Mùa tha hương mưu sinh
Từ cuối tháng 10, trên những tuyến quốc lộ dẫn vào các vùng chuyên canh cà phê của tỉnh Lâm Đồng, từng đoàn xe máy chở theo lỉnh kỉnh xoong nồi, chăn màn, quần áo và vật dụng sinh hoạt bắt đầu xuất hiện. Hành trang của họ không chỉ là những đồ dùng thiết yếu mà còn mang theo hy vọng kiếm thêm thu nhập trong những tháng cuối năm.
Đây là năm thứ 13 vợ chồng anh Nguyễn Đại Thắng (trú xã Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi) rời quê, chở nhau ngược lên Lâm Đồng hái cà phê thuê. Đã quen với nhịp điệu của từng mùa vụ, anh Thắng cho biết, những năm gần đây, giá cà phê duy trì ở mức cao nên tiền công thu hoạch cũng tăng đáng kể. Nếu nhận công nhật, mỗi người có thể kiếm khoảng 400.000 đồng/ngày. Còn nếu nhận khoán theo sản phẩm, hai vợ chồng có thể thu về khoảng 1,5 triệu đồng/ngày, đổi lại phải làm việc liên tục khoảng 10 tiếng.
Không riêng gia đình anh Thắng, cứ đến giữa tháng 10 hằng năm, nhiều gia đình ở xã Mộ Đức lại thu xếp công việc, rủ nhau lên các tỉnh Tây Nguyên làm thuê. Có gia đình huy động cả 6-7 thành viên cùng đi. Để tiết kiệm chi phí, họ mang theo xoong nồi, chén bát và những vật dụng cần thiết, thuê chỗ ở gần các vườn cà phê hoặc dựng nơi sinh hoạt tạm trong suốt thời gian làm việc.
Cuộc mưu sinh xa nhà của những lao động thời vụ thường kéo dài đến cận Tết Nguyên đán. Sau hơn hai tháng miệt mài trên những triền đồi cà phê, mỗi người có thể tích lũy vài chục triệu đồng mang về quê. Với nhiều gia đình ở miền Trung, đây là khoản thu nhập đáng kể để trang trải sinh hoạt, sửa sang nhà cửa và chuẩn bị đón Tết.
Cũng như anh Thắng, anh Nguyễn Đạo (trú xã Núi Thành, tỉnh Quảng Nam) quyết định tạm nghỉ công việc phụ hồ ở Bình Dương từ cuối tháng 10 để cùng người thân lên Lâm Đồng hái cà phê. Theo anh Đạo, so với công việc phụ hồ thường xuyên phải làm việc trên giàn giáo, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, hái cà phê có phần nhẹ nhàng hơn, trong khi thu nhập khá hấp dẫn. Với sức khỏe và kinh nghiệm của mình, việc kiếm khoảng 800.000 đồng/ngày không phải là điều quá khó.
Tây Nguyên hiện có khoảng 639.000- 650.000ha cà phê, chiếm 92-94% tổng diện tích cà phê cả nước. Trong đó, Lâm Đồng sau sáp nhập trở thành địa phương có diện tích cà phê lớn nhất Việt Nam, với khoảng 327.000ha. Quy mô sản xuất lớn cũng đồng nghĩa với nhu cầu nhân công thu hoạch mỗi mùa vụ rất cao.
Khan hiếm lao động thu hoạch cà phê
Những ngày này, tại các nút giao thông trên quốc lộ 14, 20, 27, 28… qua địa bàn Lâm Đồng, không khó để bắt gặp cảnh các chủ vườn đứng chờ, đón người lao động từ những địa phương khác đến tìm việc. Những người có kinh nghiệm thường được lựa chọn trước; các nhóm lao động đi theo gia đình, có thể làm việc liên tục nhiều ngày cũng được chủ vườn ưu tiên.
Tiền công thu hoạch cà phê chủ yếu do chủ vườn và người lao động tự thỏa thuận. Nếu nhận khoán theo sản phẩm, mức giá phổ biến dao động từ 1.400-1.900 đồng/kg cà phê tươi, tùy địa hình, mật độ quả, độ khó khi thu hái và điều kiện thực tế của từng vườn.
Ông Đinh Văn Bắc (xã Phúc Thọ Lâm Hà) cho biết, những năm gần đây, cứ đến cao điểm thu hoạch cà phê, việc tìm kiếm nhân công lại trở thành nỗi lo thường trực của các chủ vườn. Diện tích cà phê ngày càng được mở rộng, nhiều gia đình tăng quy mô sản xuất nhưng nguồn lao động thời vụ không tăng tương ứng, thậm chí có xu hướng giảm.
Theo ông Bắc, hiện nay, người lao động có nhiều lựa chọn việc làm hơn. Các ngành xây dựng, dịch vụ, sản xuất công nghiệp và nhiều lĩnh vực khác đều có nhu cầu tuyển dụng lớn. Không ít người trước đây thường xuyên lên Tây Nguyên hái cà phê nay đã chuyển sang những công việc khác có tính ổn định hơn.
“Muốn tìm được nhân công, các chủ vườn phải chủ động liên hệ từ sớm, thậm chí đặt lịch với những nhóm lao động quen thuộc trước khi mùa vụ bắt đầu”, ông Bắc chia sẻ.
Nỗi lo thiếu người thu hoạch không chỉ khiến chi phí nhân công tăng cao mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế của cả vụ cà phê. Năm trước, do không thuê được lao động kịp thời, rẫy cà phê của gia đình bà Lê Thị Đức (xã Bảo Lâm 3) bị thiệt hại nặng, nhiều quả cà phê chín khô rồi rụng, gây thất thoát một lượng lớn nông sản.
“Nếu không thu hoạch kịp thời, cà phê thường bị rụng, hao hụt, nhất là khi thời tiết bất ngờ chuyển sang mưa kéo dài. Có những thời điểm, chủ vườn chấp nhận trả công cao hơn nhưng vẫn không tìm đủ người”, bà Đức chia sẻ.
Theo tính toán của người trồng cà phê, một gia đình có 4ha cà phê cần khoảng 6 lao động làm việc liên tục trong vòng hai tuần để hoàn thành việc thu hoạch. Nếu không bố trí đủ nhân công, tiến độ thu hái sẽ bị kéo dài, quả chín không được thu gom kịp thời, ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng và chất lượng nông sản.
Bởi vậy, ngay từ đầu mùa vụ, nhiều chủ vườn đã phải gọi điện cho những nhóm lao động quen biết từ nhiều tuần trước để giữ người. Một số người khác từ sáng sớm tìm đến các điểm tập trung lao động tự phát để tuyển nhân công. Có chủ vườn phải chấp nhận chia nhỏ diện tích, thuê nhiều nhóm lao động khác nhau nhằm bảo đảm tiến độ thu hoạch.
Cùng với nhu cầu nhân công tăng cao, mỗi mùa thu hoạch cà phê cũng kéo theo lượng lớn lao động từ các địa phương khác đến lưu trú, làm việc, tiềm ẩn những yếu tố phức tạp về ANTT. Công an tỉnh Lâm Đồng đã chỉ đạo Công an các xã, phường chủ động phối hợp với các lực lượng chức năng tăng cường tuần tra, kiểm soát địa bàn; đẩy mạnh tuyên truyền, cảnh báo về phương thức, thủ đoạn hoạt động của các loại tội phạm đến người dân và các đại lý thu mua cà phê. Qua đó, góp phần nâng cao tinh thần cảnh giác, chủ động phòng ngừa, đấu tranh với các hành vi trộm cắp tài sản và vi phạm pháp luật có thể phát sinh trong mùa thu hoạch.
