Xây mới trụ sở bộ, ngành: Cần một cơ quan thường trực điều hành

Hầu hết các chuyên gia, các nhà quản lý khi được hỏi đều có chung một nhận xét: Bây giờ là thuận lợi nhất để chúng ta xây dựng trụ sở các Bộ, ngành, xây dựng Trung tâm hành chính xứng với bản quy hoạch Thủ đô đã mở rộng. Nhưng để đạt được điều đó, thực tế đang đòi hỏi phải có một cơ quan thống nhất các đầu mối điều hành. Bởi ngoài việc quy hoạch xây dựng Trung tâm hành chính mới, thì còn phải giải quyết rất nhiều vấn đề xung quanh việc di dời và xây dựng trụ sở Bộ, ngành, như rà soát Bộ nào đi, ngành nào ở lại; đánh giá tài sản trên đất và đất trụ sở cũ; quy hoạch cơ quan đại diện các Bộ, cơ quan ngang Bộ ở phía Nam; chuẩn bị nguồn lực tài chính cho đầu tư trụ sở mới... và những vấn đề nảy sinh giữa các đơn vị trong quá trình di dời và xây dựng trụ sở mới…

Phó Tổng thanh tra Chính phủ Nguyễn Đức Hạnh: Cần quy hoạch thành Trung tâm hành chính rồi giao đất cho các Bộ, ngành nhằm giảm thủ tục, đẹp cảnh quan đô thị

Là một trong những cơ quan đi đầu trong xây dựng trụ sở, dù được Chính phủ, các Bộ chức năng, TP Hà Nội quan tâm tạo thuận lợi trong công tác chuẩn bị từ đất đai, nguồn vốn… nhưng cơ quan Thanh tra Chính phủ cũng phải trải qua nhiều năm với rất nhiều thủ tục mới hoàn thành xây dựng trụ sở, Phó Tổng thanh tra Chính phủ kiêm Giám đốc Ban quản lý dự án xây dựng trụ sở mới Nguyễn Đức Hạnh cho biết.

Bên cạnh những thuận lợi, theo ông Nguyễn Đức Hạnh, còn nhiều thủ tục có thể giảm bớt được theo tinh thần cải cách hành chính, chẳng hạn như thủ tục giới thiệu địa điểm xin giao đất xây trụ sở. Trong khi các doanh nghiệp được giới thiệu vị trí mặt đường, thì cơ quan công quyền lại nằm sâu trong ngõ; vì không làm trước quy hoạch trung tâm hành chính, nên khi giao đất cho Thanh tra Chính phủ, trước mặt mảnh đất này đã xây dựng chung cư cao tầng, bên cạnh đã làm Viện Huyết học và truyền máu mà lẽ ra bệnh viện xây mới nên đặt ở xa khu dân cư và công sở… Chỉ riêng giới thiệu địa điểm đã là cả một vấn đề phức tạp với không biết bao nhiêu cuộc bàn đi tính lại.

Ông Hạnh cho biết, nói là giảm thủ tục nhưng để được giao đất (chưa nói xây dựng), chính ông đã phải trải qua một loạt các thủ tục: Từ giới thiệu địa điểm giao đất; thủ tục giải phóng mặt bằng; lập dự án đầu tư được duyệt; quy hoạch chi tiết 1/500; các thỏa thuận về nước sạch, điện, phòng cháy, môi trường; bàn giao mốc giới, chỉ giới; cuối cùng mới là quyết định giao đất. Chỉ cần làm phép cộng giản đơn hàng chục Bộ, cơ quan ngang Bộ diện được xây dựng trụ sở mới sẽ thấy khối lượng thủ tục giấy tờ, chi phí họp hành liên quan đến đất đai, xây dựng sẽ lớn như thế nào. Đó là chưa nói đến các thủ tục xử lý các khu đất cũ do di dời trụ sở để lại.

Theo phóng viên, tất cả những công việc liên quan đến thủ tục xây dựng trụ sở đó, các Bộ, ngành đều phải cắt cử không ít cán bộ từ lãnh đạo đến nhân viên vào cuộc trong nhiều năm mới hoàn thành, lẽ dĩ nhiên sẽ ảnh hưởng tới công tác chuyên môn của đơn vị đó. Nhận thấy cách làm như cơ quan Thanh tra Chính phủ đã trải qua có nhiều vấn đề bất cập, trong khi còn nhiều Bộ, ngành đang chuẩn bị xây dựng trụ sở, ông Hạnh kiến nghị: Đã có chủ trương xây dựng nhiều trụ sở Bộ, ngành như vậy thì nên quy hoạch thành Trung tâm hành chính đáp ứng các yêu cầu về hạ tầng, cảnh quan kiến trúc… rồi giao đất cho các Bộ xây dựng theo quy định. Làm như thế, vừa giảm thủ tục, lại đạt được Trung tâm hành chính như tiêu chí đặt ra. Đồng tình với quan điểm này, Giáo sư Đặng Hùng Võ - nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và môi trường cho rằng, pháp luật về đất đai hoàn toàn cho phép cơ quan quản lý làm được theo phương án đó.

Nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, thành viên Ban chỉ đạo quy hoạch Hà Nội Trần Ngọc Chính: Xử lý đất cũ và xây dựng trụ sở mới đều cần phối hợp và thống nhất cách làm

Thực trạng nhiều trụ sở Bộ, ngành được xây dựng từ những năm 60 của thế kỷ trước, không còn phù hợp với yêu cầu hiện nay. Yêu cầu di dời các trụ sở Bộ, ngành ra khỏi trung tâm đô thị và xây dựng tại Trung tâm hành chính mới là đòi hỏi khách quan, hết sức cần thiết. Nhưng, đây là chủ trương lớn, liên quan đến nhiều Bộ, ngành, cơ quan Trung ương và địa phương, nên cả việc di dời lẫn công tác chuẩn bị xây dựng trụ sở mới đều cần phối hợp và thống nhất cách làm mới hiệu quả. Việc các Bộ, ngành chuyển đến địa điểm mới cũng phải tuân theo quy hoạch Trung tâm hành chính mới.

Thành phố Hà Nội đảm bảo cấp đất cho các đơn vị diện được xây dựng trụ sở mới; mặt khác, các khu đất là trụ sở cũ do Bộ, ngành để lại thì TP Hà Nội cần đứng ra làm quy chế chung để quản lý và đưa ra phương án giải quyết. Nếu thuộc diện công trình bảo tồn thì kiến nghị bảo tồn; đất trong diện được đấu giá thì làm hồ sơ đánh giá, phân loại đất và tổ chức đấu giá theo quy định. Vì mỗi trụ sở cũ đó là một hoặc nhiều hạng đất, giá trị tài sản khác nhau nếu không có một cơ quan có đủ thẩm quyền, khớp nối công việc và tham mưu giải quyết vướng mắc thì khó có thể hoàn thành.

Nhưng quan trọng hơn, đất trụ sở Bộ, ngành để lại phải được xử lý theo quy hoạch, không thể để Bộ thì cho xây khách sạn, nơi làm trung tâm thương mại… gây quá tải nội đô. Hà Nội cần sớm đưa ra phương án kiến trúc đối với từng vị trí đất Bộ, ngành để lại, chứ không nên chỉ thuận theo phương án đề xuất của các Bộ. Chẳng hạn, có thông tin đất trụ sở cũ của Thanh tra Chính phủ muốn làm nhà chung cư. Nguyện vọng làm mục đích gì đi nữa cũng cần tuân theo tiêu chí quy hoạch chung và quy hoạch chi tiết tại vị trí mảnh đất đó. Khi đã có quy chế chung xử lý các vấn đề phát sinh thì các đơn vị căn cứ vào quy định đó mà làm. Vì lẽ đó, sự phối hợp và thống nhất cách làm là hết sức quan trọng và cần thiết.

Phó giáo sư, Tiến sĩ Trần Trọng Hanh - Phó Chủ tịch Hội đồng Kiến trúc Quốc gia, Ủy viên Hội đồng kiến trúc quy hoạch Thủ đô: Chính phủ nên giao cho Bộ Xây dựng chủ trì phối hợp với TP Hà Nội làm quy hoạch địa điểm xây dựng Trung tâm hành chính

Thực tế đến nay, một số trụ sở Bộ, ngành ở nước ta đã ổn định như trụ sở Bộ Tài chính, trụ sở Bộ Tư pháp… Nhưng phần lớn các trụ sở được Chính phủ chủ trương cho xây dựng ở Mễ Trì và Tây hồ Tây với tư cách là Trung tâm hành chính mới sau khi quy hoạch chung Thủ đô được duyệt. Tuy nhiên, cách làm của một số Bộ, ngành thời gian qua khiến dư luận băn khoăn. Để đạt được tiêu chí như Chính phủ đề ra, trước hết phải căn cứ vào quy hoạch chung Thủ đô, xác định vị trí Trung tâm hành chính làm nơi xây dựng một số cơ quan Trung ương tại hai địa điểm Mễ Trì và Tây hồ Tây như đã phê duyệt; tiếp đến là làm quy hoạch phân khu để cụ thể hóa bản quy hoạch chung của Thủ đô. Nhưng hai địa điểm này cần thiết phải được lựa chọn, trên cơ sở xác định nhu cầu (nội dung và quy mô đầu tư) cho những cơ quan Bộ, ngành nào, quỹ đất từng đơn vị là bao nhiêu, hạ tầng ra sao… để làm quy hoạch chi tiết.

Trong Quyết định số 1259 ngày 26/7/2011 Thủ tướng đã giao quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết cho UBND TP Hà Nội, nhưng xét tính chất vai trò của hai địa điểm này là Trung tâm hành chính quốc gia và trên thực tế việc xây dựng trụ sở Bộ, ngành thời gian qua nổi lên nhiều vấn đề không đạt như mong muốn của Chính phủ, ông Hanh kiến nghị nên giao cho Bộ Xây dựng chủ trì phối hợp với UBND TP Hà Nội làm quy hoạch chi tiết hai địa điểm làm Trung tâm hành chính trên. Sau đó, triển khai các dự án đầu tư theo sự chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Mức đầu tư cho các trụ sở cũng phải mang tính thống nhất (tất nhiên là dựa vào tiêu chuẩn quy định) giữa các Bộ, ngành, nếu không có Bộ thì trụ sở quá to, Bộ lại quá nhỏ không đủ chỗ làm việc. Về mô hình Trung tâm hành chính, theo ông Hanh nên xây dựng Trung tâm hành chính tập trung nhưng gắn kết với các khu đô thị đa chức năng (gồm nhà ở, văn phòng, thương mại, dịch vụ, công viên, nơi biểu diễn văn hóa nghệ thuật…), để không tạo ra những khu vực "chết" vào ban đêm. Bài học này được rút ra từ việc xây dựng Trung tâm hành chính của Brazil, trung tâm chính trị-hành chính 500ha tại Kuala Lumpur của Malaysia và một số Thủ đô khác mà chúng ta cần tham khảo, rút kinh nghiệm