Biến rác thành tài nguyên
Theo kế hoạch hành động thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035 vừa được ban hành, TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu xây dựng và vận hành hiệu quả mô hình phát triển trong đó các hoạt động thiết kế, sản xuất, tiêu dùng và cung ứng dịch vụ đều hướng tới giảm khai thác nguyên liệu thô, kéo dài vòng đời sản phẩm và hạn chế tối đa chất thải phát sinh.
Đến năm 2030, công suất các nhà máy điện từ sinh khối và chất thải rắn sẽ đạt 402 MW; tỷ lệ năng lượng tái tạo và năng lượng mới đạt tối thiểu 15% tổng công suất cực đại hệ thống điện; mức tiết kiệm năng lượng đạt ít nhất 8% tổng tiêu thụ trên địa bàn.
Đặc biệt, trên 90% rác thải sinh hoạt sẽ được tái chế hoặc xử lý bằng công nghệ mới; 100% chất thải sinh hoạt đô thị và nông thôn được thu gom, vận chuyển, xử lý; toàn bộ nước thải từ các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao và các cơ sở sản xuất tập trung được xử lý đạt yêu cầu trước khi xả ra môi trường. Cường độ phát thải khí nhà kính trên tổng sản phẩm địa bàn cũng được đặt mục tiêu giảm tối thiểu 15% so với năm 2014.
Đằng sau những con số đó là sự thay đổi căn bản trong cách nhìn nhận về chất thải. Nếu trước đây rác thải chủ yếu được xem là gánh nặng môi trường thì nay các dòng vật chất sau tiêu dùng được coi là nguồn tài nguyên có thể tái sử dụng, tái chế hoặc chuyển hóa thành năng lượng.
Lợi thế của TP Hồ Chí Minh nằm ở quy mô nền kinh tế lớn, thị trường tiêu dùng rộng, hệ thống cảng biển, logistics phát triển và lượng chất thải phát sinh lớn. Đây chính là điều kiện để hình thành các chuỗi giá trị mới từ tái chế nhựa, vật liệu xây dựng, chất thải hữu cơ, năng lượng sinh học và các ngành công nghiệp môi trường.
Không chỉ dừng lại ở xử lý rác thải, thành phố còn định hướng phát triển các thị trường nguyên vật liệu thứ cấp, khuyến khích sản xuất sản phẩm từ nguyên liệu tái chế và mở rộng các mô hình tái sử dụng tài nguyên trong nhiều lĩnh vực. Đây được xem là nền tảng để biến những gì từng bị bỏ đi thành giá trị kinh tế mới.
Lấy doanh nghiệp, người tiêu dùng là trung tâm chuyển đổi
Một trong những điểm nhấn của kế hoạch là xác định doanh nghiệp và người tiêu dùng là trung tâm của quá trình chuyển đổi, trong khi Nhà nước đóng vai trò kiến tạo môi trường thể chế và chính sách.
Theo đó, thành phố sẽ triển khai nhiều chương trình đào tạo, hỗ trợ doanh nghiệp cải tiến quy trình sản xuất, thiết kế sinh thái, sử dụng hiệu quả nguyên vật liệu, quản lý vòng đời sản phẩm và từng bước xây dựng các mô hình sản xuất xanh.
Bên cạnh đó, TP Hồ Chí Minh sẽ thúc đẩy phát triển các khu công nghiệp sinh thái, tăng cường cộng sinh công nghiệp, nơi chất thải hoặc phụ phẩm của doanh nghiệp này trở thành nguyên liệu đầu vào của doanh nghiệp khác. Đây được xem là giải pháp quan trọng để vừa giảm chi phí sản xuất vừa giảm phát thải ra môi trường.
Thành phố sẽ ưu tiên nghiên cứu, phát triển công nghệ tái chế, vật liệu mới thân thiện môi trường, giải pháp chuyển đổi số và các mô hình sản xuất hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Đồng thời, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các công nghệ, giải pháp và mô hình mới cũng sẽ được nghiên cứu triển khai để tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo.
Một điểm đáng chú ý khác là việc huy động các nguồn vốn xanh. Thành phố sẽ thúc đẩy tín dụng xanh, trái phiếu xanh, các quỹ đầu tư xanh và nhiều nguồn lực xã hội khác nhằm hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện các dự án sản xuất sạch, tiết kiệm năng lượng và đổi mới công nghệ.
Kế hoạch xác định 10 nhóm ngành, lĩnh vực ưu tiên triển khai gồm nông nghiệp, năng lượng, khai thác và chế biến khoáng sản, công nghiệp chế biến chế tạo, hóa chất, xây dựng, giao thông vận tải, dịch vụ và du lịch, quản lý chất thải, phát triển đô thị và khu công nghiệp.
Trong lĩnh vực năng lượng, thành phố khuyến khích phát triển điện từ chất thải, điện mặt trời, điện gió, hydrogen xanh, amoniac xanh và các công nghệ năng lượng sạch khác. Trong công nghiệp chế biến, chế tạo, các ngành nhựa, giấy, dệt may, điện tử, luyện kim hay vật liệu xây dựng sẽ được thúc đẩy theo hướng tăng tái chế, tái sử dụng nguyên liệu và kéo dài vòng đời sản phẩm.
Ở lĩnh vực giao thông và logistics, các giải pháp sử dụng hiệu quả năng lượng, kéo dài tuổi thọ phương tiện và công trình hạ tầng sẽ được chú trọng. Thành phố cũng đặt nhiều kỳ vọng vào lợi thế của Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, hệ thống đường sắt đô thị và mạng lưới logistics để hình thành các chuỗi cung ứng xanh, hiện đại, có khả năng cạnh tranh cao trong khu vực.
Đối với người dân, hàng loạt mô hình tiêu dùng xanh sẽ được triển khai như mở rộng điểm bán sản phẩm thân thiện môi trường, phát triển hệ thống nhãn sinh thái, tăng cường thương mại điện tử xanh, tổ chức các chương trình đổi rác tái chế lấy quà và lắp đặt các thiết bị thu gom tự động tại trung tâm thương mại, khu dân cư.
Song song đó, thành phố sẽ xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung, kết nối người dân, doanh nghiệp, nhà khoa học và cơ quan quản lý nhằm hỗ trợ theo dõi vòng đời sản phẩm, chia sẻ thông tin nguyên liệu thứ cấp, kết nối cung cầu và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Đây sẽ là nền tảng quan trọng thúc đẩy chuyển đổi số trong quá trình phát triển mô hình kinh tế mới.
