Vào hàng mặt nạ (thơ Vương Tâm)

Dành cho các em nhân dịp Tết Trung thu.

Mõm lão sói lưỡi dài
Nhe răng nanh nhọn hoắt
Em vội vàng quay mặt
Chẳng dám nhìn lâu hơn 

Mắt chú gấu u buồn
Cái miệng chừng mếu máo
Nhớ lời cô dạy bảo
Đừng vòi vĩnh mọi người 

Mặt chú tễu thật vui
Khăn rằn buộc trên trán
Đôi mắt như gọi bạn
Toét miệng cười rõ tươi 

Mắt thỏ hiền quá thôi
Thỏ nâu và thỏ trắng
Đôi tai gióng lên thẳng
Rung rinh sợi râu dài 

Em chợt ôm bụng cười
Vì mặt nhăn chú khỉ
Như vừa ăn trái khế
Chua dúm cả làn môi… 

Không muốn bạn mất vui
Nhìn mặt đen ma xó
Em chọn ngay chú thỏ
Cùng bạn mừng trung thu.
 

Nếu các em nào chưa có dịp được một lần đi thăm vườn bách thú, chưa được xem các phim hoạt hình và đặc biệt, chưa được tiếp xúc nhiều với các loại tranh truyện màu mè dành cho thiếu nhi, thì Tết Trung thu chính là dịp các em có thể hiểu biết thêm về mặt mũi của một số loài động vật đang tồn tại trên hành tinh này cùng với chúng ta. Tất nhiên, đã gọi là mặt nạ thì không thể đúng "i sì" một trăm phần trăm. Những nhà làm hàng phải "cách điệu" nó lên: Con nào hiền thì thật hiền, con nào ác thì thật ác, con nào đang được mọi người quan tâm qua một bộ phim hay tích chuyện nào đó thì càng tốt. Cái năm Đài Truyền hình của ta cho chiếu bộ phim về Tôn Ngộ Không, thì thị trường đồ chơi hầu như tràn ngập các loại mặt nạ… khỉ. Dẫu vậy, Trung thu là ngày tết của các em, các em có quyền lựa chọn những con vật theo ý thích của riêng mình. Hà Nội có cả một phố Hàng Mã chuyên bày bán mặt hàng này.

Mặt nạ được bày bán tại một cửa hàng ở phố Hàng Mã (Hà Nội).

Mặt nạ được bày bán tại một cửa hàng ở phố Hàng Mã (Hà Nội).

Qua bài thơ của mình, nhà thơ Vương Tâm đã đưa các em vào một cửa hàng mặt nạ và lần lượt giới thiệu một số "vị" tương đối tiêu biểu. Tiêu biểu cho sự hiền lành, hung hãn, hoặc sự buồn bã, vui nhộn. Bạn nhỏ - nhân vật trong bài thơ của tác giả - cũng tỏ ra là người chịu khó quan sát, am tường, nhìn "mặt" mà biết được cả "ruột gan" của tất cả các "vị" này.

Lão sói thì phân loại quá dễ rồi. Bao nhiêu trang chuyện cổ tích đều có mặt lão. Mà trong truyện, lão phỉnh phờ, giả bộ nhân từ (như các truyện "Chó sói và bảy chú dê con", "Cô bé quàng khăn đỏ" trong "Truyện cổ Grim") còn chẳng ăn thua, huống hồ ở đây, có bao nhiêu nanh nhọn lưỡi dài đều nhe hết cả ra, thảo nào mà bạn nhỏ quay ngoắt đi như thế.

Chú gấu kia thì khác. Chú từng được nhiều lần kết bạn với người (có một đại hội thể thao thế giới đã lấy biểu tượng chú gấu Misa). Phải chăng vì được nuông chiều thế mà chú hay làm nũng? Nhưng dẫu sao thì bạn nhỏ của chúng ta cũng không tán thành điệu bộ này, vì bạn "Nhớ lời cô dạy bảo/ Đừng vòi vĩnh mọi người".

Đến chú tễu thì sự thể đã vui quá rồi. Chú toét miệng cười, mắt như gọi bạn, thật cởi mở thân thiện. Các bạn thỏ nâu, thỏ trắng trông sao hiền quá, như muốn vẫy gọi mời chào các bạn nhỏ chúng ta bằng cách gióng tai, rung nhẹ sợi râu dài của mình vậy.

Như thế là bốn kiểu mặt nạ với những gương mặt hung tợn, hiền từ, buồn nản, tươi vui… đã được "duyệt" qua. Song còn một kiểu khác nữa, đơn giản là chỉ để làm trò, như kiểu nhăn nhó muôn đời của họ nhà khỉ, tác giả không muốn bỏ quên. Và chính cái mặt nạ này lại gây được tiếng cười nhiều hơn cả. Bạn nhỏ - nhân vật trong bài thơ đã phải "ôm bụng cười". Hẳn là bạn liên tưởng cái nhăn mặt của các chú khỉ này với cái nhăn mặt vì ăn phải trái khế chua của các bạn học cùng lớp.

