Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho hay.
Theo khuyến cáo của WHO, lượng đường tự do trong khẩu phần của mỗi người chỉ nên chiếm không quá 10% và nên giảm xuống dưới 5% năng lượng trong một ngày để có các lợi ích tăng thêm về sức khỏe.
Đề xuất tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đồ uống có đường
Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam đưa ra biện pháp giảm đồ uống có đường mà thế giới đang áp dụng là tăng giá thuế đồ uống có đường để giảm tiêu thụ đồ uống có đường.
"Có hơn 100 quốc gia thực hiện áp thuế tiêu thụ đặc biệt đối với sản phẩm đồ uống có đường. Bằng chứng kinh nghiệm và hiệu quả thể hiện rất rõ, WHO đã ước tính những nước tăng thuế tiêu thụ đặc biệt thêm 10% sẽ giúp giảm tiêu thụ đồ uống có đường 11%, mọi người chuyển sang đồ uống lành mạnh hơn như nước suối, làm chậm sự gia tăng của thừa cân, béo phì, góp phần giảm các bệnh không lây nhiễm", bà Angela Pratt nhấn mạnh.
Tuy nhiên, theo đại diện WHO, chỉ riêng biện pháp tăng thuế tiêu thụ đặc biệt thì chưa giải quyết được tận gốc của vấn đề, mà WHO khuyến cáo biện pháp bổ sung là ghi nhãn dinh dưỡng ở mặt trước đồ uống, hạn chế quảng cáo đồ uống có đường, hạn chế sử dụng đồ uống này ở trường học, tăng cường giáo dục dinh dưỡng lành mạnh cho học sinh để có dinh dưỡng khoẻ mạnh và tác hại của đồ uống có đường.
ThS.BS Nguyễn Tuấn Lâm thông tin, WHO tại Việt Nam cho rằng, toàn cầu ước tính, nếu tăng thuế ở mức 50% thì sẽ giảm được 2,2 triệu ca tử vong trong vòng 50 năm.
Dẫn chứng về điều này, ông cho biết: "Ở Mexico, 2 năm sau khi áp dụng thuế trên đồ uống có đường, các hộ gia đình có ít nguồn lực nhất đã giảm 11,7% mua đồ uống có đường, so với 7,6% ở dân số chung. Ước tính sẽ giảm được khoảng 2,45% tỷ lệ tiểu đường và sẽ giảm 89.000–136. 000 ca tiểu đường mỗi năm (so với trường hợp không áp thuế) tại nước này".
Vì vậy, chuyên gia đề xuất Việt Nam nên xem xét áp dụng thuế đồ uống có đường ở mức 20% giá bán lẻ theo khuyến nghị của WHO để giảm nguy cơ sức khỏe cho thế hệ tương lai. Nên cân nhắc đánh thuế theo hàm lượng hoặc ngưỡng đường để khuyến khích sản phẩm giảm đường.
Đồng thời, nên tạo môi trường thuận lợi để giảm tiêu thụ đồ uống có đường bằng cách quy định dán nhãn mặt trước thể hiện hàm lượng đường; nâng cao nhận thức về các lựa chọn đồ uống lành mạnh; giảm tính sẵn có của đồ uống có đường; cấm tiếp thị đồ uống có đường.
PGS.TS Trương Tuyết Mai đề nghị cần có biện pháp đồng bộ để kiểm soát tiêu thụ các sản phẩm đồ uống có đường, ngoài tăng thuế tiêu thụ đặc biệt thì kiểm soát cả quảng cáo và truyền thông đến người tiêu dùng… Tăng cường cho trẻ uống nước tự nhiên, hạn chế sản phẩm chứa đường, hạn chế chế biến món ăn có đường, đọc nhãn thực phẩm trước khi dùng... Thông tin dinh dưỡng trên nhãn thực phẩm là bắt buộc, người tiêu dùng phải hình thành thói quen đọc nhãn thực phẩm trước khi dùng.
Để bảo vệ sức khỏe, chuyên gia khuyến cáo mọi người nên sử dụng nước lọc, nước đóng chai, trà không đường thay cho các loại nước ngọt.
Gia tăng trẻ em bị thừa cân, béo phì 
Trẻ thừa cân, béo phì gia tăng mức đáng báo động 
