Ngày 13/11 tại Học viện Cảnh sát nhân dân (CSND), Bộ Công an đã phối hợp với Bộ Y tế tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Phòng ngừa người có vấn đề về sức khỏe tâm thần có nguy cơ xâm phạm trật tự xã hội”. Thượng tướng, TS Lê Quốc Hùng, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an và PGS.TS. BS Đào Xuân Cơ, Thứ trưởng Bộ Y tế đồng chủ trì hội thảo.
Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ Y tế Đào Xuân Cơ cho biết, sức khỏe tâm thần không chỉ là vấn đề của y học mà còn là vấn đề của chất lượng dân số, an sinh xã hội, sự phát triển bền vững và trong những tình huống nhất định, có liên quan trực tiếp đến công tác bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội.
Trong quản trị quốc gia hiện đại, không thể tách rời sức khỏe con người khỏi sự an toàn của cộng đồng, cũng không thể giải quyết một vấn đề y tế bằng những biện pháp hành chính, an ninh đơn thuần mà phải tiếp cận toàn diện, phải dựa trên khoa học và phải hành động từ sớm, từ cơ sở.
Theo số liệu được dẫn trong tài liệu hội thảo, Tổ chức Y tế thế giới ước tính có khoảng 970 triệu người trên toàn cầu sống chung với các rối loạn tâm thần. Tại Việt Nam, số liệu tổng hợp của Bộ Công an đến tháng 12 năm 2025 ghi nhận 99.465 người mắc bệnh tâm thần hoặc có bệnh án, kết luận chuyên môn liên quan; 38.952 người có biểu hiện bất thường về tâm thần đang cư trú, sinh sống trên địa bàn.
Đặc biệt, trong giai đoạn 2020–2025, số liệu do Bộ Công an cung cấp ghi nhận 749 vụ xâm phạm trật tự xã hội có liên quan đến người có vấn đề về sức khỏe tâm thần, với những hậu quả nghiêm trọng về tính mạng, sức khỏe và tài sản. Những con số này đặt ra yêu cầu phải quan tâm đầy đủ hơn đến công tác phát hiện, chăm sóc, điều trị, phục hồi chức năng và quản lý nguy cơ tại cộng đồng.
"Hội thảo hôm nay không chỉ dừng lại ở việc nhận diện thực trạng, trao đổi kinh nghiệm mà cần tiến thêm một bước: Hình thành những đề xuất chính sách, quy trình chuyên môn và mô hình phối hợp có khả năng triển khai trong thực tiễn”, Thứ trưởng Bộ Y tế Đào Xuân Cơ nhấn mạnh.
Thảo luận tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học đã nhận diện, đánh giá được bức tranh thực trạng người có vấn đề về sức khỏe tâm thần nói chung ở Việt Nam hiện nay và người có vấn đề về sức khỏe tâm thần có nguy cơ xâm phạm trật tự, an toàn xã hội nói riêng.
Trên cơ sở đó, các ý kiến đã ra nhiều kiến nghị từ những vấn đề có tính tổng thể, chiến lược về hoàn thiện cơ chế, chính sách, quy định pháp luật cũng như các điều kiện bảo đảm nhằm nâng cao hiệu quả chăm sóc, điều trị, hỗ trợ người có biểu hiện tâm thần về sức khoẻ, từ đó phòng ngừa họ không thực hiện hành vi phạm tội…
Đại tá Lê Khắc Sơn, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát hình sự, Bộ Công an cho biết, thời gian qua, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác phòng ngừa người có vấn đề về sức khỏe tâm thần có nguy cơ xâm phạm trật tự xã hội vẫn còn những khó khăn, vướng mắc nhất định, nhất là trong việc phát hiện sớm các dấu hiệu nguy cơ; tổ chức khám, chữa bệnh, quản lý, chăm sóc tại cộng đồng; phân định trách nhiệm và phối hợp giữa các cơ quan chức năng, chính quyền cơ sở, gia đình và các tổ chức xã hội. Những vấn đề này đòi hỏi phải có cách tiếp cận toàn diện, khoa học, kết hợp chặt chẽ giữa các biện pháp y tế, pháp luật, xã hội và nghiệp vụ bảo đảm an ninh, trật tự.
Một số giải pháp được lãnh đạo Cục Cảnh sát hình sự đề xuất gồm: Nâng cao trách nhiệm của gia đình, cộng đồng trong việc chăm sóc người có vấn đề về sức khỏe tâm thần; nghiên cứu xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia có sự liên thông giữa các bộ ngành, địa phương và thống nhất việc kết nối, chia sẻ, khai thác phục vụ hiệu quả công tác quản lý, điều trị người có vấn đề về sức khỏe tâm thần…
TS.BS Vương Ánh Dương, Phó Cục trưởng Cục quản lý khám chữa bệnh, Bộ Y tế đã đánh giá thực trạng công tác phát hiện, quản lý, khám bệnh, chữa bệnh, chăm sóc và hỗ trợ người có vấn đề về sức khỏe tâm thần, đặc biệt là những vấn đề còn hạn chế về cơ sở vật chất, số lượng y bác sĩ điều trị, chính sách hỗ trợ cấp phát thuốc, thăm khám tại cộng đồng, chính sách hỗ trợ…
Từ thực tiễn trên, lãnh đạo Cục quản lý khám chữa bệnh đề xuất cần tiếp tục làm rõ vai trò, trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa lực lượng Công an, ngành Y tế, chính quyền địa phương, gia đình và cộng đồng trong công tác phòng ngừa, phát hiện sớm, can thiệp và xử lý các tình huống có nguy cơ ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội. Cùng với đó, nghiên cứu, đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật; nâng cao năng lực chuyên môn, hiệu quả phối hợp liên ngành; xây dựng các mô hình phòng ngừa chủ động, từ sớm, từ xa, phù hợp với điều kiện thực tiễn….
