-Thưa nhà thơ Hoài Khánh, anh là một trong số rất ít người cầm bút trẻ hiện nay kiên trì với con đường viết cho trẻ em. Điều gì khiến anh chung thủy với lựa chọn của mình như vậy, trong khi nhiều người cầm bút buổi đầu viết cho thiếu nhi, vì rất nhiều lý do, sau đó họ đã chuyển qua viết cho người lớn?
+ Từ năm 1987 đến nay, tôi viết gần 70 bài thơ cho trẻ em. Hầu như bài nào cũng đã đăng báo. Có vài bài được một số nhạc sĩ phổ nhạc. Bài thơ "Đồng hồ báo thức" được chọn vào sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 3 - tập 2. Tôi cũng may mắn đoạt một số giải thưởng toàn quốc về thơ cho thiếu nhi. Tôi nghĩ chưa chắc mình đã giành được những thành công như vậy nếu làm thơ cho người lớn. Mỗi nhà văn có thế mạnh riêng. Tôi xác định sở trường sáng tác của mình là thơ cho thiếu nhi và chung thủy với thế mạnh đó. Nếu tôi xa rời nó có khác gì tự làm khó cho mình. Vả lại, người chuyên sáng tác thơ cho thiếu nhi giờ đây không nhiều. Nếu ai cũng nản chí mà buông bút, thì sẽ chẳng còn thơ cho thiếu nhi nữa.
-Anh thường đăng tải các tác phẩm viết cho thiếu nhi của mình trên những ấn phẩm báo chí, truyền thông nào?
+ Mới đầu, tôi thường gửi thơ đăng báo Nhi Đồng và buổi phát thanh văn nghệ thiếu nhi của Đài Tiếng nói Việt
Nhà thơ Hoài Khánh và bìa tập thơ cho thiếu nhi vừa phát hành.
- Trong số các tập sách cho trẻ em đã xuất bản, có bao nhiêu cuốn anh được các đơn vị in ấn giúp đỡ về tài chính và bao nhiêu cuốn thì anh phải tự bỏ tiền?
+ Hiện nay ở ta, sách thơ phần lớn do tác giả tự bỏ tiền ra in. Sách thơ cho trẻ em cũng nằm trong số đó. Tôi hiện có 4 tập thơ dành cho thiếu nhi, thì chỉ có 2 cuốn in sau này được nhận thêm sự hỗ trợ kinh phí của Nhà nước do các tổ chức Hội Nhà văn ở Trung ương và địa phương xét cấp. Còn các cuốn khác, tôi phải bỏ tiền túi ra in. Để giảm chi phí xuất bản, tôi tự vẽ bìa và trình bày sách cho hai cuốn thơ đầu tiên của mình.
-Anh có thể sống được bằng tiền viết sách không hay phải kiếm tiền từ những công việc khác để nuôi niềm đam mê của mình?
+ Tôi chưa bao giờ nghĩ mình sẽ kiếm sống bằng nghề viết sách cả. Mặc dù tập thơ đầu tay của tôi tên là "Bé kim giây" do Nhà xuất bản Hải Phòng cho ra mắt dịp đầu hè năm 1991, chỉ trong 10 ngày đã bán hết gần 1.000 bản cho 4 trường học trong thành phố, theo giá bìa 500 đồng, thu hồi được vốn in và có lãi 80.000 đồng, tương đương mức nhuận bút cho 1 tập thơ cá nhân được in bao cấp dạo đó. Với các tập thơ sau này, tôi rất ngại mang tới các trường học để bán. Tác giả phải tự đi phát hành thì khổ quá. Ai có nhã ý cần mua lẻ một vài cuốn thì tôi bán, còn lại phần lớn là đem biếu bạn bè và tặng cho trẻ nhỏ mà tôi quen biết.
- Trong rất nhiều cuộc tọa đàm về văn học thiếu nhi, nhiều ý kiến cho rằng số lượng người viết cho trẻ em ngày càng ít đi, và chất lượng cũng vậy. Anh có đồng ý với quan điểm này không và nếu có thì căn nguyên cơ bản của vấn đề này là gì?
