UNESCO ban hành Khuyến nghị về đạo đức AI: Đặt “hàng rào” để công nghệ phục vụ con người

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) lan tỏa mạnh mẽ, UNESCO đã thông qua “Khuyến nghị về đạo đức AI” tại Kỳ họp Đại hội đồng, nhấn mạnh yêu cầu lấy con người làm trung tâm, tôn trọng quyền con người, bảo vệ dữ liệu cá nhân và hạn chế các ứng dụng có nguy cơ gây hại cho xã hội.

AI đang trở thành “hạ tầng” mới của đời sống hiện đại: từ đề xuất nội dung trên mạng xã hội, hỗ trợ chẩn đoán trong y tế, tối ưu vận hành doanh nghiệp, cho đến ứng dụng trong dịch vụ công. Tuy nhiên, cùng với lợi ích, AI cũng đem theo những rủi ro khó lường: thiên lệch thuật toán, xâm phạm quyền riêng tư, thao túng thông tin, và nguy cơ bị lạm dụng cho các mục đích trái với lợi ích cộng đồng.

Từ nhận thức đó, UNESCO ban hành Khuyến nghị nhằm tạo ra một “la bàn” đạo đức và một khung định hướng chính sách để các quốc gia phát triển, triển khai và quản trị AI theo hướng an toàn, minh bạch và có trách nhiệm.

Đặt “hàng rào” để công nghệ phục vụ con người -0
Đặt “hàng rào đạo đức” cho AI: bảo vệ dữ liệu, quyền riêng tư và quyền con người để công nghệ phục vụ cuộc sống. Nguồn: eonsr.com.

Quyền con người là “điểm chốt” trong toàn bộ vòng đời

AI Khuyến nghị của UNESCO khẳng định rõ: quyền con người và các quyền tự do cơ bản phải được tôn trọng, bảo vệ và thúc đẩy trong toàn bộ vòng đời của hệ thống AI; từ nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm đến triển khai, vận hành và kết thúc sử dụng.

UNESCO nhấn mạnh nguyên tắc cốt lõi: không cá nhân hay cộng đồng nào bị gây hại hoặc bị “hạ thấp” về thể chất, kinh tế, xã hội, văn hóa hay tinh thần bởi AI. Đây là thông điệp quan trọng trong bối cảnh AI ngày càng tham gia sâu vào các quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến con người như tuyển dụng, đánh giá tín dụng, phân bổ phúc lợi, thậm chí hỗ trợ ra quyết định trong các lĩnh vực nhạy cảm.

Cùng với đó, UNESCO đặt ra yêu cầu tăng cường giám sát của con người: AI có thể hỗ trợ, nhưng không thể là “tấm khiên” để né tránh trách nhiệm. Quyết định cuối cùng, đặc biệt với các quyết định quan trọng và khó đảo ngược, phải thuộc về con người.

Không “chấm điểm xã hội”, không “giám sát đại trà”

Một điểm đáng chú ý của Khuyến nghị là cảnh báo rõ ràng về những cách dùng AI có nguy cơ xâm hại nghiêm trọng quyền con người. UNESCO nêu cụ thể: AI không nên được sử dụng cho mục đích “chấm điểm xã hội” hoặc “giám sát đại trà”.

Thông điệp này phản ánh lo ngại toàn cầu về việc công nghệ có thể bị lạm dụng để theo dõi, phân loại, gán nhãn cá nhân ngoài khuôn khổ pháp luật, từ đó tạo ra sự bất bình đẳng trong tiếp cận cơ hội, dịch vụ và quyền lợi. Trong môi trường số hiện nay, chỉ một hệ thống thu thập, phân tích dữ liệu quy mô lớn cũng có thể trở thành công cụ xâm phạm đời tư nếu thiếu kiểm soát.

Quyền riêng tư và bảo vệ dữ liệu: thu thập – sử dụng – xóa bỏ phải có chuẩn mực

UNESCO coi quyền riêng tư là một quyền nền tảng, gắn với phẩm giá, tự chủ và năng lực tự quyết của con người. Khuyến nghị yêu cầu dữ liệu phục vụ AI phải được thu thập, sử dụng, chia sẻ, lưu trữ và xóa bỏ theo cách phù hợp chuẩn mực pháp luật và các nguyên tắc đạo đức.

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng khi AI phụ thuộc mạnh vào dữ liệu lớn. Nếu dữ liệu thu thập không minh bạch hoặc “trôi nổi”, hệ thống AI có thể trở thành “cỗ máy” tái tạo thiên lệch, khuếch đại định kiến và làm gia tăng rủi ro lộ lọt thông tin cá nhân. Vì vậy, UNESCO đề cao tiếp cận “bảo vệ dữ liệu ngay từ thiết kế”, đồng thời hướng tới các cơ chế quản trị dữ liệu đa bên và có giám sát tư pháp.

