Tránh nể nang khi rà soát dự án, cải tạo phố cũ

Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam Trần Ngọc Hùng: Nhiều khoảng trống trong quy hoạch cần khỏa lấp

Khi xây dựng quy hoạch chung xây dựng Thủ đô yêu cầu pháp lý bắt buộc là phải trên cơ sở phù hợp với quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của thành phố. Trong khi quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đặt vấn đề đến 2030 và tầm nhìn 2050, thì quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của TP Hà Nội chỉ đến 2020, định hướng đến 2030. Sự khác biệt về thời gian, giới hạn tầm nhìn giữa hai quy hoạch này đặt ra một vấn đề: Nếu những dự báo về giao thông, quy mô dân số, đất công nghiệp, nhà ở… mà chính xác thì không có gì phải bàn. Ngược lại, dự báo quá sai lệch sẽ nảy sinh nhiều phức tạp dẫn đến khó thực hiện các tiêu chí của cả quy hoạch phát triển kinh tế-xã hội lẫn quy hoạch xây dựng Thủ đô. Vì cả hai quy hoạch này đều là dự báo nên chúng ta phải lường trước những nảy sinh để khắc phục.

Đơn cử như về dân số, chúng ta đã dự báo quy mô dân số vùng đô thị lõi đến 2030 là 4,5 triệu người. Nếu không kiểm soát được vấn đề này thì không cách gì có thể cải tạo hạ tầng đô thị trong khu phố cũ đáp ứng được yêu cầu quy hoạch. Bản quy hoạch chung xây dựng Thủ đô lần này có nhiều ưu điểm, như định rõ cấu trúc đô thị, vành đai xanh, phân khu khu vực không cho phát triển đô thị, hệ thống giao thông, làng nghề…

Tuy nhiên, còn không ít khoảng trống bộc lộ sau quy hoạch cần được khỏa lấp. Đó là, chưa đề cập mạnh mẽ việc cải tạo đô thị khu vực nội đô vốn đã đặt ra từ lâu, đặc biệt là các phường, làng; định hướng cải tạo, chỉnh trang ngõ, ngách (vốn ngõ, ngách nhỏ tự phát hình thành) chưa quyết liệt dẫn đến nhiều khu vực dân cư nội đô cũ thiếu ánh sáng, sân chơi cho trẻ nhỏ, chỗ tập thể dục cho cụ già… Tiêu chí này, một số thành phố như Thượng Hải, Bắc Kinh khi thực hiện quy hoạch họ làm rất tốt, chúng ta nên tham khảo.

Thứ hai, quy hoạch chưa đề cập tới hệ thống giao thông thủy - một đặc trưng của Hà Nội đặc biệt là mạng lưới các sông Hồng, sông Nhuệ… Đây là vấn đề quan trọng trong giải quyết bài toán giao thông, góp phần đáp ứng nhu cầu giao thông của một đô thị lớn, kết nối các đô thị vệ tinh với đô thị lõi. Đáng chú ý, khi mùa khô đến thì không đủ nước để giao thông thủy, còn mùa mưa về lại ngập tràn nhưng chưa đề cập đến hệ thống kè bờ bao các con sông.

Một vấn đề nữa không kém phần quan trọng, là hệ thống thoát nước, thu hồi nước thải để xử lý. Rõ ràng, Hà Nội rất dễ ngập úng khi có một trận mưa lớn mà trạm thoát nước Yên Sở không thể đáp ứng. Với quy mô đô thị lớn như hiện nay thì phải tính toán tới hệ thống tiêu thủy tại chỗ, xử lý nước thải tại chỗ như kiến nghị của các nhà khoa học.

Thách thức lớn nhất, theo ông Trần Ngọc Hùng là việc quản lý sau quy hoạch, đặc biệt là việc triển khai các quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết. Ông Hùng nhấn mạnh, nhiều quận, huyện của Thủ đô đến nay vẫn thiếu quy hoạch chi tiết thì lấy gì mà công khai cho dân biết, thực hiện. Đây là thiếu sót lớn nhất của Hà Nội không nên để lặp lại trong quy hoạch lần này. Thực chất, quy hoạch chung Thủ đô mới là định hướng. Nếu không làm tốt quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết thì dễ dẫn đến "quy hoạch treo" hoặc phải chạy theo việc xây dựng do nhu cầu dân sinh, buộc phải cắt ngọn, giải tỏa… rất phức tạp. Vấn đề không mới nhưng là nguyện vọng của đông đảo người dân, là việc nâng cao chất lượng sống của người dân nội thành không chỉ bằng mét vuông nhà ở, mà là không gian sống: Cây xanh, chỗ vui chơi, học tập, thể dục, bệnh viện… Hiện trên 60% dân sống trong môi trường chưa đáp ứng yêu cầu này, nhất là tỷ lệ cây xanh rất thấp. Trong khi đó, đất của nhiều nhà máy, xí nghiệp vừa đưa ra khỏi nội đô đã bị lấp đầy bởi dự án văn phòng, căn hộ cao cấp như chỗ nhà máy công cụ số I, cơ khí Trần Hưng Đạo, Nhà máy Điện Yên Phụ… Làm như thế, đương nhiên là tăng mật độ dân cư và quá tải hạ tầng khu vực phố cũ.

