Khối lượng chất thải ngày càng gia tăng
Chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên địa bàn TP Hồ Chí Minh hiện nay khoảng 14.116 tấn/ngày, tăng gần 1,2 lần so với năm 2021. Trong đó, chất thải rắn sinh hoạt phát sinh tại khu vực đô thị là 11.663 tấn/ngày, khu vực nông thôn là 2.453 tấn/ngày.
Để thu gom, vận chuyển khối lượng chất thải này, thành phố đang huy động khoảng 885 phương tiện vận chuyển, gồm xe ép rác kín và xe hooklift (xe chở rác thùng rời); bố trí 750 điểm hẹn, tập kết tập trung, chủ yếu tại khu vực nội thành, cùng 41 trạm trung chuyển đang hoạt động với nhiều quy mô khác nhau. Tỷ lệ thu gom chất thải rắn sinh hoạt đạt 99,9%.
Cùng với công tác thu gom, hoạt động tái sử dụng và tái chế chất thải rắn đô thị cũng được triển khai thông qua nhiều hình thức tuyên truyền, vận động như đổi chất thải lấy quà tặng, tổ chức ngày hội môi trường... Phần lớn chất thải có khả năng tái chế như giấy, nhựa, kim loại, thủy tinh được lực lượng và các cơ sở thu mua phế liệu thu gom, sau đó chuyển đến các cơ sở tái chế thủ công hoặc nhà máy tái chế.
Một số loại chất thải thực phẩm được tận dụng làm thức ăn chăn nuôi; hơn 2.000 tấn chất thải sinh hoạt được đưa vào sản xuất phân compost. Nhìn chung, hoạt động tái sử dụng và tái chế chất thải sinh hoạt thời gian qua đạt kết quả tương đối tốt, góp phần giảm áp lực cho hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải của thành phố.
Về khối lượng chất thải rắn công nghiệp phát sinh khoảng hơn 6.577 tấn/ngày, tăng gấp 1,13 lần so với năm 2021. Trong đó, chất thải rắn công nghiệp thông thường chiếm 5.815 tấn/ngày, chất thải nguy hại khoảng 762 tấn/ngày.
Đối với loại chất thải này, hiện có 40 công ty tham gia thu gom, vận chuyển, xử lý và hơn 700 cơ sở thu mua phế liệu thực hiện thu gom, phân loại, tái chế, xử lý. Riêng chất thải công nghiệp nguy hại được thu gom, xử lý bởi 20 công ty và một số đơn vị xử lý chất thải nguy hại khác vùng lân cận như TP Đồng Nai, tỉnh Tây Ninh. Tỷ lệ thu gom, xử lý đạt 100%, trong đó, tỷ lệ tái sử dụng, tái chế đạt 75%; xử lý, tiêu hủy chiếm 25%.
Đối với chất thải nguy hại phát sinh từ sinh hoạt, bao gồm pin, ắc quy, thiết bị điện, điện tử thải bỏ, hóa chất, bóng đèn huỳnh quang, dược phẩm quá hạn..., thành phố đã triển khai bố trí các điểm thu gom tại địa phương và tổ chức những chương trình thu gom định kỳ do địa phương chủ động thực hiện.
Chất thải rắn y tế được phân loại ngay tại nguồn phát sinh, sau đó thu gom, lưu giữ tại các khu vực lưu trữ tạm thời trước khi chuyển đến các cơ sở có chức năng xử lý chất thải y tế nguy hại bằng phương pháp đốt. Đối với chất thải y tế thông thường, các đơn vị có chức năng vận chuyển đến nhà máy hoặc công trường xử lý rác để chôn lấp, tái chế thành phân compost.
Gỡ điểm nghẽn quản lý, hướng tới đô thị xanh
Mặc dù công tác thu gom, xử lý chất thải rắn nói chung đã đạt được những kết quả tích cực, tuy nhiên, theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hồ Chí Minh, công tác bảo vệ môi trường vẫn còn một số tồn tại, hạn chế và đối mặt với không ít thách thức trong thời gian tới.
Một trong những nguyên nhân được chỉ ra là việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường của một số doanh nghiệp chưa cao; vẫn còn doanh nghiệp chưa xử lý chất thải đạt quy chuẩn môi trường. Bên cạnh đó, một bộ phận người dân còn tình trạng xả rác thải bừa bãi, gây ảnh hưởng đến môi trường và công tác quản lý chất thải trên địa bàn.
