Chặt chẽ quy trình xét duyệt, mở lối cho những cuộc đời lầm lỗi
Công tác đặc xá thể hiện sự khoan hồng của Đảng và Nhà nước Việt Nam đối với những người phạm tội đã thực sự cải tạo, hối lỗi. Đây không chỉ là quyết định pháp lý mà còn là chính sách xã hội mang tính giáo dục cao, ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Bởi vậy, chỉ trong thời gian ngắn, công tác xét đề nghị đặc xá ở Trại giam Xuân Nguyên được thực hiện đồng bộ, chặt chẽ, khách quan và đúng tinh thần của pháp luật.
Trao đổi với chúng tôi, lãnh đạoTrại giam Xuân Nguyên cho biết: “Ngay sau khi nhận được Quyết định đặc xá của Chủ tịch nước, Hướng dẫn của Hội đồng tư vấn đặc xá và các văn bản chỉ đạo của Bộ Công an, Đảng uỷ, Ban Giám thị Trại giam Xuân Nguyên đã tổ chức phổ biến quán triệt cho CBCS và phạm nhân. Từ các buồng giam, khu giam hội trường phạm nhân đến khu lao động đều niêm yết công khai Quyết định đặc xá của Chủ tịch nước. Nội dung quan trọng này còn được phát trên loa truyền thanh của trại. Phải hiểu đầy đủ về mục đích, ý nghĩa điều kiện, tiêu chuẩn thì công tác xét đề nghị đặc xá mới triển khai đúng thời gian và chính xác được”.
Sau khi nhận được "Đơn đề nghị đặc xá" của phạm nhân, cán bộ quản giáo phụ trách đội phạm nhân chủ trì họp đội, cho phạm nhân thảo luận, bình xét và bỏ phiếu kín giới thiệu những người đủ điều kiện xét, đề nghị đặc xá. Sau đó lập danh sách, biên bản kết quả họp đội phạm nhân do mình phụ trách để báo cáo Hội đồng xét, đề nghị đặc xá của Trại.
Từng phạm nhân khi đối chiếu với các điều kiện đặc xá, liên hệ bản thân mình, thấy có đủ điều kiện được đề nghị xét đặc xá thì báo với cán bộ quản giáo đề được hướng dẫn viết "Đơn Đề nghị đặc xá" theo mẫu quy định.
Ngay khi nhận được danh sách đề nghị đặc xá cho phạm nhân của cán bộ quản giáo tại các phân trại, Đội Giáo dục và hồ sơ đã tiến hành rà soát, đối chiếu với hồ sơ phạm nhân và tổng hợp báo cáo Hội đồng xét, đề nghị đặc xá năm 2026 của Trại để duyệt.
Hội đồng xét đặc xá của Trại giam Xuân Nguyên đã rà soát, lập hồ sơ 198 phạm nhân đủ điều kiện, báo cáo để tổ thẩm định liên ngành thẩm định từng trường hợp xem có đủ các điều kiện được đề nghị đặc xá hay không.
“Đặc xá tạo ra phong trào thi đua cải tạo tốt trong các cơ sở giam giữ. Khi thấy những phạm nhân chấp hành tốt được về sớm, các phạm nhân khác sẽ có động lực để phấn đấu cải tạo tốt, học tập và lao động nhằm sớm được hưởng sự khoan hồng. Có những phạm nhân viết đơn đợt này mà chưa đủ điều kiện, thì họ phải cố gắng cải tạo để tiếp tục được xét ở đợt sau. Đây là cơ hội để người phạm tội nhận thức rõ sai lầm, quyết tâm cải tạo để trở thành người có ích cho gia đình và cộng đồng” , Thượng tá Phạm Quang Việt, Đội trưởng Đội Giáo dục - Hồ sơ chia sẻ với chúng tôi.
Là 1 trong 8 phạm nhân án chung thân thuộc Phân trại 1 đủ điều kiện xét đặc xá đợt này, phạm nhân Nguyễn Thị Cẩm có lẽ là trường hợp đặc biệt nhất. Là một giáo viên về hưu, thay vì sống lương thiện, Nguyễn Thị Cẩm lại cầm cố nhà cửa để lấy tiền mua bán ma tuý, để phải trả giá bằng bản án chung thân.
Ở quê, chồng và 2 con của bà ta cũng rơi vào cảnh không nhà cửa, phải dựng lều ở ngoài nương rẫy. Đây là phạm nhân có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn trong suốt nhiều năm.
Vào trại từ năm 2006, suốt 20 năm qua, phạm nhân Cẩm sống trong sự hối hận, dằn vặt, nhưng tất cả đều đã quá muộn màng. “Nếu không có các cán bộ quản giáo luôn khuyên bảo, chỉ dạy thì có lẽ tôi không nhận thức được cái sai của mình để yên tâm cải tạo, để được hưởng chính sách khoan hồng của Đảng, Nhà nước ngày hôm nay”, phạm nhân Cẩm bày tỏ.
Giờ đây, đã ngoài 70 tuổi, khi có trong danh sách xét đặc xá đợt này, nhiều đêm phạm nhân Cẩm không thể nào chợp mắt với nhiều cảm xúc đan xen. Phạm nhân này cho biết: “Có những lúc tôi tưởng sẽ phải chấp hành án cả cuộc đời. Bây giờ tôi được xét đặc xá, được trở về cuộc sống tự do, tôi cứ nghĩ mình nằm mơ. Tôi biết cảm ơn Đảng, Nhà nước, Ban Giám thị Trại và cán bộ quản giáo đã tạo điều kiện cho tôi được làm người tử tế ở đoạn cuối cuộc đời”.