Minh bạch, khả giải thích và trách nhiệm giải trình

Một hệ thống AI dù hiện đại đến đâu cũng cần trả lời được câu hỏi: ai chịu trách nhiệm khi hệ thống gây hại? UNESCO nhấn mạnh nguyên tắc trách nhiệm và giải trình: các chủ thể tham gia vào vòng đời AI, từ cơ quan quản lý, nhà phát triển, bên triển khai đến đơn vị vận hành, đều phải có trách nhiệm tương ứng.

Bên cạnh đó, tính minh bạch và khả giải thích được coi là điều kiện quan trọng để bảo vệ người dân. Khi AI được dùng để hỗ trợ ra quyết định tác động tới quyền và lợi ích của cá nhân, cần có cơ chế để người bị tác động có thể hiểu ở mức phù hợp và có quyền yêu cầu xem xét lại, khắc phục nếu có sai sót.

Đạo đức AI gắn với phát triển bền vững và môi trường

Khuyến nghị của UNESCO không nhìn AI chỉ như câu chuyện công nghệ, mà đặt trong bối cảnh phát triển bền vững. UNESCO coi môi trường và hệ sinh thái là điều kiện tồn tại của con người và các loài, vì vậy mọi hoạt động trong vòng đời AI cần hướng tới giảm tác động môi trường, sử dụng tài nguyên hợp lý, tránh “đổi tiến bộ lấy tổn hại”.

Đây là góc nhìn quan trọng, khi các mô hình AI quy mô lớn tiêu tốn năng lượng và hạ tầng tính toán ngày càng cao. Quản trị AI vì thế không chỉ là quản lý rủi ro xã hội, mà còn liên quan đến trách nhiệm môi trường.

Gợi mở cho Việt Nam

Đối với Việt Nam, AI là động lực của chuyển đổi số, song cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về quản trị rủi ro. Từ tinh thần Khuyến nghị của UNESCO, có thể thấy một số định hướng mang tính nền tảng:

Thứ nhất, cần tăng cường cơ chế đánh giá tác động đối với các hệ thống AI có rủi ro cao, nhất là những hệ thống tác động trực tiếp tới quyền lợi của người dân.

Thứ hai, cần củng cố khung bảo vệ dữ liệu cá nhân và quản trị dữ liệu phục vụ AI theo nguyên tắc minh bạch, đúng mục đích, có kiểm soát và có trách nhiệm.

Thứ ba, cần nâng cao năng lực kiểm tra, giám sát, kiểm toán các hệ thống AI, bảo đảm khả năng truy vết và xử lý khi có sai phạm; đồng thời tăng cường truyền thông, giáo dục để người dân hiểu đúng, dùng đúng và tự bảo vệ mình trong môi trường số.

Khuyến nghị của UNESCO cho thấy một nguyên tắc xuyên suốt là đổi mới công nghệ không thể tách rời kỷ cương pháp lý và chuẩn mực đạo đức. AI chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi được đặt trong “hàng rào” bảo vệ con người, nơi lợi ích công cộng, quyền riêng tư và sự công bằng được coi là ưu tiên, không phải cái giá phải trả.

Tuấn Huy

Các tin khác

Đột phá cải cách hành chính, đưa công nghệ về miền di sản

Đột phá cải cách hành chính, đưa công nghệ về miền di sản

Giữa vùng đất cội nguồn Hạ Hòa (Phú Thọ), nơi lưu giữ linh khí Đền Mẫu Âu Cơ, bộ máy chính quyền cơ sở xã Hiền Lương đang quyết liệt trong cải cách hành chính. Nhờ tích hợp mô hình Kiosk AI và chuyển đổi số toàn diện, chính quyền cấp xã không chỉ gỡ "nút thắt" về nhân lực mà còn đánh thức tiềm năng quản trị, đưa dịch vụ công đến gần hơn với người dân bằng tư duy thực tiễn và nhịp đập thời đại.

VNPT – Symphony hợp tác cung cấp dịch vụ truyền dẫn quốc tế, thúc đẩy thương mại hóa năng lực mạng

VNPT – Symphony hợp tác cung cấp dịch vụ truyền dẫn quốc tế, thúc đẩy thương mại hóa năng lực mạng

Ngày 9/11, tại trụ sở Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT), Tổng công ty Hạ tầng mạng (VNPT Net), đại diện VNPT, và Symphony Communication Public Company Limited (Thái Lan) đã chính thức ký kết các thỏa thuận hợp tác cung cấp hạ tầng kết nối quốc tế theo mô hình dịch vụ mạng toàn trình (Network as a Service).

