Chiều 11/8, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Nghị quyết của Quốc hội về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, của Tòa án nhân dân và công tác thi hành án (Nghị quyết của Quốc hội thay thế Nghị quyết số 96/2019/QH14 của Quốc hội về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, của Tòa án nhân dân và công tác thi hành án).
Thảo luận tại phiên họp, đại biểu Quốc hội Lê Văn Đông (Đoàn TP Hồ Chí Minh) thống nhất cao với sự cần thiết ban hành nghị quyết thay thế Nghị quyết 96.
Về việc đặt ra một số chỉ tiêu nhiệm vụ mới với yêu cầu trong tình hình mới, dự thảo nghị quyết thay thế đã đặt nhiệm vụ và tăng cường các điều kiện bảo đảm theo hướng đơn giản hóa quy trình báo cáo, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, liên thông dữ liệu điện tử của các cơ quan tư pháp theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại.
Các nội dung này phù hợp với xu thế tất yếu, góp phần giảm tải thủ tục nội bộ, rút ngắn thời gian xử lý công việc, nâng cao tính công khai minh bạch và hoạt động hiệu quả.
Để nghị quyết được ban hành có tính khả thi cao, phù hợp với chức năng nhiệm vụ của từng cơ quan tư pháp và đặc biệt là đảm bảo các căn cứ pháp luật, đại biểu tập trung nêu ý kiến về các chỉ tiêu nhiệm vụ trong công tác phòng chống tội phạm và vi phạm pháp luật quy định tại Điều 2 dự thảo nghị quyết. Trong đó có chỉ tiêu liên quan đến việc tạm đình chỉ các vụ án, vụ việc.
Đại biểu Lê Văn Đông bày tỏ thống nhất việc kiểm soát chặt chẽ tạm đình chỉ để chống bỏ lọt tội phạm. Tuy nhiên, việc ấn định tỷ lệ giảm 5% hằng năm là chưa phù hợp với bản chất vụ án.
Đại biểu Quốc hội Lê Văn Đông (Đoàn TP Hồ Chí Minh) phát biểu tại phiên họp.
Đại biểu cho biết, các cơ quan tiến hành tố tụng đã và đang tăng cường phục hồi các vụ việc đang tạm đình chỉ. Tuy nhiên, các căn cứ để tạm đình chỉ cũng như căn cứ phục hồi mới để giải quyết phải theo quy định của pháp luật. Đó là những căn cứ khách quan của vụ án, không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của cơ quan hay mong muốn của người tiến hành tố tụng.
Thực tế, có những đơn vị trong năm đã tập trung giải quyết dứt điểm và đảm bảo căn cứ pháp luật để giảm đáng kể số vụ việc tạm đình chỉ, nhưng đến thời điểm năm công tác mới lại phát sinh các căn cứ và ra quyết định tạm đình chỉ mới. Do vậy, rất khó đảm bảo thực hiện giảm 5% số vụ việc theo dự thảo nghị quyết.
Đại biểu Lê Văn Đông đề xuất, Quốc hội xem xét không ấn định tỷ lệ phần trăm giảm án tạm đình chỉ, mà quy định rõ rằng: không để xảy ra trường hợp tạm đình chỉ, đình chỉ không đúng quy định của pháp luật. Thường xuyên rà soát, tích cực xác minh tố giác tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và vụ án đang tạm đình chỉ, kịp thời phục hồi giải quyết khi lý do tạm đình chỉ không còn.
Đối với các trường hợp sắp hết thời hạn truy cứu trách nhiệm hình sự, phải kịp thời áp dụng các biện pháp theo quy định của pháp luật, bảo đảm không để lọt người, lọt tội, không làm oan người vô tội.
Đại biểu Quốc hội Bùi Mạnh Cường (Đoàn Khánh Hòa) phát biểu tại phiên họp.
Bên cạnh đó, đại biểu Quốc hội Bùi Mạnh Cường (Đoàn Khánh Hòa) cũng đề nghị, xem xét một số chỉ tiêu để đảm bảo tính khả thi, không đặt chỉ tiêu không thể thực hiện hoặc quá khó thực hiện.
Đại biểu dẫn chứng, tại điểm a, khoản 1, Điều 2 quy định về tăng cường các biện pháp phòng ngừa để kéo giảm các loại tội phạm; trong đó, số vụ phạm tội về trật tự xã hội phấn đấu giảm ít nhất 10% so với năm trước.
Theo như chỉ tiêu này, lũy kế đến năm 2030, tức là chỉ sau 4 năm so với năm 2026, phải giảm tới 34,4% số vụ phạm tội về trật tự xã hội. Trong khi đó, theo số liệu thống kê của các cơ quan tư pháp, từ năm 2021 đến năm 2025, số vụ phạm tội về trật tự xã hội đều tăng hằng năm, chỉ có năm 2025 giảm nhẹ về số vụ phạm tội mới.
Mặt khác, Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển chỉ nêu mục tiêu: phấn đấu hằng năm giảm 10% số vụ phạm tội về trật tự xã hội. Như vậy, Nghị quyết số 18-NQ/TW chỉ nêu ở mức: phấn đấu giảm 10%, có nghĩa là có thể thấp hơn. Nhưng dự thảo nghị quyết lại quy định là: phấn đấu giảm ít nhất 10%, như vậy 10% trở thành mức tối thiểu.
Từ phân tích trên, đại biểu Bùi Mạnh Cường đánh giá, quy định như vậy trên thực tế sẽ thực sự khó khả thi. Nếu quy định không khéo sẽ dẫn đến tình trạng giảm tinh thần đấu tranh phòng, chống tội phạm để đạt chỉ tiêu giảm tội phạm. Do đó, đề nghị bỏ từ “ít nhất” trong dự thảo, quy định đúng như Nghị quyết số 18-NQ/TW là “phấn đấu giảm 10%”.
Tại điểm a, khoản 1 và điểm a, khoản 2, Điều 5 quy định, chỉ tiêu nhiệm vụ công tác hình tạm giữ, tạm giam, thi hành án hình sự là: không để xảy ra trường hợp do thiếu trách nhiệm của cơ sở giam giữ dẫn đến người bị tạm giữ, tạm giam, phạm nhân trốn. Đại biểu cho rằng, trên thực tế, chỉ tiêu này sẽ không thực hiện được.
Bởi hằng năm, vẫn có những trường hợp trốn khỏi cơ sở giam giữ. Điều này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó rất nhiều cơ sở giam giữ hiện nay đã xuống cấp, quá tải; cán bộ quản lý giam giữ còn chưa đồng đều về kỹ năng, trình độ, trong khi xu hướng của phạm nhân là tìm mọi cách để trốn và chỉ chờ có sơ hở để trốn.
Trên thế giới, cũng không có quốc gia nào mà không có phạm nhân trốn cơ sở giam giữ, kể cả ở những nhà tù kiên cố và hiện đại nhất. Do đó, đại biểu đề nghị, nên quy định theo hướng: hạn chế đến mức thấp nhất người bị tạm giữ, tạm giam trốn.
