Xếp hạng tín nhiệm: Vì sao doanh nghiệp hững hờ?

Giúp tham chiếu định giá lãi suất

Ngân hàng “ế” tiền, doanh nghiệp thiếu vốn - câu chuyên luẩn quẩn này đang khiến cho thị trường tài chính lúng túng như “gà mắc tóc”. Hàng loạt biện pháp được đưa ra, nhưng có vẻ, mâu thuẫn giữa một bên doanh nghiệp xin “nới” chuẩn tín dụng, còn ngân hàng kiên quyết không hạ chuẩn vẫn rất khó được tháo gỡ, vì thế, vốn vẫn dồn ứ. Trong khi đó, một mặt khác, sự canh tranh khốc liệt về huy động vốn kiểu “nước chảy chỗ trũng” giữa các nhà băng cũng cho thấy mức độ uy tín khác nhau của các ngân hàng. Từ đây, câu chuyện xếp hạng tín nhiệm lại một lần nữa được đặt ra.

Theo các chuyên gia, các doanh nghiệp, nếu xếp hạng tín nhiệm tốt sẽ giúp tiếp cận nguồn vốn ngân hàng nhanh chóng với ưu đãi, cũng như giao dịch với đối tác trong và ngoài nước được ưu đãi về giá cả, dịch vụ. Còn phía các ngân hàng, nếu được tổ chức uy tín xếp hạng tín nhiệm cao, sẽ giúp có nhiều lợi thế như huy động vốn, hoạt động nghiệp vụ, cho vay, hay vay vốn với lãi suất thấp từ các tổ chức trong nước và quốc tế.

TS Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng khẳng định, xếp hạng tín nhiệm đóng vai trò hết sức quan trọng trong hoạt động tài chính ngân hàng cũng như sản xuất kinh doanh. Xếp hạng tín nhiệm là công cụ hữu hiệu giúp các hoạt động trên thị trường tài chính diễn ra minh bạch, công khai, qua đó thúc đẩy các thị trường tài chính tiền tệ, thị trường vốn phát triển an toàn và bền vững hơn. Đi vào cụ thể, ông Lê Hồng Khang, Giám đốc Xếp hạng tín nhiệm FiinRatings cho biết, xếp hạng tín nhiệm góp phần chuẩn hoá chất lượng tín dụng và tham chiếu để định giá lãi suất, từ đó góp phần xây dựng đường cong lãi suất theo xếp hạng tín nhiệm.

Về vấn đề này, phân tích thêm, TS Nguyễn Quốc Hùng cũng cho rằng bản thân ngân hàng phải xếp hạng tín dụng với khách hàng của mình. Trên cơ sở đó, cho vay lãi suất cao nếu khẩu vị rủi ro cao, lãi suất ưu đãi nếu rủi ro thấp. Đồng thời, TS Nguyễn Quốc Hùng cũng cho rằng, việc có đơn vị đánh giá xếp hạng tín nhiệm là bên thứ ba độc lập sẽ khách quan hơn, hạn chế rủi ro cho tín dụng và có thể mở rộng được đối tượng cho vay không có tài sản đảm bảo. Các tổ chức tín dụng và ngân hàng sẽ có thêm thông tin đầy đủ để thẩm định tình hình tài chính, khả năng trả nợ cũng như các rủi ro của doanh nghiệp được xếp hạng tín nhiệm độc lập trong công tác quản trị rủi ro tín dụng và đầu tư vào các công cụ nợ.

Doanh nghiệp cần chủ động

Mở rộng ra thị trường vốn, ông Nguyễn Quang Thuân, Tổng Giám đốc FiinRatings cho rằng, hiện nay, dù lãi suất đang xuống rất thấp, nhưng tiền của dân vẫn chủ yếu “chảy” về ngân hàng với gần 7 triệu tỷ đồng tiền gửi, vì người dân không biết, thậm chí không dám đầu tư vào các kênh khác, nhất là sau những “tai tiếng” trên thị trường vốn như trái phiếu doanh nghiệp. Vị chuyên gia này cho rằng, Việt Nam hiện còn thiếu điều kiện để cho người dân đầu tư dài hạn. Các công ty bảo hiểm cũng chủ yếu gửi ngân hàng và trái phiếu chính phủ, với lãi suất rất thấp không thể đảm bảo tối đa hoá lợi nhuận cho khách hàng. Vì vậy, các thành viên trên thị trường cần chung tay để có những bước đi trước kể cả khi chưa có quy định bắt buộc về xếp hạng tín nhiệm.

"Xếp hạng tín nhiệm không phải là “cây đũa thần”, nhưng để thị trường phát triển thì phải có niềm tin. Doanh nghiệp cần xây dựng hồ sơ minh bạch trên thị trường vốn để không phải phụ thuộc nhiều vào vốn vay ngân hàng. Đây là điều cần sự nỗ lực của nhiều bên, không chỉ từ các cơ quan quản lý như Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước,… mà còn của doanh nghiệp, ngân hàng, nhà đầu tư”, ông Nguyễn Quang Thuân nhấn mạnh.

Theo FiinRatings, Việt Nam đứng thứ 4 trong khu vực về quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp/GDP, sau Malaysia, Singapore và Thái Lan. Xếp hạng tín nhiệm tại các nước này đã hình thành khá lâu, như Malaysia có đơn vị xếp hạng tín nhiệm đầu tiên từ năm 1990 và đến nay tỷ lệ trái phiếu được xếp hạng tín nhiệm đã đạt trên 54%. Trong khi đó, xếp hạng tín nhiệm tại Việt Nam còn khá sơ khai và mới chỉ có 3 đơn vị được cấp phép, dẫn đến thị trường thiếu thông tin đánh giá về doanh nghiệp có khả năng so sánh tương đối về chất lượng tín dụng. Tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng xếp hạng tín nhiệm còn rất thấp cho thấy, doanh nghiệp, trong đó có ngân hàng, chưa quan tâm đến vấn đề này; trong khi chưa có quy định yêu cầu bắt buộc xếp hạng tín nhiệm cũng như các phương pháp để quản lý các công ty xếp hạng tín nhiệm nên các nhà đầu tư cũng không cho đó là điều quan trọng để ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của mình.

Về những hạn chế này, ông Đỗ Ngọc Quỳnh – Tổng Thư ký Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam nhận định, do trình độ phát triển của thị trường cũng như cơ chế chính sách liên quan, sự hiểu biết và nhận thức của doanh nghiệp còn hạn chế. Trong thời gian dài, hầu hết tổ chức phát hành, nhà đầu tư trong nước chưa có thói quen tiếp cận với dịch vụ xếp hạng tín nhiệm nên nhu cầu trong phát hành hay giao dịch trên thị trường còn thấp. Hơn thế việc này phát sinh thêm thời gian, thủ tục, chi phí dẫn đến việc sử dụng dịch vụ này còn hạn chế. Ngoài ra, do chưa có quy định bắt buộc như kiểm toán độc lập nên tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng xếp hạng tín nhiệm còn rất thấp.

Để xếp hạng tín dụng phát triển tại Việt Nam, ông Nguyễn Quang Thuân đề xuất, một số trường hợp phát hành trái phiếu bắt buộc phải xếp hạng tín nhiệm để minh bạch thông tin. Bên cạnh đó, sớm đưa ra quy định mang tính bắt buộc xếp hạng tín nhiệm với trái phiếu doanh nghiệp phát hành ra công chúng và phát hành riêng lẻ theo lộ trình để thúc đẩy thị trường phát triển lành mạnh, thành kênh huy động vốn trung, dài hạn chính của nền kinh tế…