Phạm nhân Cẩm xúc động nhớ lại những lần bị ốm nặng, được cán bộ quản giáo chăm sóc tận tình. Những ngày này, phạm nhân được tham gia lớp học tái hoà nhập, được hướng dẫn cách tham gia giao thông, hiểu ý nghĩa của đèn xanh đèn đỏ, được làm căn cước công dân. Những điều tưởng chừng đơn giản ấy lại có ý nghĩa quan trọng với những người từng lầm lỗi trên con đường quay về nẻo thiện.
Hành trang tái hoà nhập cộng đồng
Để chuẩn bị tốt cho đợt đặc xá, giúp các phạm nhân tái hoà nhập cộng đồng, Trại giam Xuân Nguyên đặc biệt quan tâm đến công tác giáo dục, tư vấn tâm lý, định hướng cho phạm nhân trước khi được đặc xá.
Thượng tá Đàm Thị Hiền, Phó Giám thị Trại giam Xuân Nguyên, phụ trách công tác giáo dục, hồ sơ và phụ trách Phân trại số 1 chia sẻ rằng, cả 4 phân trại của Trại giam Xuân Nguyên đều tổ chức các lớp học dành riêng cho các phạm nhân đủ điều kiện xét đặc xá.
“Đây là dịp để các phạm nhân được bổ trợ những kiến thức, kĩ năng cần thiết trước khi trở lại cộng đồng. Tại các lớp học, họ được phổ biến về quyền, nghĩa vụ của người được đặc xá, quy định về xóa án tích, về tái hòa nhập cộng đồng. Bên cạnh đó, các dự án luật mới được Quốc hội sửa đổi, thông qua liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân, người chấp hành xong án phạt tù như Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ; Luật Thi hành án hình sự… cũng được thông tin cụ thể tới các phạm nhân”, Thượng tá Hiền thông tin cụ thể cho chúng tôi.
Sau những tháng ngày sống và cải tạo bên trong cánh cửa trại giam, điều mà các phạm nhân quan tâm là công ăn việc làm sau khi ra trại. Bởi thế, những định hướng nghề nghiệp, thông tin về thị trường lao động, nhu cầu tuyển dụng và một số ngành nghề phổ biến hiện nay được đơn vị thông tin, giải đáp tới các phạm nhân.
Những thông tin hướng nghiệp giúp phạm nhân chủ động tìm kiếm việc làm phù hợp sau khi trở về địa phương, từng bước ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng.
Trung tá Mai Thị Thu Trang, cán bộ quản giáo thuộc Phân trại số 1 cho chúng tôi biết: “Trong thời gian cải tạo, các phạm nhân nữ đã được học nghề may, nghề đan lát. Những phạm nhân đủ điều kiện xét đặc xá đợt này sau khi ra trại có thể phát huy tay nghề để ổn định đời sống”.
“Các phạm nhân nữ chấp hành án tại trại giam mới đầu tâm lý thường không ổn định do nặng lòng chuyện gia đình, con cái. Do đó, cán bộ quản giáo phải gặp gỡ, tìm hiểu hoàn cảnh của từng phạm nhân. Từ đó có phương pháp giáo dục, tác động, bố trí công việc phù hợp để họ yên tâm cải tạo, từng bước tiến bộ”, Trung tá Trang chia sẻ thêm.
Bên cạnh đó, đơn vị cũng chủ động phối hợp với chính quyền địa phương, gia đình phạm nhân trong việc tiếp nhận, quản lý, giúp đỡ người được đặc xá tái hòa nhập cộng đồng, hạn chế tái phạm. Đến thời điểm hiện tại, các phạm nhân đủ điều kiện đặc xá đợt này đều đã được cấp căn cước công dân.
Đủ điều kiện xét đề nghị đặc xá đợt này, Phạm nhân Lê Thị Thiêm ở Phân trại số 1 rất vui. Vào trại năm 2022 vì phạm tội mua bán trái phép chất ma tuý, với bản án 7 năm tù, điều mà phạm nhân Thiêm day dứt nhất là bỏ lại con gái đang tuổi lớn, cần được mẹ quan tâm, uốn nắn. Hai vợ chồng Thiêm chia tay nhau đã lâu nên việc nuôi con Thiêm phải nhờ cậy người anh trai.
Thời điểm khi mới vào Trại, phạm nhân Thiêm vừa ân hận, vừa chán nản và suy sụp. Nhờ có sự quan tâm, động viên, giáo dục của Ban Giám thị, cán bộ quản giáo, phạm nhân này dần ổn định tâm lý.
“Tôi nhớ lời cán bộ quản giáo động viên nên cố gắng cải tạo tốt để về với con, làm lại cuộc đời. Sự cố gắng của tôi đã được ghi nhận, tôi đã có tên trong danh sách những phạm nhân được đề nghị đặc xá lần này. Tôi mong từng ngày để được trở về với gia đình. Tôi sẽ sống tốt để không phụ lòng các cán bộ quản giáo dành cho tôi”, phạm nhân Thiêm cho biết.