Nhưng cười thì cười đến thế, chứ để chọn chiếc mặt nạ ưng ý nhất cho mình thì… Các em theo dõi có thấy: Tác giả Vương Tâm từng đã để cho bạn nhỏ của chúng ta dừng lâu ở chiếc mặt nạ mang hình các bạn thỏ, vì xem ra bạn có vẻ quý mến, có thiện cảm với chiếc mặt nạ này hơn cả. Song rồi, nghĩ thế nào, tác giả lại đưa bạn đi tiếp đến với một chiếc mặt nạ khác, chiếc mặt nạ chú khỉ nhăn nhó. Lần này thì bạn nhỏ khoái chí thực sự, chỉ thiếu nước là bò lăn ra cười, ấy vậy mà, để chọn chiếc mặt nạ cho cuộc chơi đêm rằm, bạn quay trở lại với những bạn thỏ. Giống như các bạn mặt nạ này, bạn nhỏ của chúng ta thật là hiền hậu ngay cả trong ý nghĩ:

Không muốn bạn mất vui
Nhìn mặt đen ma xó
Em chọn ngay chú thỏ
Cùng bạn mừng trung thu

Cuộc lựa chọn các mẫu đồ chơi đã kết thúc. Và qua đó, chúng ta cũng lựa chọn được người bạn tốt có thể cùng chơi vui với mình. Mà, bạn nhỏ trong bài thơ thật xứng đáng. Có thêm bạn, hẳn cuộc chơi trốn tìm đêm trung thu sẽ rất vui.

Tuy nhà thơ Vương Tâm không giới thiệu, song với những lối suy nghĩ nhận thức của bạn nhỏ trong bài thơ, chúng ta có thể hoàn toàn tin rằng đó là một bạn gái. Các bạn gái thường bao giờ cũng muốn mọi sự cần phải diễn ra êm lành như thế. Vả chăng, đọc bài thơ, chúng ta còn quý bạn nhỏ ấy hơn bởi tác giả Vương Tâm đã nhập vai, làm giả giọng các em thật là khéo léo

Lê Hoàng Minh (chọn và bình)

Các tin khác

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

Gần đây trong tiếng Việt có từ mới “GATO” nhanh chóng trở nên phổ biến. Viết tắt của “ghen ăn tức ở”, dịch sang tiếng Tây, tương đương từ “đố kỵ” - một trạng thái cảm xúc tiêu cực, khó chịu, ghen ghét, cay cú trước thành công, danh tiếng người khác.

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Trong bối cảnh văn hóa đọc Việt Nam đang chứng kiến những chuyển động chưa từng có, một hiện tượng nổi bật là sự trỗi dậy mạnh mẽ của sách ngoại văn, đặc biệt là qua các hiệu sách độc lập (indie) có giám tuyển. Không chỉ phản ánh nhu cầu cập nhật tri thức toàn cầu của lớp độc giả trẻ, hiện tượng này còn đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược về con đường đưa văn chương Việt Nam ra thế giới.

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động biểu diễn, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chấm dứt tình trạng hát nhép trên sân khấu. Việc này đã nhận được sự đồng thuận cao, không chỉ từ phía những nhà quản lý văn hóa mà cả với những người trực tiếp hoạt động biểu diễn, doanh nghiệp tổ chức biểu diễn.

AI - Tìm đâu ra người thật?

AI - Tìm đâu ra người thật?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang thay đổi cách sách đi từ tay tác giả đến bạn đọc từ khâu sáng tác và biên tập đến in ấn và marketing. Không phải ai cũng hoan nghênh sự thay đổi này, và quả thực là ngoài một số lợi ích nhất định, việc sử dụng AI tràn lan cũng đem lại nhiều vấn đề làm đau đầu các nhà xuất bản, đơn cử như việc con người để cho AI thay thế tác giả và biên dịch viên.

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Trong đám tang nhà thơ Đàm Khánh Phương tại nhà tang lễ Đức Giang hôm ấy, ngoài nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - có mặt và sau đó đọc điếu văn - tôi thấy không nhiều các nhà văn, nhà thơ khác đến đưa tiễn. Phương ít bạn, hay là khi khỏe mạnh, Phương đã có những điều làm bạn bè khó cảm thông?  

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Năm 2001, đạo diễn Steven Spielberg ra mắt bộ phim “A.I. - Artificial Intelligence”, kể về cậu bé robot David được lập trình để yêu thương vô điều kiện. Khi người mẹ nuôi bỏ rơi cậu giữa rừng, David bắt đầu hành trình 2000 năm đi tìm một ngày được sống bên bà. Khi những sinh vật tiến hóa đánh thức cậu giữa tàn tích băng giá, điều David xin không phải tri thức hay quyền năng, mà chỉ là một ngày được yêu thương.

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Động viên đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo luôn là một trong những chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Văn hóa soi đường quy hoạch

Văn hóa soi đường quy hoạch

Gần đây, có hai sự việc nhận được khá nhiều sự quan tâm của dư luận, và vẻ bề ngoài, hai sự việc ấy không hoàn toàn liên quan tới nhau nhưng sâu trong bản chất, chúng lại có một điểm chung.

Sống để kết nối yêu thương

Sống để kết nối yêu thương

Sống là để kết nối những yêu thương, bởi cuộc sống có biết bao nhiêu điều đáng yêu mà chúng ta không thể kể tên hết được. Đó là một cảm nhận của người viết có được mỗi khi quan sát và lắng nghe từng thanh âm của cuộc đời. Dẫu biết hằng ngày vẫn xuất hiện cái ác, cái xấu nhưng còn có biết bao người tốt, bao hành động cao cả.

“Cái chết” của sách bìa mềm

“Cái chết” của sách bìa mềm

Cuộc cách mạng văn học hiện đại có sự đóng góp không hề nhỏ của sách bìa mềm. Những quyển sách bìa mềm được bày bán khắp mọi nơi với giá cả phải chăng đã đưa văn học đến với tất cả mọi thành phần trong xã hội.

Quyết liệt phát triển văn hóa

Quyết liệt phát triển văn hóa

Diễn biến mới nhất của việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, do Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026, đó là Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã có cuộc họp đầu tiên, trong tuần qua, với nhiều nội dung quan trọng.