Nói thật là một tiêu chí ứng xử trong quan hệ xã hội. Từ xưa đến nay, nhân dân ta vẫn coi trọng sự thật. “Thật thà là cha quỷ quái”; “Trăm cái hay không bằng lời ngay nói thẳng”. Trong gia đình, cha mẹ nào chẳng yêu thương con cái. Còn bé, khi con lẫm chẫm đi, bập bẹ nói, là bố mẹ nựng “con giỏi quá”. Lớn lên một tí, làm được việc gì hay là bố mẹ khen hết lời. Nhưng như thế chưa đủ. Cần sự dạy dỗ, chỉ bảo con cái, “uốn cây từ lúc còn non”, “bé không vin, cả gãy cành”. Không ít cậu ấm cô chiêu sống trong nhung lụa mà trở thành hư hỏng, điều này đã nhỡn tiền. Trong quan hệ giữa các thành viên một đơn vị, lại càng phải trọng việc nói thật. Nói thật để giúp đỡ nhau làm việc tốt, bỏ cái xấu. Thông thường, nói thật nói thẳng hay khó nghe. Nhưng người nghe cần bình tĩnh, tiếp thu. Không nên nhìn người dám nói sự thật bằng con mắt khác. Tự phê bình và phê bình thì cần nói thật.
 |
| Minh họa: Lê Minh Trí. |
Sinh thời, Bác Hồ rất coi trọng sự thật. Bác từng nêu gương tự phê bình trước đồng bào. Đó là vào năm 1952, cuộc kháng chiến chống Pháp đang diễn ra ác liệt, cán bộ ta ở địa phương nọ có mắc sai lầm, khuyết điểm với người dân. Bác không sợ kẻ địch lợi dụng việc này để chống lại cách mạng. Bác công khai viết thư gửi đồng bào, trong đó có đoạn: “Dù Chính phủ đã ra lệnh trừng trị những cán bộ đó, tôi phải thật thà xin lỗi những đồng bào vì những cán bộ sai lầm mà oan ức. Tôi thật thà tự phê bình khuyết điểm của tôi là giáo dục, lựa chọn cán bộ chưa chu đáo” (Thư gửi đồng bào Liên khu IV, "Hồ Chí Minh tuyển tập"). Bác coi trọng chữ “thật”. Trong Di chúc Bác viết trước lúc đi xa, có câu: “Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân”. Hai chữ “thật”, biết bao ý tứ sâu sắc.
Trên thực tế, không phải ai cũng đủ dũng cảm để nói thật. Phê bình, góp ý với đồng chí, nhất là với người đứng đầu, thì hay nể nang, xuê xoa. Biết là có người kê khai tài sản và thu nhập không đầy đủ, nhưng khó góp ý thẳng. Nhiều việc khác cũng vậy. Thường là phát biểu ậm ừ, “nói chung, tuy nhiên…”. Phần lớn nói theo số đông, người ta thế nào mình cũng thế. Nói thật, mất lòng, có khi mang vạ vào thân(!) Nếu được giữ thái độ im lặng thì quả “im lặng là vàng”. Giữ im lặng như thế, chẳng những không tốt mà còn có hại. Hãy nghe vị tướng lừng danh nước Pháp Napoleon nói một câu triết lý nổi tiếng: “Thế giới đã chịu nhiều tổn thất, không phải vì sự tàn sát của kẻ xấu mà vì sự im lặng của người tốt”.
Suy ra, nói thật không dễ. Phải chăng người ta cần phải rèn luyện, tu dưỡng thường xuyên về nhiều mặt, nhưng trong đó có một việc là phải nói thật, đã là người tốt thì không được lặng im…
Trở lại câu chuyện lấy phiếu tín nhiệm, đây là một hoạt động khá mới mẻ trong sinh hoạt của cơ quan lập pháp Nhà nước, tới nay mới tiến hành hai lần. Lần thứ hai này, sau hai năm, các đại biểu, với lá phiếu của mình, đã tôn vinh những vị lãnh đạo có công “xoay chuyển” tình thế, góp phần đắc lực vào công cuộc đổi mới và hội nhập, tiêu biểu như Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải Đinh La Thăng, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Văn Bình... Một số vị khác cũng soi vào tấm gương nói thật mà sửa mình, khắc phục khuyết điểm, yếu kém để tiến bộ. Từ thực tiễn đó, Quốc hội đã ra Nghị quyết 35 (sửa đổi, bổ sung) về việc lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hội, Hội đồng nhân dân bầu hoặc phê chuẩn. Các phiếu tín nhiệm đó bắt nguồn từ một dạng văn hóa mới hình thành, xin được gọi là “văn hóa nói thật”. Hi vọng rằng từ văn hóa nói thật này, trên diễn đàn Quốc hội sẽ có thêm một dạng văn hóa nữa, là “văn hóa từ chức”. Văn hóa từ chức cũng rất đáng trân trọng, nó khẳng định giá trị nói thật. Tại sao không?