Để tạo nguồn lực và làm tốt quy hoạch, thì Nhà nước cần quản lý tốt "quỹ đất sạch đô thị", sau đó cho các doanh nghiệp đến đấu thầu dự án, chứ không nên làm như cách cũ là để doanh nghiệp tự đề xuất lấy đất, rất khó giải quyết khi thực hiện quy hoạch như 750 dự án của Hà Nội chẳng hạn.

Kiến trúc sư, Tiến sĩ Trần Trọng Hanh: Rà soát dự án, nể nang thì không có vành đai xanh, lệch tiêu chí quy hoạch

Với góc nhìn của một nhà chuyên môn đã từng tham gia quy hoạch Thủ đô, Tiến sĩ Trần Trọng Hanh thẳng thắn: Việc rà soát 750 dự án hình thành trước khi mở rộng Thủ đô là không đơn giản, đòi hỏi từ tiêu chí đặt ra đến cách làm khi rà soát phải khách quan, công tâm, đặc biệt là giữ vững tiêu chí vành đai xanh, hành lang xanh trong bản quy hoạch đã được Thủ tướng phê duyệt. Trước đó, Hà Nội đã rà soát và cho phép 244 dự án phù hợp với quy hoạch được tiếp tục triển khai. Tuy nhiên, cho đến nay còn đến 500 dự án mà trong đó có rất nhiều dự án nằm trọn trong vành đai xanh, hành lang xanh, vùng xả lũ theo quy hoạch vừa được công bố.

Quan điểm của Tiến sĩ Hanh cho rằng, chúng ta không nên soi xét nguyên do hình thành các dự án đó nữa bởi đó là nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương trước khi hợp nhất. Hơn nữa, các dự án này đã hình thành vào thời điểm chưa có bản quy hoạch chung xây dựng Thủ đô. Vấn đề đặt ra, là phải thực hiện nghiêm các tiêu chí trong bản quy hoạch đã được Thủ tướng phê duyệt.

Trong đó, vành đai xanh, hành lang xanh chiếm tới 70% diện tích tự nhiên. Điều đó có nghĩa là nhiều dự án nằm trong vành đai xanh, hành lang xanh và vùng xả lũ sẽ phải "xử lý", di dời đến nơi khác hoặc điều chỉnh cho phù hợp với quy hoạch để nhường chỗ cho vành đai xanh, hành lang xanh…

Khi được hỏi, cái khó nhất của "người cầm cân, nảy mực" khi rà soát là để dự án nào, dừng hay điều chỉnh dự án nào thì cần căn cứ vào đâu mới thấu lý, đạt tình? Tiến sĩ Hanh bày tỏ: Quyết định phê duyệt của Thủ tướng Chính phủ là văn bản pháp quy cao nhất phải tôn trọng, thực hiện các tiêu chí của bản quy hoạch trong đó có vành đai xanh, hành lang xanh, vùng xả lũ; thứ hai, là căn cứ vào chức năng từng khu ghi rõ trong bản quy hoạch khu nào là xanh, khu nào công nghiệp, đô thị, sinh thái… có tiêu chuẩn cụ thể để làm quy hoạch chi tiết. Trên cơ sở đó, sẽ rõ bài toán cần điều chỉnh dự án nào, tiếp tục dự án nào. Ở đây cần hết sức mềm dẻo và linh hoạt, bởi các nhà đầu tư không có lỗi, việc dự án của họ phải thôi hoặc di dời, điều chỉnh là vì yêu cầu thực hiện quy hoạch chung đặt lợi ích của cả cộng đồng lên trên, nên khi rà soát các dự án vừa phải tôn trọng tiêu chí, mục tiêu của quy hoạch, vừa phải đưa ra giải pháp phù hợp để không ảnh hưởng tới quyền lợi chính đáng của nhà đầu tư.

Tất nhiên, đây là một việc không dễ, nên đòi hỏi quyết tâm rất lớn của các Bộ, ngành chức năng liên quan và UBND TP Hà Nội. Tránh tư tưởng coi các dự án hình thành đó là chuyện trước đây để lại hay nể nang khi rà soát thì sẽ không có hành lang xanh, vành đai xanh như quy hoạch nữa. Một điều cần lưu ý, thực hiện quy hoạch cần kế thừa những kinh nghiệm, thành quả, yếu tố tích cực của các quy hoạch trước đây để lại. Chẳng hạn, vùng thấp thuộc các huyện Quốc Oai, Thạch Thất, Phú Xuyên… tới nay vẫn coi là vùng xả lũ mà phát triển đô thị dày như hiện nay sẽ dẫn đến hậu quả khó lường. Các quy hoạch phân khu, chi tiết phải khăng khít với quy hoạch chung, tránh qua điều chỉnh mà "tam sao thất bản" dẫn đến quy hoạch thì có mà thực tế lại là bản sao không hoàn chỉnh thì tốn kém tiền của, mà mục tiêu không đạt được.