Hệ thống hạ tầng đô thị chưa đồng bộ, còn tình trạng chắp vá giữa khu vực cũ và mới. Tỷ lệ nước thải đô thị được thu gom, xử lý vẫn còn hạn chế. Việc huy động các nguồn vốn đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật về cấp, thoát nước và xử lý chất thải đã được đẩy mạnh nhưng chưa theo kịp tốc độ phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.
Đáng chú ý, công tác tổ chức quản lý chất thải rắn trên địa bàn còn gặp những khó khăn, vướng mắc trong quá trình cung ứng dịch vụ vệ sinh môi trường tại địa phương cơ sở. Công tác bàn giao, tổ chức thực hiện phát sinh một số bất cập; hệ thống quản lý chất thải rắn được kiện toàn chậm, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
Trước thực trạng trên, nhằm bảo đảm sự phát triển hài hòa giữa kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường, hướng tới xây dựng thành phố xanh, trong giai đoạn 2026-2030, TP Hồ Chí Minh tiếp tục đẩy mạnh phát triển không gian xanh, công trình xanh, giao thông xanh, công nghiệp xanh và nâng cao chất lượng môi trường đô thị. Thành phố cũng chú trọng bảo tồn cảnh quan thiên nhiên, danh lam thắng cảnh, công trình lịch sử, văn hóa; hướng tới xây dựng cộng đồng dân cư sống thân thiện với môi trường và thiên nhiên.
Một trong những mục tiêu đáng chú ý được thành phố đặt ra đến năm 2030 là 100% khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao và cụm công nghiệp đang hoạt động có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn, đồng thời thực hiện quan trắc tự động và truyền dữ liệu về Sở Nông nghiệp và Môi trường. Toàn bộ cơ sở thuộc đối tượng phải lắp đặt hệ thống quan trắc nước thải, khí thải tự động phải thực hiện kết nối, truyền dữ liệu ổn định.
Thành phố cũng đặt mục tiêu tỷ lệ nước thải đô thị được thu gom, xử lý tập trung đạt khoảng 65-70%; 100% chất thải y tế và chất thải nguy hại được thu gom, xử lý đạt quy chuẩn; tỷ lệ rác thải sinh hoạt được tái chế, xử lý bằng công nghệ mới đạt trên 45%.
Để hiện thực hóa các mục tiêu này, thành phố sẽ triển khai các dự án đầu tư trang thiết bị thu gom, xây dựng trạm trung chuyển chất thải rắn sinh hoạt tại các đô thị, đồng thời mở rộng mạng lưới dịch vụ thu gom chất thải rắn sinh hoạt ở khu vực nông thôn. Công tác phân loại rác tại nguồn được chú trọng, ưu tiên tái chế, thu hồi năng lượng, giảm chôn lấp và ô nhiễm nhựa; đồng thời tăng cường quản lý chất thải công nghiệp, chất thải nguy hại và các loại chất thải đặc thù.
Song song đó, thành phố sẽ xây dựng, ban hành lại đơn giá thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn và các nghị quyết về phí bảo vệ môi trường. Các yêu cầu kỹ thuật đối với ngành nghề thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn cũng sẽ được ban hành, tạo tiền đề hình thành mạng lưới dịch vụ xử lý chất thải rắn trên địa bàn.
Một nhiệm vụ khác là xây dựng lại quy chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý môi trường các cấp, cơ quan quản lý khu công nghiệp, cụm công nghiệp và lực lượng Cảnh sát môi trường. Việc phối hợp giữa công tác kiểm tra, thanh tra của cơ quan quản lý nhà nước về môi trường với hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm môi trường của lực lượng Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường sẽ được tăng cường nhằm tránh chồng chéo.
Thành phố cũng tiếp tục kiện toàn hệ thống cơ quan quản lý nhà nước về môi trường cấp thành phố và cấp xã, phường; chú trọng nâng cao năng lực, trình độ của đội ngũ cán bộ, công chức theo hướng hiện đại, đủ khả năng thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường trong tình hình mới.
Cùng với đó là hoàn thiện quy trình, thủ tục hành chính về bảo vệ môi trường phù hợp với hoạt động của chính quyền điện tử; tăng cường giải quyết thủ tục hành chính thông qua dịch vụ công trực tuyến toàn trình, cắt giảm tối đa giao dịch trực tiếp. Thành phố sẽ rà soát, khắc phục những chồng chéo, bất cập, xung đột trong chức năng, nhiệm vụ; phân định rõ trách nhiệm quản lý nhà nước về môi trường giữa các sở, ngành và địa phương, đồng thời tăng cường liên kết giữa các vùng, địa phương trong công tác bảo vệ môi trường.
