TP Hồ Chí Minh quyết tâm trả lại những dòng kênh xanh

TP Hồ Chí Minh hiện vẫn còn hàng chục nghìn căn nhà tạm bợ mọc lên dọc bờ kênh, tình trạng lấn chiếm, xả thải, ô nhiễm môi trường kéo dài khiến không ít tuyến kênh trở thành những “điểm nghẽn” của phát triển đô thị. Bằng quyết tâm chính trị cao cùng những chương trình chỉnh trang đô thị quy mô lớn, TP Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn mới với mục tiêu trả lại những dòng kênh xanh cho thành phố và người dân.

Báo cáo tiến độ triển khai Đề án chỉnh trang đô thị, khu vực nhà ở trên và ven sông, kênh, rạch giai đoạn 2025-2030, lãnh đạo TP Hồ Chí Minh đã thống nhất nâng chỉ tiêu di dời nhà ở trên và ven kênh rạch từ 20.000 căn lên khoảng 40.000 căn vào năm 2030. Đây được xem là quyết định mang tính đột phá, thể hiện quyết tâm rất lớn của thành phố trong việc giải quyết tận gốc những tồn tại kéo dài nhiều năm qua.

Nếu như trước đây công tác chỉnh trang chủ yếu tập trung xử lý từng điểm nóng riêng lẻ thì nay thành phố đã chuyển sang cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ và dài hạn. Việc di dời nhà ở ven kênh không chỉ nhằm cải thiện mỹ quan đô thị mà còn gắn với các mục tiêu chiến lược như giảm ngập nước, cải thiện môi trường, phát triển giao thông thủy, tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và khai thác hiệu quả quỹ đất ven sông phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Theo các chuyên gia đô thị, đây là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển của nhiều đô thị lớn trên thế giới. Các dòng sông, kênh rạch không còn được xem là “mặt sau” của thành phố mà trở thành tài sản quý giá, là không gian công cộng và động lực tăng trưởng mới.

Thực tế cho thấy TP Hồ Chí Minh đã có nhiều kinh nghiệm trong cải tạo môi trường kênh rạch. Thành công của dự án cải tạo kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè là minh chứng rõ nét nhất. Từ một dòng kênh ô nhiễm nặng, đầy rác thải và nhà ổ chuột, nơi đây đã trở thành không gian xanh hấp dẫn, điểm đến quen thuộc của người dân và du khách.

Tiếp nối thành công đó, hàng loạt dự án quy mô lớn đang được triển khai như cải tạo rạch Xuyên Tâm, chỉnh trang bờ Bắc kênh Đôi, hoàn thiện hệ thống Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, cải tạo rạch Văn Thánh cùng nhiều tuyến kênh khác.

Đáng chú ý, dự án nạo vét, cải tạo môi trường và xây dựng hạ tầng rạch Văn Thánh đang được thành phố tập trung đẩy nhanh tiến độ. Mục tiêu đặt ra là hoàn thành công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bàn giao mặt bằng trước ngày 15-9-2026. Khi hoàn thành, dự án không chỉ góp phần giải quyết ô nhiễm môi trường mà còn mở rộng không gian đô thị, nâng cao chất lượng sống của người dân khu vực.

Song song đó, thành phố cũng vừa phê duyệt chủ trương đầu tư dự án cắm mốc chỉ giới hành lang bảo vệ sông, suối, kênh, rạch và hồ công cộng trên địa bàn. Dự án có tổng vốn đầu tư hơn 141 tỷ đồng, thực hiện trong giai đoạn 2026-2029, với quy mô cắm khoảng 20.000 mốc trên 55 tuyến sông, kênh, rạch dài hơn 515km.

Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm ngăn chặn tình trạng lấn chiếm hành lang bảo vệ sông, kênh rạch, tạo cơ sở pháp lý để quản lý chặt chẽ quỹ đất ven sông, đồng thời bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên và nguồn nước đô thị.

Điểm đặc biệt trong chương trình chỉnh trang kênh rạch lần này là thành phố xác định đây không đơn thuần là một dự án đầu tư xây dựng mà còn là chương trình an sinh xã hội quy mô lớn. Bởi phía sau mỗi căn nhà ven kênh là cuộc sống của hàng chục nghìn hộ dân. Nhiều gia đình đã sinh sống tại đây qua nhiều thế hệ, gắn bó với nghề nghiệp, sinh kế và cộng đồng dân cư xung quanh.

Chính vì vậy, lãnh đạo thành phố yêu cầu các chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải được xây dựng theo hướng linh hoạt, bảo đảm người dân có nơi ở mới ổn định, điều kiện sống tốt hơn hoặc ít nhất bằng nơi ở cũ. Đặc biệt là phải quan tâm đến vấn đề việc làm, sinh kế, giáo dục, y tế và các dịch vụ xã hội thiết yếu để người dân nhanh chóng ổn định cuộc sống sau di dời.

Đây là yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với thành công của chương trình. Thực tế cho thấy, nếu người dân được bảo đảm quyền lợi chính đáng và nhìn thấy tương lai tốt đẹp hơn ở nơi ở mới, quá trình giải phóng mặt bằng sẽ thuận lợi hơn rất nhiều. Sự đồng thuận của người dân không chỉ giúp đẩy nhanh tiến độ dự án mà còn góp phần hạn chế phát sinh khiếu nại, khiếu kiện, tạo nền tảng vững chắc cho quá trình chỉnh trang đô thị.

Theo định hướng của TP Hồ Chí Minh, diện tích đất sau di dời sẽ ưu tiên dành cho công viên cây xanh, hành lang bảo vệ sông rạch, các công trình hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội phục vụ cộng đồng nhằm gia tăng diện tích không gian xanh vốn còn khá khiêm tốn của thành phố.

Những tuyến công viên ven sông, đường dạo bộ, quảng trường công cộng hay các không gian văn hóa cộng đồng sẽ góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân đô thị. Đồng thời, việc khôi phục hệ thống sông, kênh, rạch còn giúp nâng cao năng lực tiêu thoát nước, giảm thiểu tình trạng ngập úng vốn là bài toán nan giải của thành phố nhiều năm qua.

Không chỉ vậy, Khi môi trường được cải thiện, cảnh quan được chỉnh trang đồng bộ, các tuyến kênh có thể trở thành điểm nhấn du lịch, phát triển các hoạt động thương mại, dịch vụ và giao thông thủy.

Hình ảnh những chuyến tàu du lịch trên sông Sài Gòn, những lễ hội đặc sắc như “Trên bến dưới thuyền” tại khu vực Bến Bình Đông hay các tuyến phố ven kênh nhộn nhịp sẽ góp phần tạo nên diện mạo mới cho TP Hồ Chí Minh - một đô thị hiện đại nhưng vẫn giữ được bản sắc sông nước đặc trưng.

Khi những dòng kênh từng ô nhiễm được thay thế bằng công viên xanh mát, đường dạo bộ sạch đẹp và những dòng nước trong lành, TP Hồ Chí Minh sẽ không chỉ thay đổi diện mạo đô thị mà còn khẳng định quyết tâm phát triển bền vững, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.