Với tham luận “Năng lực trách nhiệm hình sự của người mắc bệnh tâm thần trong pháp luật Việt Nam”, TS Hoàng Xuân Châu, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội đã chia sẻ góc nhìn về thực tiễn áp dụng và những khoảng trống trong chuẩn pháp lý, thủ tục cũng như khoảng trống trong cơ chế đảm bảo liêm chính của hoạt động giám định.
Trên cơ sở đó, TS Hoàng Xuân Châu đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện về pháp lý và thủ tục, đảm bảo độ tin cậy và liêm chính của giám định pháp y tâm thần; thiết lập cơ chế kiểm soát chéo; xây dựng cơ chế dữ liệu liên thông giữa Công an, Viện kiểm sát, Tòa án và ngành y tế hồ sơ giám định hồ sơ tâm thần…
Đồng chí Hoàng Thị Sao Mai, Phó Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 2, TP Hà Nội đã đề cập đến thực tiễn giải quyết vụ án hình sự khi bị can, bị cáo có nghi ngờ về tình trạng tâm thần, khó khăn vướng mắc và kiến nghị hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực này.
Đại tá Phùng Xuân Tiến, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát hành chính về trật tự xã hội, Bộ Công an cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu về quản lý người có vấn đề sức khỏe tâm thần theo hướng thống nhất, liên thông, an toàn, chú trọng việc làm sạch và bổ sung dữ liệu thường xuyên…
Phát biểu tổng kết tại hội thảo, Thứ trưởng Lê Quốc Hùng ghi nhận và đánh giá cao các tham luận, ý kiến phát biểu trách nhiệm, có hàm lượng trí tuệ khoa học cao thể hiện tâm huyết của các nhà khoa học, nhà lý luận, các chuyên gia, cán bộ thực tiễn thuộc các bộ, ban, ngành, địa phương.
Thứ trưởng Lê Quốc Hùng biểu dương Học viện CSND, Cục Cảnh sát hình sự, Văn phòng Bộ Công an và Cục Khám chữa bệnh, Bộ Y tế đã tham mưu lãnh đạo 2 bộ tổ chức hội thảo quốc gia nhằm góp phần xác lập căn cứ khoa học và thực tiễn cho việc đổi mới các giải pháp phòng ngừa các hành vi vi phạm pháp luật nói chung, phòng ngừa người có vấn đề về sức khỏe tâm thần vi phạm pháp luật nói riêng trong tình hình mới, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu tại Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển.
Trong đó, đáng chú ý là mục tiêu “An ninh con người được bảo đảm toàn diện; phát triển hệ thống an sinh xã hội bao trùm, đa tầng, hiện đại, bền vững; bảo đảm mọi người dân được sống an toàn, lành mạnh, nhân văn, có cơ hội phát triển toàn diện; kéo giảm bền vững tội phạm, vi phạm pháp luật, tệ nạn xã hội, tai nạn và các rủi ro xã hội; phấn đấu hằng năm giảm 10% số vụ phạm tội về trật tự xã hội”.
Từ kết quả hội thảo và để thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ tại Nghị quyết số 18-NQ/TW, Thứ trưởng Lê Quốc Hùng đề nghị Ban Tổ chức cần tổng hợp, khái quát một số nội dung có tính chất gợi mở như công tác này cần được xác định đúng tầm quan trọng, đặt ở vị trí tương xứng trong mối quan hệ tổng thể về bảo đảm an ninh con người và yêu cầu an ninh chủ động. Cấp ủy, lãnh đạo các ngành, các cấp cần tiếp tục quán triệt đầy đủ, sâu sắc các quan điểm, tư tưởng chỉ đạo của Đảng, Nhà nước về nhiệm vụ này, tiếp tục nâng cao nhận thức hơn nữa trách nhiệm về nhiệm vụ quản lý, điều trị và phòng ngừa người có vấn đề sức khỏe tâm thần xâm phạm an ninh, trật tự.
Thứ trưởng Lê Quốc Hùng cũng đề nghị các bộ, ban ngành liên quan cần tiếp tục sửa đổi, bổ sung hoặc đề xuất cấp có thẩm quyền hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan; khắc phục sơ hở, bất cập trong cơ chế, chính sách và quản lý nhà nước là nguyên nhân, điều kiện phát sinh trong quản lý, điều trị người có vấn đề về sức khỏe tâm thần và xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức trong phát hiện, đánh giá, hỗ trợ, can thiệp và xử lý các tình huống có nguy cơ người có vấn đề về sức khỏe tâm thần phạm tội.
Thứ trưởng Lê Quốc Hùng đề nghị Ban tổ chức hội thảo chủ động tổng hợp báo cáo lãnh đạo Bộ Công an, Bộ Y tế tham mưu các cấp hoàn thiện cơ sở chính trị, cơ sở pháp lý nhằm hoàn thiện hệ thống chính sách, các giải pháp hiệu quả hơn trong phòng ngừa người có vấn đề về sức khỏe tâm thần có nguy cơ xâm phạm trật tự xã hội...
