Vệ tinh “made in Vietnam” sẽ ra đời không xa

Từng bước chiếm lĩnh không gian, làm chủ công nghệ vệ tinh, đó là mục tiêu chiến lược của Việt Nam. Với tổng vốn đầu tư hơn 10.000 tỉ đồng, dự án Trung tâm vũ trụ Việt Nam được coi là bước đầu tư đột phá trong lĩnh vực công nghệ cao. Nếu thành công, Việt Nam sẽ là nước thứ 3 ở Đông Nam Á tự chế tạo thành công vệ tinh cho riêng mình, sau Indonesia, Malaysia. Phát triển công nghệ vệ tinh sẽ giúp Việt Nam cảnh báo sớm các thảm họa thiên nhiên và phòng chống biến đổi khí hậu toàn cầu. Điều này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất thế giới về biến đổi khí hậu.

Nhật Bản chuyển giao công nghệ vệ tinh nhỏ cho Việt Nam           

Xác định phát triển vệ tinh là biểu trưng sức mạnh công nghệ cao của quốc gia, tiến tới giảm dần khoảng cách giữa Việt Nam với các nước trong khu vực cũng như trên thế giới, ngày 14/6/2006, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt "Chiến lược nghiên cứu và ứng dụng công nghệ vũ trụ đến năm 2020". Trên cơ sở đó, Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã xây dựng dự án "Trung tâm vũ trụ Việt Nam" nhằm phát triển công nghệ vũ trụ thành một ngành công nghệ cao phục vụ kinh tế - xã hội của đất nước.

Tháng 7/2008, Bộ Kinh tế - Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản đã cấp kinh phí và thành lập nhóm tư vấn (JETRO) để lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án Trung tâm vũ trụ Việt Nam. Theo đề xuất của nhóm tư vấn Nhật Bản, dự án sẽ được triển khai bằng nguồn vốn vay ODA từ phía Nhật Bản. Trung tâm vũ trụ Việt Nam sẽ được xây dựng trên diện tích 9ha tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc. Tổng mức đầu tư của dự án là trên 50 tỉ yên.

Tháng 2/2011, nhóm tư vấn JETRO đã hoàn thiện báo cáo khảo sát đánh giá để trình Chính phủ Nhật Bản phê duyệt. Đoàn công tác của JICA cũng đã đến khảo sát khu công nghệ cao Hòa Lạc để thẩm định lại dự án. Nếu thuận lợi, tháng 6/2011, Nhật Bản sẽ có cam kết viện trợ vốn ODA cho dự án. Năm 2013, dự án mới có thể khởi công xây dựng.

Công nghệ vệ tinh của Nhật Bản được xem là tiên tiến nhất hiện nay. Vệ tinh nhỏ quan sát Trái đất với cảm biến rađa hiện đại, độ phân giải cao (khoảng 1m), có thể tự chụp ảnh trong mọi điều kiện thời tiết, thậm chí ban đêm. Ngoài việc chuyển giao toàn bộ công nghệ, Nhật Bản còn giúp đỡ Việt Nam hoàn thiện hạ tầng kĩ thuật đáp ứng yêu cầu nghiên cứu, ứng dụng, điều khiển vệ tinh.

Theo đúng lộ trình, đoàn cán bộ, chuyên gia của Việt Nam sẽ sang Nhật Bản để tham gia chế tạo vệ tinh thứ nhất, trên cơ sở đó học hỏi kinh nghiệm. Dự kiến, đầu năm 2017, vệ tinh đầu tiên sẽ được phóng lên. Tới cuối năm 2020, sẽ phóng vệ tinh thứ hai do Việt Nam tự chế tạo.

Vệ tinh sẽ giúp giảm thiểu 10% rủi ro thiên tai nhờ được cảnh báo sớm

Theo thống kê, Việt Nam là một trong những quốc gia chịu nhiều thảm họa thiên tai nhất thế giới, cũng là một trong năm quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ biến đổi khí hậu. Ước tính, trung bình mỗi năm, thảm họa thiên nhiên gây thiệt hại cho Việt Nam khoảng 1 tỉ USD và làm hàng trăm người chết. Phát triển công nghệ vệ tinh sẽ giúp Việt Nam cảnh báo sớm những thảm họa thiên tai nhằm giảm thiểu tối đa rủi ro.

"Thế giới đang theo dõi chúng ta, trong khi chúng ta lại không quan sát được tổng thể các hoạt động của chính mình. Muốn chụp ảnh vị trí nào bằng vệ tinh, chúng ta chưa làm được, vẫn phải đặt mua ảnh từ vệ tinh của nước ngoài. Bão Chanchu năm 2006, Việt Nam chết hàng trăm người, trong khi các nước khác cũng trong vùng ảnh hưởng lại thiệt hại không nhiều vì họ kịp thời cảnh báo. Trận lụt lịch sử ở Hà Nội, nếu có vệ tinh, chúng ta đã có thể chụp ảnh, nắm được toàn cảnh, xác định chính xác các vị trí ngập lụt để chủ động đối phó. Thảm họa dầu tràn trên biển vừa qua, chúng ta không biết, tới khi dầu lan vào sát bờ mới được phát hiện. Nhiều vụ cháy rừng, chúng ta cũng không tự phát hiện được, đều là do vệ tinh nước ngoài chụp ảnh, thông báo... Rất nhiều thảm họa thiên nhiên chúng ta không thể chủ động phòng ngừa vì thiếu cơ sở cảnh báo. Nếu có vệ tinh quan sát từ trên cao, khả năng cảnh báo sớm rủi ro là điều trong tầm tay. Theo ước tính của các chuyên gia Nhật Bản, vệ tinh có thể giúp giảm thiểu 10% rủi ro do thiên tai" - PGS.TS Phạm Anh Tuấn - Phó Viện trưởng Viện Công nghệ vũ trụ, Trưởng ban quản lí dự án Trung tâm vũ trụ Việt Nam khẳng định.