Chủ động bảo vệ học sinh, sinh viên trước cạm bẫy trên không gian mạng

Chủ động bảo vệ học sinh, sinh viên trước cạm bẫy trên không gian mạng

Công an Đồng Nai đang đẩy mạnh phối hợp với ngành giáo dục và các địa phương tuyên truyền, trang bị kỹ năng nhận diện, phòng ngừa lừa đảo, dụ dỗ và xâm hại trên không gian mạng cho học sinh, sinh viên. Qua chiến dịch “Không một mình”, các em được hướng dẫn chủ động bảo vệ bản thân và tìm kiếm trợ giúp khi cần thiết.

Công an TP Huế tổ chức diễn tập ứng cứu sự cố an ninh mạng

Công an TP Huế tổ chức diễn tập ứng cứu sự cố an ninh mạng

Từ các tình huống cụ thể, các đội thi tham gia diễn tập sẽ phân tích nguy cơ, điểm yếu trong từng giai đoạn từ khi xây dựng hệ thống AI; triển khai các biện pháp kỹ thuật nhằm bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu, báo cáo sự cố và đề xuất giải pháp khắc phục.

Meta áp dụng AI đoán tuổi để bảo vệ thanh thiếu niên

Meta áp dụng AI đoán tuổi để bảo vệ thanh thiếu niên

Bắt đầu từ tháng này, gã khổng lồ mạng xã hội Meta sẽ mở rộng quy mô toàn cầu cho công nghệ tự động ước tính độ tuổi. Động thái này được đưa ra sau hàng loạt thỏa thuận pháp lý trị giá hàng tỷ USD và những chỉ trích gay gắt về việc các nền tảng của hãng thất bại trong việc bảo vệ thanh thiếu niên khỏi những rủi ro trực tuyến.

AI Kiosk góp phần xây dựng chính quyền số thân thiện

AI Kiosk góp phần xây dựng chính quyền số thân thiện

Hiện diện tại 10 tỉnh, thành phố trên cả nước, mô hình AI Kiosk đang trở thành “trợ lý số” đắc lực, trực tiếp đồng hành tháo gỡ những “điểm nghẽn” thủ tục hành chính tại bộ phận Một cửa cấp cơ sở. Sau 6 tháng vận hành thực tế, giải pháp này đã khẳng định bước chuyển căn bản trong hiện đại hóa hành chính công.

Khởi động hành trình chinh phục học bổng “Điều kì diệu của Techcombank” trị giá 1 triệu USD

Khởi động hành trình chinh phục học bổng “Điều kì diệu của Techcombank” trị giá 1 triệu USD

AI Thực chiến 2026 chính thức lên sóng VTV2, mở màn cuộc tranh tài của 100 đội thi xuất sắc được tuyển chọn từ gần 1.000 hồ sơ trong nước và quốc tế. Chương trình dành học bổng trị giá 1 triệu USD cho đội vô địch, góp phần thúc đẩy phát triển nhân tài trí tuệ nhân tạo (AI) và nguồn nhân lực công nghệ chất lượng cao của Việt Nam.

FPT mở rộng hợp tác với Nhật Bản trong lĩnh vực UAV và kinh tế tầm thấp

FPT mở rộng hợp tác với Nhật Bản trong lĩnh vực UAV và kinh tế tầm thấp

Tại Diễn đàn công tư về hợp tác kinh tế và khoa học công nghệ Việt Nam – Nhật Bản diễn ra ngày 9/11 tại Tokyo, FPT đề xuất năm trụ cột đồng kiến tạo về AI, lượng tử, nhân lực và tài chính công nghệ, đồng thời trao biên bản ghi nhớ hợp tác với các đối tác Nhật Bản về thiết bị bay không người lái (UAV) và kinh tế tầm thấp. Tại triển lãm bên lề, tập đoàn đồng thời giới thiệu sản phẩm chip nguồn và UAV.

 Công an Khánh Hòa vận hành 3 Trụ liên lạc khẩn cấp trên đèo Khánh Lê

Công an Khánh Hòa vận hành 3 Trụ liên lạc khẩn cấp trên đèo Khánh Lê

Với mục tiêu hỗ trợ người dân và du khách trong lĩnh vực an ninh trật tự, an toàn giao thông, chữa cháy và cứu nạn - cứu hộ; nhóm tác giả gồm 3 cán bộ Phòng Quản lý xuất nhập cảnh, Phòng Tham mưu và Phòng An ninh mạng Công an tỉnh Khánh Hòa đã nghiên cứu, chế tạo thành công hệ thống Trụ liên lạc khẩn cấp (SOS) ứng dụng năng lượng tái tạo độc lập và công nghệ viễn thông IoT.

