TP Hà Nội đang tập trung hoàn thiện 54 tiêu chí, tháo gỡ vướng mắc về quy hoạch, hạ tầng và nguồn lực để triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” tại hai xã Phúc Thịnh và Thư Lâm từ năm 2027. Lãnh đạo thành phố yêu cầu mô hình phải có những tiêu chí vượt trội, tạo chuyển biến thực chất trong chất lượng cuộc sống, đồng thời phát huy tính chủ động của chính quyền cơ sở.
Theo Đề án triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn TP Hà Nội, thành phố lựa chọn hai xã liền kề Phúc Thịnh và Thư Lâm để triển khai thí điểm. Đây là những địa bàn còn dư địa phát triển, có điều kiện kết nối giao thông, thuận lợi tổ chức không gian đô thị xanh, thông minh và bền vững.
Hai xã có tổng diện tích tự nhiên 86,53km², dân số gần 199.000 người, thu nhập bình quân khoảng 90 triệu đồng/người/năm. Theo định hướng của Đề án, khu vực này được kỳ vọng có quy mô dân số khoảng 700.000 người vào năm 2030. Khi mô hình cơ bản hoàn thiện, thành phố sẽ nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét việc hợp nhất hai xã theo quy định.
Đề án xác định 54 tiêu chí thuộc 9 nhóm nội dung, bao quát các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế, an sinh xã hội, tổ chức bộ máy và hoạt động của hệ thống chính trị. Mục tiêu không chỉ là hoàn thiện hạ tầng hay tăng nguồn lực đầu tư mà phải tạo chuyển biến toàn diện về chất lượng sống, môi trường xã hội và khả năng thụ hưởng dịch vụ của người dân.
Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng tại Hội nghị triển khai Đề án Thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” tháng 7 vừa qua đã nhấn mạnh, trên cơ sở Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị và thực hiện ý kiến chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, các cơ quan của thành phố đã phối hợp với các cơ quan của Trung ương cụ thể hóa các giá trị, mục tiêu, đặc trưng của chủ nghĩa xã hội Việt Nam để xây dựng Đề án triển khai thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa với 8 nội dung và 54 tiêu chí đánh giá.
Trên tinh thần Thủ đô phải đi đầu, làm mẫu, Bí thư Thành ủy Hà Nội yêu cầu toàn hệ thống chính trị thành phố, đặc biệt là Đảng bộ, chính quyền, nhân dân hai xã Phúc Thịnh, Thư Lâm phải phát huy cao nhất tinh thần trách nhiệm, trí tuệ, bản lĩnh, tinh thần đổi mới sáng tạo và khát vọng phát triển để tập trung triển khai mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” vào thực tế cuộc sống.
Về các tiêu chí, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh, các tiêu chí thí điểm phải cao hơn mức bình quân chung, tạo được sự khác biệt và sức hấp dẫn. Theo lãnh đạo thành phố Hà Nội, nếu chỉ đặt ra những mục tiêu tương đương tiêu chuẩn thông thường thì chưa cần thiết phải xây dựng mô hình thí điểm. Đây là mô hình mới, hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống, không phải sự trở lại của cơ chế bao cấp hay cách tổ chức cũ.
Quan điểm này được thể hiện qua những yêu cầu cụ thể trong từng lĩnh vực. Với giáo dục, thành phố định hướng nghiên cứu các chính sách hỗ trợ học sinh như bữa ăn trưa, sách giáo khoa, mở rộng hoạt động văn hóa, nghệ thuật và giáo dục kỹ năng xã hội. Với xây dựng gia đình văn hóa, yêu cầu không dừng ở tỷ lệ hộ đạt danh hiệu mà phải hướng tới đời sống tốt hơn, các thành viên gắn bó, yêu thương và đoàn kết.
Trong phát triển kinh tế, các địa phương phải xác định rõ động lực tăng trưởng từ công nghiệp, sản xuất, thương mại, dịch vụ và những lĩnh vực có tiềm năng. Việc cải cách thủ tục hành chính, hỗ trợ hộ kinh doanh và doanh nghiệp tư nhân phát triển cũng là những nội dung cần được cụ thể hóa. Chủ tịch UBND TP Hà Nội lưu ý, hai xã không thể chỉ trông chờ vào ngân sách mà cần chủ động huy động nguồn lực từ doanh nghiệp, nhà đầu tư và cộng đồng.
Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng đánh giá cao tinh thần chủ động, trách nhiệm của hai xã trong triển khai xây dựng Đề án thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”. Đây là mô hình mới, được thành phố lựa chọn thí điểm và nhận được sự quan tâm của nhiều địa phương, cơ quan, đơn vị.
Thực tế triển khai tại hai xã cho thấy, việc cụ thể hóa 54 tiêu chí vẫn còn những khó khăn cần tháo gỡ. Tại Phúc Thịnh, Chủ tịch UBND xã Nguyễn Văn Bằng cho biết, địa phương đã thành lập Ban Chỉ đạo, các tổ giúp việc, tổ soạn thảo; xây dựng dự thảo Đề án và 9 kế hoạch triển khai theo 9 nhóm tiêu chí. Trong 10 tiêu chí thuộc trách nhiệm của xã, địa phương đã làm rõ nội hàm và phương pháp tính điểm. Đối với 44 tiêu chí cần hướng dẫn của các sở, ngành thành phố, đã có 37 tiêu chí được hướng dẫn cụ thể, còn 7 tiêu chí cần tiếp tục thống nhất phương pháp đánh giá.