"Không gian cũng là tài nguyên của mình. Trước là khám phá mặt đất, rồi tới khám phá trên biển, nay là chinh phục giành lấy không gian. So với các nước trong khu vực, Việt Nam vẫn là đi sau, đi chậm. Indonesia, Malaysia đều đã có vệ tinh riêng của mình" - PGS. TS Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh.

Công nghệ vũ trụ được hình thành từ việc tích hợp nhiều ngành công nghệ cao khác nhau, tạo ra các vệ tinh, tên lửa, tàu vũ trụ, trạm mặt đất... nhằm chinh phục không gian, phục vụ lợi ích thiết thực của con người. Công nghệ vệ tinh phát triển cũng sẽ kéo theo sự phát triển của nhiều lĩnh vực khác: Cơ điện tử, Công nghệ thông tin, Điện tử - Viễn thông, Công nghệ vật liệu...

Năm 2020, Việt Nam có thể tự chủ được công nghệ vệ tinh

Ở Việt Nam , việc ứng dụng công nghệ vũ trụ: viễn thám, xử lí ảnh, quan trắc bản đồ... đã được thực hiện. Nhưng ngành công nghệ vệ tinh thì giờ mới bắt đầu. Đây là một lĩnh vực công nghệ cao, đòi hỏi đầu tư lớn. Theo PGS. TS Phạm Anh Tuấn, trên thế giới có 2 xu hướng: ứng dụng vệ tinh và chế tạo vệ tinh. Trong khu vực Đông Nam Á, chỉ có 3 quốc gia muốn chủ động chế tạo vệ tinh: Indonesia, Malaysia, Việt Nam . Một số nước có tiềm lực về kinh tế như: Singapore , Thái Lan... chỉ ứng dụng vệ tinh mà không chế tạo là bởi diện tích lãnh thổ hẹp, lại tương đối ổn định về mặt tự nhiên, ít xảy ra thảm họa thiên tai.

Năm 2020, với việc phóng vệ tinh thứ hai do Việt Nam tự chế tạo, Việt Nam đã có thể tự chủ được công nghệ vệ tinh, từ khâu thiết kế, chế tạo tới vận hành, điều khiển. Trước đây, để phục vụ nghiên cứu khoa học hay giám sát tài nguyên môi trường, Việt Nam đều phải mua ảnh vệ tinh từ các vệ tinh quan sát Trái đất của châu Âu: SPOT 2, 4, 5; EVISAT ASAR, ENVISAT MEIS... với giá tiền không hề rẻ. 

Tuy nhiên, để có thể tự chủ được công nghệ vệ tinh, Việt Nam cần phải đào tạo được đội ngũ chuyên gia kĩ thuật đủ mạnh. Dự kiến, năm 2020, Việt Nam cần có ít nhất 300 chuyên gia để có thể vận hành thành công Trung tâm vũ trụ Việt Nam . Song, hiện tại, nhân lực phục vụ cho ngành công nghiệp vũ trụ ở Việt Nam đang rất thiếu và yếu. Năng lực đào tạo trong nước cũng chưa thể đáp ứng được yêu cầu.

Trên cả nước, mới chỉ có Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) tiến hành đào tạo khoa Hàng không vũ trụ. Năm 2012, lứa sinh viên đầu tiên mới ra trường, chỉ với 10 sinh viên. Năm 2012, Trường Đại học Công nghệ Hà Nội bắt đầu đào tạo Thạc sĩ, Tiến sĩ ngành Hàng không - Vũ trụ, cũng chỉ khoảng 15-20 người. Viện Công nghệ vũ trụ đã có kế hoạch đưa các cán bộ trẻ sang đào tạo tại Nhật Bản, châu Âu, Mĩ, Hàn Quốc...

PGS.TS Phạm Anh Tuấn cũng nhấn mạnh: "Tự chủ công nghệ vệ tinh không có nghĩa là chúng ta chế tạo toàn bộ. Có nhiều thiết bị vẫn phải nhập. Chúng ta phải từ bỏ tư duy ôm đồm, làm tất cả mọi việc, bởi ngay cả hãng chế tạo máy bay lớn nhất thế giới là Boeing cũng vẫn phải đặt hàng thiết bị ở nhiều nước. Quan trọng là chúng ta làm chủ được việc thiết kế vệ tinh mà mình mong muốn cũng như làm chủ được công nghệ tích hợp và phần mềm điều khiển vệ tinh".

Phát triển Trung tâm vũ trụ Việt Nam với hạ tầng kĩ thuật hiện đại, cùng đội ngũ nhân lực đủ khả năng làm chủ công nghệ vệ tinh là cần thiết trong bối cảnh Chính phủ đang ưu tiên phát triển công nghệ cao, trong đó có công nghệ vũ trụ. Không bao lâu nữa, những vệ tinh "Made in Vietnam" sẽ ra đời, giúp Việt Nam từng bước chiếm lĩnh không gian. Chúng ta hoàn toàn có thể tự tin. Không gì là không thể