+ Hiện nay, văn học cho thiếu nhi đang dần khan hiếm. Thơ cho thiếu nhi càng hiếm hơn so với thể loại văn xuôi. Báo chí cũng chỉ đến dịp Ngày Quốc tế thiếu nhi 1-6 và Tết Trung thu mới thấy đăng lác đác một vài bài thơ, truyện ngắn cho trẻ nhỏ. Tìm mua được một tập thơ ưng ý cho con trẻ rất khó khăn. Người làm thơ cho người lớn hay cho thiếu nhi in thơ ra thành tập để tặng nhau là chính. Tôi không chắc những tập thơ cho thiếu nhi tới được tận tay bạn đọc nhỏ tuổi. Trong nhà trường, việc giáo dục thưởng thức nghệ thuật cho trẻ em chưa được tăng cường bao nhiêu. Buồn thay, khá nhiều bậc cha mẹ lại không khuyến khích con trẻ đến với văn học, cấm đoán các em sáng tác, không hướng nghiệp văn chương cho con.
- Có phải trẻ em của chúng ta đang quay lưng lại với các tác phẩm văn học, hay là các em không có những tác phẩm hay để đọc?
+ Trẻ em hôm nay không lạnh nhạt với văn chương đâu, nhưng số em mặn mà với việc học văn, đọc văn chắc không nhiều như những thế hệ trước. Dù vậy, nhu cầu được thưởng thức văn chương của các em vẫn rất lớn. Số bản sách văn học được in ra để phục vụ thiếu nhi chưa thể nói là đã đáp ứng đủ nhu cầu đọc của các em. Sách văn học được tái bản nhiều, nhưng chưa chắc được trẻ em tìm đọc, đấy là chưa kể giá thành cao, khó được trẻ em và cha mẹ các em chấp nhận. Những trang viết mới thì chưa đủ sức thu hút các em. Người viết thiếu hụt trầm trọng thì số trang viết sẽ ít thôi, nói gì đến chất lượng tác phẩm.
- Theo anh, Hội Nhà văn và các ngành có liên quan cần phải làm gì để trợ giúp người cầm bút nhằm có được những tác phẩm hay thỏa mãn bạn đọc nhỏ tuổi?
+ Việc xây dựng lại lực lượng cầm bút sáng tác cho thiếu nhi là cấp bách nhất. Có tác giả mới có tác phẩm được. Mong sao có những chế độ thỏa đáng cho việc sáng tác, công bố và chuyển tải tác phẩm văn học thiếu nhi thực sự đến được với bạn đọc nhỏ tuổi. Rất cần những cuộc vận động sáng tác văn học cho thiếu nhi được triển khai rộng rãi để có thêm cơ hội tìm kiến tác giả trẻ, tác phẩm mới có chất lượng và đáp ứng tốt nhu cầu của trẻ em hôm nay. Việc mở trại sáng tác và tổ chức các cuộc hội thảo, các lớp tập huấn cũng sẽ tạo ra nhân tố mới, cách nhìn mới, phương cách mới cho sự phục hưng văn học thiếu nhi nước nhà.
- Có bao giờ anh cảm thấy nản lòng vì ở đâu đó vẫn còn cách nhìn nhận đánh giá kiểu như viết cho thiếu nhi thì không thể trở thành nhà văn "tầm cỡ" được?. Theo anh, một tác phẩm văn học thiếu nhi hay cần đảm bảo tiêu chí gì?
+ Cũng có khi buồn chán đấy, nhưng tôi chẳng biết làm sao đây khi mình chỉ chuyên sáng tác thơ cho thiếu nhi thôi. Người viết văn, làm thơ cho trẻ em thường bị thua thiệt, lép vế, ít được quan tâm hơn so với đồng nghiệp. Nhưng không vì thế mà tôi không sáng tác cho thiếu nhi nữa.
+ Thơ cho trẻ em trước kia và hiện nay đều rất cần sự trong sáng, hồn nhiên và ngộ nghĩnh. Nhưng tôi nghĩ, để thu hút được bạn đọc nhỏ tuổi còn phải chú ý nhiều hơn đến sự tinh nghịch và tính giả tưởng. Những bài học giáo dục nhân cách cho trẻ phải được ẩn một cách tinh tế trong mỗi tứ thơ. Đối với tôi, trẻ em luôn là những người bạn thân thiện nhất. Tôi bé nhỏ cùng bạn đọc của mình để viết ra những câu thơ mà từ đó, các em lớn lên.
- Xin cảm ơn nhà thơ Hoài Khánh