Phúc Thịnh xác định tập trung đầu tư hạ tầng, giải phóng mặt bằng, nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, văn hóa và an sinh xã hội. Về phát triển kinh tế, xã định hướng khai thác lợi thế thương mại, dịch vụ, logistics gắn với trục Nhật Tân - Nội Bài; đồng thời phát huy giá trị 53 di tích lịch sử, văn hóa và 15 di sản văn hóa phi vật thể để phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa.
Tuy nhiên, theo đồng chí Nguyễn Văn Bằng- Chủ tịch UBND xã Phúc Thịnh, địa phương còn gặp khó khăn về nhân lực chuyên môn, quy hoạch, nguồn lực đầu tư và hướng dẫn đánh giá một số tiêu chí. Xã kiến nghị thành phố bổ sung cán bộ trong các lĩnh vực quy hoạch, môi trường, đầu tư, đất đai; tăng cường phân cấp, ủy quyền và hỗ trợ nguồn lực cho các công trình trọng điểm. Đây là những điều kiện cần thiết để địa phương chủ động triển khai các nhiệm vụ, thay vì chỉ dừng ở xây dựng kế hoạch.
Tại Thư Lâm, Chủ tịch UBND xã Phạm Trọng La cho biết địa phương đã thành lập Ban Chỉ đạo, 9 tổ công tác chuyên đề và xây dựng dự thảo Đề án theo 3 chương trình hành động: “Chính quyền phục vụ - Kinh tế phát triển - Nhân dân thụ hưởng”. Cách tiếp cận này thể hiện định hướng lấy chất lượng hoạt động của chính quyền, động lực phát triển kinh tế và lợi ích của người dân làm trọng tâm.
Theo kết quả tự đánh giá đến ngày 4/11/2026, Thư Lâm có 12/54 tiêu chí đạt yêu cầu, 8 tiêu chí có điểm nhưng chưa đạt và 34 tiêu chí chưa đủ căn cứ xác định điểm, tổng điểm đạt 22,8/100. Đáng chú ý, 23 tiêu chí chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể; một số hướng dẫn chuyên ngành chưa thống nhất về ngưỡng đánh giá, phương pháp chấm điểm và kỳ số liệu.
Theo lộ trình, Thư Lâm phấn đấu đến hết năm 2026 đạt 14 tiêu chí, năm 2027 đạt 31 tiêu chí và đến năm 2030 đạt 48 tiêu chí, tương ứng 84/100 điểm. Giai đoạn 2031-2035, xã đặt mục tiêu hoàn thành và duy trì đủ 54 tiêu chí. Từ thực tế này, địa phương kiến nghị thành phố sớm hoàn thiện hướng dẫn, tháo gỡ vướng mắc về quy hoạch, cơ chế và nguồn lực để có cơ sở tổ chức thực hiện.
Trước những khó khăn từ cơ sở, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu yêu cầu các sở, ngành chủ động hướng dẫn ngay từ đầu, xác định rõ trách nhiệm đối với từng tiêu chí, thay vì chờ địa phương hoàn thành thống kê rồi mới thẩm định, chấm điểm. Thành phố đặt yêu cầu trong tháng 11 phải cụ thể hóa 54 tiêu chí thành bộ tài liệu hướng dẫn thống nhất, làm rõ nội dung, phương pháp thực hiện và ngưỡng đánh giá. Mỗi sở, ngành cần phân công lãnh đạo phụ trách và đầu mối chuyên môn trực tiếp hỗ trợ hai xã.
Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội cũng yêu cầu khẩn trương hoàn thiện quy hoạch hai xã, rà soát nhu cầu đầu tư, thứ tự ưu tiên và khả năng bố trí nguồn lực đối với từng nhiệm vụ, dự án. Việc huy động vốn phải kết hợp nguồn lực nhà nước với nguồn lực xã hội, bảo đảm đồng bộ giữa đầu tư công và các dự án ngoài ngân sách. Thành phố đồng thời phải rà soát nhu cầu nhân lực, bố trí cán bộ có năng lực, chuyên môn phù hợp, nhất là trong các lĩnh vực quy hoạch, xây dựng và nông nghiệp.
Công tác kiểm tra, giám sát và báo cáo cũng được xác định là yêu cầu thường xuyên. Đảng ủy UBND TP có trách nhiệm định kỳ hằng tháng báo cáo Thường trực, Ban Thường vụ Thành ủy về kết quả từng nhiệm vụ, mức độ hoàn thành tiêu chí, những nội dung chậm tiến độ, nguyên nhân và trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị liên quan.
Không chỉ giới hạn ở hai địa bàn thí điểm, 124 xã, phường còn lại của Hà Nội cũng được định hướng lựa chọn những tiêu chí phù hợp để triển khai tại địa phương. Giai đoạn 2026-2030, thành phố tập trung thí điểm, kiểm tra, đánh giá và hoàn thiện bộ tiêu chí; đến năm 2030 sẽ sơ kết, làm cơ sở tiếp tục triển khai trong giai đoạn 2031-2035.
Mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa chỉ có thể khẳng định hiệu quả khi những mục tiêu trong đề án được chuyển hóa thành kết quả cụ thể trong đời sống. Chất lượng dịch vụ công, cơ hội phát triển kinh tế, điều kiện giáo dục, y tế, văn hóa và sự hài lòng của người dân sẽ là những thước đo quan trọng để TP Hà Nội đánh giá tính khả thi trước khi nghiên cứu nhân rộng.
