Khi thấy đau ngực, ho khan, ho ra đờm… thì nhiều bệnh nhân đã được xác định ung thư phổi ở giai đoạn tiến triển. Khi chụp Citi-Scan trong phổi nhiều bệnh nhân đã có khối u tới 5-7cm. Trong số 122 ca ung thư phổi được mổ tại Bệnh viện Ung Bướu TP HCM thời gian qua hầu hết khi nhập viện đã ở giai đoạn trễ. Sự sống còn của bệnh nhân phụ thuộc vào việc được phẫu thuật và xạ trị, hóa trị. Chỉ có từ 3 tới 6% trong số các trường hợp trên được phát hiện sớm qua việc tình cờ đi khám định kỳ sức khỏe.
Coi chừng "kẻ tòng phạm": Khói thuốc lá!
Khoa Nội I thuộc Bệnh viện (BV) Ung Bướu ngày 3/12 có cơ số giường bệnh là 32 nhưng đang phải hoạt động công suất gấp 3 vì có gần 100 bệnh nhân (BN) đang nằm điều trị. Chưa kể phía bên ngoài hành lang số BN ngồi chờ khám, chờ kết quả xét nghiệm còn đông gấp bội. Trong đó số BN nghi ngờ mắc ung thư phổi là không nhỏ.
Ở đây, BN không phải nằm ghép 2 mà là ghép 3, ghép 4. Nhiều người được nhận vào Khoa nhưng chỗ nằm được thu xếp là một chiếc ghế nhựa. Có không ít BN trong tư thế phải ngồi trên ghế như vậy chống tay vào thành bàn, vào tường để được truyền dịch, truyền thuốc.
Chúng tôi được gặp một trong những BN nặng đang được điều trị tại khoa: Anh N.V. Đ (46 tuổi, ngụ tại quận 9). B.N.Đ được xác định ung thư phổi nguyên phát. Triệu chứng đầu tiên cách đây 3 tháng mà BN "cảm thấy" mình mang bệnh thật mơ hồ: "Lâu lâu đau chói nhẹ ở trên vai kèm ho". Nghĩ rằng cảm cúm đau vai nên anh không để ý. Qua vài tuần cơn đau nhói ở vai tăng nhiều hơn đồng thời nổi một cục hạch nhỏ bên cổ trái. Lúc này BN tới BV Đa khoa Thủ Đức và được bác sĩ chẩn đoán mắc chứng lao hạch và được mổ. Sau 1 tuần phẫu thuật kết quả sinh thiết tế bào hạch ở cổ khiến anh Đ "điếng người": ung thư phổi đã di căn.
Tiếp xúc với chúng tôi trong thể trạng cực kỳ mệt mỏi, khó thở, anh Đ phải ngồi chống tay thở dốc. Tóc rụng đã quá nửa sau 2 lần hóa trị. "Tháng 9 mới chỉ thấy nhói đau ở bờ vai và ho khúc khắc. Tháng 12, tôi đã sụt 5kg" - anh Đ nói và vẫn hết sức bàng hoàng vì bệnh tới bất ngờ cùng tiến triển quá nhanh. Tuy nhiên, trường hợp anh Đ cũng không phải là ngoại lệ trong các trường hợp ung thư phổi nhập viện. Vì hầu hết các BN đều cho rằng, tự nhiên có bệnh mà không mấy ai quan tâm nguyên nhân tiềm ẩn, cơ chế gây bệnh đã có từ lâu chính là thói quen hút thuốc lá.
Bệnh nhân chen chúc tại Khoa Khám bệnh Bệnh viện Ung Bướu.
Ghi nhận qua hồ sơ bệnh án trong 80/122 trường hợp trên đều có thâm niên hút thuốc lá trên 20 năm. Trong đó có người giữ "kỷ lục" cao nhất: mỗi ngày 3 gói. Triệu chứng giống nhau khi tìm tới BV là thấy đau ngực, ho khan, ho ra đờm. Riêng trường hợp anh Đ trên cho biết, mỗi ngày anh hút từ 1 tới 2 bao thuốc. Ngay khi được chuyển từ BV Đa khoa Thủ Đức tới, BN này đã được hội chẩn và đưa vào danh sách hóa trị gấp. Ngày 3/12, anh Đ chuẩn bị được hóa trị lần 3 thì phát hiện bị tràn dịch màng tim, màng phổi.
Theo GS Nguyễn Chấn Hùng, Chủ tịch Hội Ung thư Việt Nam, ung thư phổi tại Việt Nam hầu hết đều có liên quan tới thuốc lá. Hút thuốc thụ động cũng là cơ chế sinh bệnh. Nhưng hầu hết BN đều tới viện rất trễ. Khó thực hiện được phẫu thuật và làm giảm hiệu quả của phương pháp. Triệu chứng giống nhau khi tìm tới BV là thấy đau ngực, ho khan, ho ra đờm".
Bệnh thường "ẩn", khó phát hiện
Có thể nói từ một bệnh hiếm gặp trong thế kỷ XX, nay ung thư phổi đã trở thành căn bệnh khiếp sợ cho bệnh nhân trên toàn cầu vì mỗi năm nó đã cướp đi sinh mạng của 1,2 triệu bệnh nhân. Căn bệnh ngày càng có xu thế gia tăng thách thức những tiến bộ mới nhất trong Y khoa điều trị bệnh lý ung thư. Phẫu thuật bằng cách cắt triệt để khối u mới mong đem lại sự sống ở giai đoạn sớm. Nhưng phần lớn ung thư phổi được chẩn đoán ở giai đoạn muộn làm hạn chế tỉ lệ phẫu thuật và làm giảm hiệu quả của các phương pháp điều trị khác.
Trong 122 ca ung thư phổi trên tại BV Ung Bướu, do phát hiện bệnh trễ nên nhiều ca khi vào chụp X-quang đã có trường hợp bệnh nhân có bướu trong phổi từ 5 tới trên 7cm. Đáng chú ý, các xét nghiệm cũng không phải tìm ra bất thường ngay. Trong 57/122 người khi cho chụp nội soi phế quản không phát hiện bệnh, chỉ có 43 trường hợp có kết quả bất thường. Còn 22/122 người đã không được thực hiện qua nội soi.
Theo GS Chấn Hùng: "Căn bệnh âm thầm trong nhiều năm đi cùng với khói thuốc lá. Khi khởi bệnh từ khoảng 6 tháng tới 1 năm. Số ca tình cờ phát hiện bệnh vào khoảng 6 tới 12% nhưng do chưa có biểu hiện lâm sàng nên hầu hết BN không biết, không khám. Cho tới một ngày tình cờ bỗng nhiên thấy mình đau ngực, ho khan mới tới BV để khám thì bệnh đã ở giai đoạn "cấp báo".
Hậu quả nặng nề khiến trên một nửa số ca trên phải phẫu thuật triệt để: cắt đi 1 thùy phổi, một số phải cắt 2 thuỳ phổi. Và cho dù được phẫu thuật thì chỉ có 50% trong số này kéo dài thêm thời gian sống là 5 năm. Hiện BV Ung Bướu còn nhận được "hồi âm" của 81/122 bệnh nhân. Ngay trong năm đầu tiên sau khi được phẫu thuật đã có 33 BN tử vong, 13 BN tử vong trong năm thứ 2 và 6 BN tử vong trong năm thứ 3.
Những nghiên cứu và khảo sát từ các chuyên gia ung thư cho hay, hiện ung thư phổi chiếm 12% trong các loại bệnh ung thư. Là căn bệnh gây tử vong cao nhất