Đông đảo các đại biểu tham dự hội thảo.

Kỳ 1: “Lá chắn” pháp lý cho đô thị thông minh và hạ tầng chiến lược

Trước yêu cầu phát triển bứt phá của TP Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên số, các thách thức an ninh phi truyền thống, tội phạm công nghệ cao và an toàn hạ tầng đô thị đang đặt ra nhiều bài toán hóc búa. Việc Quốc hội xem xét 5 Dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo có ý nghĩa chiến lược đặc biệt. Hệ thống pháp lý đồng bộ này không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, tạo “lá chắn” bảo vệ hạ tầng chiến lược và không gian số, mà còn siết chặt quản lý địa bàn từ cơ sở, mang lại cuộc sống bình yên, an toàn cho hơn 14 triệu dân Thành phố mang tên Bác.

“Khu bảo tồn” con người

“Khu bảo tồn” con người

Nhân loại từng mơ về một ngày máy móc có thể suy nghĩ như con người. Giờ đây, khi giấc mơ ấy dần thành hiện thực,con người lại phải chứng minh mình không phải máy móc. Phải chăng chúng ta đang tiến đến một thời đại mà những sản phẩm do con người tạo ra cũng cần được dán nhãn, xác thực và bảo vệ như những giống loài quý hiếm?

Chọn Evo Grand Premia vì “đi nhiều, chi nhẹ”

Chọn Evo Grand Premia vì “đi nhiều, chi nhẹ”

Động cơ 2.250 W, cấu hình 2 pin cho quãng đường tới 262 km giúp VinFast Evo Grand Premia phù hợp với người thường xuyên di chuyển vì công việc. Tiền điện, bảo dưỡng tiết kiệm cùng ưu đãi mua xe 3 triệu đồng tạo thêm lợi thế cho người đang muốn bỏ xăng, lên điện.

Khai mạc Diễn đàn và Triển lãm An ninh tài chính số Việt Nam 2026

Khai mạc Diễn đàn và Triển lãm An ninh tài chính số Việt Nam 2026

Sáng 6/11, tại TP Hồ Chí Minh, Diễn đàn và Triển lãm An ninh tài chính số Việt Nam 2026 khai mạc với chủ đề “AI và Niềm tin số: Kiến tạo lá chắn An ninh Tài chính Việt Nam”. Sự kiện tập trung nhận diện những nguy cơ an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu và tài sản trong quá trình phát triển các dịch vụ tài chính số.

Chuẩn bị thành lập Trung tâm AI ứng dụng đầu tiên tại châu Á đặt ở TP Hồ Chí Minh

Chuẩn bị thành lập Trung tâm AI ứng dụng đầu tiên tại châu Á đặt ở TP Hồ Chí Minh

TP Hồ Chí Minh đang phối hợp với Plug and Play và Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh (UEH) chuẩn bị thành lập Trung tâm Xuất sắc về Trí tuệ nhân tạo ứng dụng (AI COE) đầu tiên tại châu Á. Trung tâm dự kiến đặt tại TP Hồ Chí Minh, hướng đến kết nối nghiên cứu, doanh nghiệp khởi nghiệp với nguồn vốn và thị trường quốc tế.

Những con chip “Make in Vietnam”: Bước tiến chiến lược trong nỗ lực tự chủ công nghệ lõi

Những con chip “Make in Vietnam”: Bước tiến chiến lược trong nỗ lực tự chủ công nghệ lõi

Chiều 3/11/2026, một dấu mốc quan trọng trong hành trình làm chủ công nghệ bán dẫn của Việt Nam được xác lập khi chip bảo mật VGC v1.0, do các kỹ sư Việt Nam tự thiết kế, chính thức ra mắt. Đây không chỉ là thành quả của một nhiệm vụ nghiên cứu khoa học – công nghệ, mà còn là bước tiến chiến lược trong nỗ lực tự chủ công nghệ lõi, từ đó xây dựng nền tảng để từ đó làm ra nhiều con chip khác.

Kỳ cuối: Xây dựng “văn hóa số” và sự đồng hành từ gia đình, nhà trường

Kỳ cuối: Xây dựng “văn hóa số” và sự đồng hành từ gia đình, nhà trường

Nhận diện được nguy cơ và đòn tấn công của tội phạm mạng mới chỉ là bước khởi đầu. Để bảo vệ thế hệ trẻ một cách bền vững trước ma trận cạm bẫy trên không gian ảo, vấn đề cốt lõi là phải xây dựng cho các em một “văn hóa số” chuẩn mực, hình thành bản lĩnh tự vệ số ngay từ trong tư duy. Sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan chức năng - nhà trường - gia đình chính là yếu tố quyết định thành công trong sứ mệnh bảo vệ những công dân số tương lai.